Muziko de Brazilo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Muzikisto kun surdo kaj Caixa kaj dancistino de la sambolernejo Imperatriz Leopoldinense dum la karnavalo en Rio-de-Ĵanejro en 2008
Statuo de Luiz Gonzaga

Brazila muziko montras grandan variecon kaj validas de ĉiam kiel aparte malferma kaj akceptema por eksteraj influoj. Karakteriza por ĝi estas la interligo de tradiciaj kaj modernaj elementoj.

La evoluo de la brazila muziko estas lige ligita kun la eŭropa koloniigo de la lando ekde la komencoj en la jaro 1500. Ĝi havas siajn radikojn en la eŭropa muziko de la eksa koloniopotenco Portugalujo, en la afrikaj muziktradicioj de la sklavoj deportitaj al Brazilo kaj, plimalgrandakvante, en la muziko de la indiĝena praloĝantaro. Krom tio ankaŭ la grandeco de la lando kaŭzis disdiferenciĝon en diversajn regionojn stilojn. Muzikaj tradicioj, kiuj ofte devenas de afrikobrazilaj religioj, forte influas modernan brazilan muzikon. Apartaĵoj de la afrika heredaĵo estas la forta akcentado de la perkutado kaj sinkopaj ritmoj.

Laŭ brazila kompreno distingiĝas música erudita („erudicia muziko“), kiu inkluzivas ĉiujn formojn de altkultura muziko, disde música popular. Ĉi tiu konformas pli kun la difino de popularmuziko ol kun popolmuziko. Ambaŭ branĉoj tamen ne estas strikte separataj. Plimalvastasence la moderna urba muziko nomiĝas Música popular Brasileira (Muziko Populara Brazila, mallonge MPB). Apartaĵo de MPB kompare kun nordamerika kaj eŭropa popmuziko estas, ke ĝi ne estas nura junularkulturo, sed ke ĉiuj aĝotavoloj aŭdas ĝin.

Plej fama muzikstilo de Brazilo estas sambo, kia estas precipe ludata en Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo. Per bosanovo, kiu kunligis sambajn kaj ĵazajn elementojn, la brazila muziko atingis en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj unuan fojon tutmondan signifon. Ekde la 1980-aj jaroj pli kaj pli samboregeo el Bahio paŝis en la malfonon. Nuntempe pli kaj pli populariĝas stiloj el la nordoriento, precipe el Pernambuko, kiuj miksas la regionajn muziktradiciojn kun funko, hiphopo kaj elektronika muziko.

Gravan rolon en tutmonda ĵazo ludas multaj brazilaj instrumentaj muzikistoj. Malpli influa estas la altkultura muziko de la lando.

Fundamentoj de brazila muziko[redakti | redakti fonton]

La afrika heredaĵo[redakti | redakti fonton]

Sklavo ludanta berimbaon. Litografio de Jean Baptiste Debret, 1826.

Grandparto de la brazilanaro estas idoj de afrikaj sklavoj, kiuj estis deportitaj ekde la 16-a ĝis la 19-a jarcento kiel laborfortoj por la plantejo al Ameriko. Tiuj ĉi devenis el la portugalaj kolonioj Angolo kaj Mozambiko, sed ankaŭ de la tiel nomata Sklavo-Marbordo en Okcidentafriko per la Triangula Komerco en la landon. Nuntempe en Brazilo vivas la plej multaj loĝantoj afrikdevenaj ekster Afriko.

La okcidentafrikaj sklavoj apartenis plejparte al la popoloj de la Joruboj, Fonoj, Eveoj kaj Aŝantioj, tiuj el Angolo kaj Mozambiko al bantuaj triboj. Ĉar la sklavoj devenis el tre malsamaj afrikaj regionoj kaj kulturoj, multaj afrikaj muziktradicioj ne konserviĝis en neta formo. Ili intermiksiĝis, tiel ke ekestis specife brazilaj stampaĵoj de la afrika muzikheredaĵo, kiel okazis analoge ankaŭ en Kubo, Haitio kaj aliloke. Aldoniĝis krome la subpremo de esprimformoj apartenaj al la sklavoj fare de la eŭropanoj, kiu en Brazilo tamen ne estis tiel radikala kiel en Nordameriko.

Karakterizaĵoj de afrikobrazila muziko[redakti | redakti fonton]

Agogoo (aŭ bovtintilonomata gã) strukturas afrikobrazilan muzikon.

De la afrika muziko devenas precipe la forta akcentado de la perkutado. Karakterizaj estas plurritmaj strukturoj, sinkopaj akcentoj, alternado inter voko kaj respondo kaj improvizadoj.

Kiel ĉie en Latinameriko, kie muziko baziĝas sur afrika tradicio, la muzikon strukturas ritmaj skemoj, kiujn diference al kuba muziko ne frapas klaveoj, sed aŭ la du-sonorilo agogoo aŭ la bovsonorilo gã. Dum kiam ĉi tiuj elementaj ritmaj figuroj estas en kandomblea muziko same neŝanĝeblaj kiel la kleo en kuba muziko, en pli modernaj muzikstiloj oni varias kaj ĉirkaŭludas ilin.

Fundamenta figuro en afrikobrazila muziko estas la ritma skemo, kiu konformas kun tiu de la son-kleo kaj kiun oni foje nomas afrika kleo. Tio ĉi estas tipa inter alie por samboregeo kaj aliaj muzikstiloj el Bahio same kiel por la ritmo havamunha en la muziko de kandombleo:

En kandombleo aparte oftas la 6/8-sonorilado:

Aparte ofta ritma elemento de sambo estas la skemo nomata partidoalto. La kompleta ritma akompanado de la muzikpeco povas orientiĝi laŭ tiu, tamen la partidoalto ne estas plene ludenda, male al kleo laŭ pli malvasta senco. La dutakta ritma figuro povas havi pro sia dispartiĝo laŭ interpulsaj kaj pulsaj batoj tre malsamajn karakterojn.

