Michael Denis
| Michael Denis | ||
|---|---|---|
 | ||
| Persona informo | ||
| Naskiĝo | 27-an de septembro 1729 en Schärding | |
| Morto | 29-an de septembro 1800 (71-jaraĝa) en Vieno | |
| Religio | katolikismo vd | |
| Lingvoj | germana vd | |
| Ŝtataneco | Habsburga monarkio  vd | |
| Profesio | ||
| Alia nomo | der Barde Sined vd | |
| Okupo | kuratoro • lepidopterologo • verkisto • bibliografo • instruisto • pastro • zoologo • bibliotekisto • tradukisto • entomologo • poeto • katolika teologo vd | |
| Laborkampo | lepidopterologio vd | |
| Aktiva en | Vieno vd | |
| vd | Fonto: Vikidatumoj | |
Johann Nepomuk Cosmas Michael DENIS, ankaŭ Sined der Barde (naskiĝinta la 27-an de septembro 1729 en Schärding, mortinta la 29-an de septembro 1800 en Vieno) estis aŭstra pastro, verkisto, tradukisto, bibliotekisto kaj zoologo.
Vivo
[redakti | redakti fonton]De la patro li lernis frue la latinan. En 1739 li eniris la Leopoldan Gimnazion de la jezuitoj de Passau. Fina ekzameniĝo estis en la 1747-a jaro. Samjare li mem eniris ĉi ordenon en Vieno. Post la novicado li aktivis kiel instruisto pri gramatiko kaj retroiko ĉe la jezuita kolegio de Graz kaj Klaŭdiforumo. Ĉi-funkcie li elfaris latinlingvajn drametojn kaj la didaktikan epopeon Palatium Rhetoricae. En 1757 estis li ordinacio sacerdota. En 1759 oni vokis lin al la Tereza Akademio je Vieno, kie li restis ĝis la ordena neniiĝo en 1773. De tiam ĝis la akademio malfondo li gvidis la Bibliotekon de Garelli. De 1784 li estis bibliotekisto ĉe la Kortega Biblioteko.
Inter la verkaro de Denis oni trovis, krom la jam menciitaj lernejaj dramoj, lirikaĵojn latinajn kaj germanlingvajn kaj ekleziajn kantojn nelatinajn. La poeziaĵojn li ofte kun la anagrama pseŭdonimo Sined der Barde publikgis. Krome li kreis biblioteksciencajn verkojn kaj lernolibrojn kaj en 1762 la unuan legolibron por aŭstraj lernantoj.
En tuta Germanlingvio li famiĝis danke al traduko de la verkoj de Ossian (1768/69). Krome li estis aŭtoro de la konata adventa kanto Tauet, Himmel, den Gerechten kaj de la paska resurekta kanto Der Heiland ist erstanden. Denis helpis dum pluraj jaroj la naturesploriston Johann Ignaz Schiffermüller en kolekto kaj ordigo de papiloj el la ĉirkaŭaĵo de Vieno. Rezulte povis eldoniĝi en 1775 Ankündung eines systematischen Werkes von den Schmetterlingen der Wienergegend kaj en 1776 Systematisches Verzeichnis der Schmetterlinge der Wienergegend. Lia papila kolekto en la Kortega Malartefakta Kabineto brulkonsumiĝis en 1848.[1] En 1801/02 la postlasitaĵoj de li estis publikigitaj en du volumoj fare de Joseph Friedrich von Retzer.
Honoroj
[redakti | redakti fonton]- 1874: nomo de la strato Denisgasse en Brigittenau
- 2001: komenco de eldono de la scienca skribaĵa serio Denisia
Verkoj
[redakti | redakti fonton]- Der Donaustrom: an Josephen von Baiern Auf Ihrer Hochzeitreise nach Wien, Wien 1765
- Poetische Bilder der meisten kriegerischen Vorgänge in Europa seit dem Jahr 1756, Wien 1760
- Die Gedichte Ossians, eines alten celtischen Dichters, aus dem Englischen übersetzt, Wien 1768–1769
- Die Lieder Sineds des Barden, Wien 1772
- Geistliche Lieder z. Gebrauch der hohen Metropolitankirche b. St. Stephan in Wien und d. ganzen Wiener Erzbistums, Wien 1774 (darunter Der Heiland ist erstanden)
- Einleitung in die Bücherkunde, Wien 1777–1778
- Systematisches Verzeichniß der Schmetterlinge der Wienergegend herausgegeben von einigen Lehrern am k. k. Theresianum (mit Schiffermüller), Wien 1776
- Grundriß der Bibliographie, Wien 1777 * Die Merkwürdigkeiten der k. k. garellischen öffentlichen Bibliothek am Theresiano, Wien 1780
- Bibliotheca typographica Vindobonensis ab anno 1482 usque ad annum 1560, Wien 1782 bei Google Books), auch deutsch Wiens Buchdruckergeschichte bis 1560, Wien 1782–1793
- Ossian und Sineds Lieder, 5 Bände, 1784
- Kurze Erzählung der Streitigkeiten über die alten Urkunden, Heidelberg 1785
- Zurückerinnerungen, Wien 1794
- Carmina quaedam, Wien 1794 (interrete apud Camena
- Beschäftigungen mit Gott schon in dem 12. Jahrhundert gesammelt, Wien 1799
Literaturo
[redakti | redakti fonton]- leksika artikolo ĉe BLKÖ
- Paul von Hofmann-Wellenhof: Michael Denis. Ein Beitrag zur deutsch-oesterreichischen Literaturgeschichte des XVIII. Jahrhunderts. Wagner, Innsbruck 1881
- Bietak, Wilhelm: "Denis, Johann Nepomuk Cosmas Michael (Pseudonym Sined der Barde)" - ĉe: Neue Deutsche Biographie, 3 (1957), p. 598-599
- Ludwig Fladerer: Michael Denis (1729–1800) – Lateinische Sprache und Literatur im Leben eines österreichischen Aufklärers. Ĉe: Neulateinisches Jahrbuch 10 (2008), p. 61–86.
- Ludwig Fladerer: An der Schwelle zur Moderne: Die lateinische Autobiographie des Jesuiten Michael Denis (1729–1800). Teil I. Ĉe: Neulateinisches Jahrbuch 14 (2012), p. 53–111
- Ekkehard Ehrmann von Falkenau: Michael Denis, ein naturbegeisterter Dichter des 18. Jahrhunderts. Ĉe: Apollo. Volumo 20, 1970, p. 5