Muziko de la afrikobrazilaj religioj[redakti | redakti fonton]

Ensemblo ludanta iluojn en la ŝangoa kulto je Pernambuko

La plej senpera transpreno de afrikaj muzikaj tradicioj okazis en la afrikdevenaj religioj de Latinameriko. Por ĉiuj validas, ke tamburmuziko, kantado, manklakado kaj dancado estas elementaj kaj ne separeblaj eroj de la ceremonioj.

En Brazilo la muziko de kandombleo estas aparte influhava. Kandombleo ligas diversajn afrikajn afrikajn religiojn, kiuj parte estas sinkretisme ligitaj kun katolika sanktulokredo, parte ankaŭ kun indianaj kredoj kaj imagoj. La anoj de kandombleo algrupigas sin mem kaj sian templon al unu el la tri „nacioj“ (nacãos) ketu (joruba), angola (bantua) aŭ Jeje (evea-fona). Tio ĉi tamen baziĝas nur relative etkvante sur historiaj realaĵoj. Kie indianaj influoj ludas ioman rolon, oni diras kandombleo-caboclo. Esence kandombleo radikas en la religio de la Joruboj.

Krom kandombleo en Brazilo ekzistas pluaj parencaj religioj afrikdevenaj. Al ili apartenas en la sudo la batuka kaj en la nordoriento la ŝangoa kultoj. La umbanda religio kombinis la afrikan tradicion kun spiritismaj influoj. Ofte oni grupigas la afrikobrazilajn religiojn sub la terminon makumbo. Kvankam 90 elcentoj de la brazilanaro apartenas al la katolika eklezio, la duono samtempe praktikas ankaŭ ian afrikobrazilan religion.[1]

Sub similaj kondiĉoj kiel en Brazilo evoluis inter alie santerio sur Kubo aŭ Voduo sur Haitio. Kvankam la diversaj religioj dum jarcentoj estis izolitaj unu de la aliaj kaj ne sin interinfluis, pro ilia parenca historio troviĝas multaj muzikaj paralelaĵoj. La komunaj originoj aparte klarkonturiĝas en la repertuaro de la kantoj, kiuj kaj en kandombleo kaj ankaŭ en santerio estas kantataj en la joruba lingvo, dum kiam la akompanaj ritmo kaj la uzataj instrumentoj varias.

La aparta rolo, kiun ludas la kandombleaj ritmoj por la brazila muziko, baziĝas sur tio, ke tiuj ne estas rezervataj nure por religiaj celoj. La afoŝea muziko de Bahio devenas rekte el la muziko de kandombleo, kaj ankaŭ la marakatuo en la nordoriento havas siajn radikojn ja en la rito de la kandombleo respektive en la ŝangoa kulto. Multaj ritmoj krom tio eniris en la Muzikon Popularon Brazilan.

Kapoejro[redakti | redakti fonton]

Tri kapoejristoj ludantaj la muzikarkon berimbao. Malfone pandero, malantaŭe ŝekereo

La bataldanco kapoejro tenas specialan rolon en la afrikobrazila kulturo. Antaŭuloj alvenis verŝajne jam en la 16-a jarcento el Angolo al Brazilo, kie kapoejro estas dokumentita ekde la 18-a jarcento.

Ĉar al sklavoj estis malpermesite praktiki batalsporton, ili uzis la muzikan akompanon, por maski kapoejron kiel naivan dancon sendanĝeran. La muzikarko berimbao transprenis je tio krom la funkcio kiel soloinstrumento ankaŭ la funkcion, helpe de certaj skemoj (toques) averti la partoprenantojn, se polico estis proksima. Apartan rolon por la evoluo de kapoejro oni atribuas al la kilomboj, en kiuj forkurintaj sklavoj kolektiĝis kaj parte trans iom longa tempo sukcese rezistis al la portugalaj kolonioregantoj. Post fondado de la unua kapoejra akademio fare de Majstro Bimba en 1932 la sporto estis iom post iom oficiale respektata kaj okupas nun la pozicion de nacia sporto.

La akompanmuziko de kapoejro estas tiel intime ligita kun la bataldanco, ke sen ĝi la ludo ne estas daŭrigebla. Oni ludas ĝin sur la ĉefo- kaj soloinstrumento berimbao, per atabako, pandero, agogooj kaj ŝekereojrekoreko. Ne rezigneblaj eroj estas la kantado kaj manklakado de la spektantoj en la roda (cirklo), dum kiam du aktivuloj en ilia mezo sin starigas unu kontraŭ la alian.

Simila bataldanco estas makuleleo. Ĝi estas praktikata per du bastonoj, kiuj transprenas ankaŭ ritman funkcion.

La portugala heredaĵo[redakti | redakti fonton]

La portugaloj portis al Brazilo panderon kiel tintiltamburino, kiu devenas origine el la araba regiono. Ĝi estas la plej populara instrumento de Brazilo kaj estas ludata inter alie en samba de pagode, en música nordestina kaj dum kapoejro.

La muzika heredaĵo de la portugaloj estas retrovebla ĝis en la eŭropa mezepoko. La ibera muziko baziĝas siaflanke grandparte sur araba, malpli amplekse ankaŭ sur juda tradicio.

Al portugala heredaĵo apartenas la procesiomuziko, kiun oni kantas dum la festotagoj de la katolika festokalendaro sur la strato kaj plejparte akompanas per tamburinoj, gitaroj kaj solo-blovinstrumento.

La drama dancteatraĵo chegança devenas de la galega-portugala villancicos de la 18-a jarcento, montras tamen ankaŭ similaĵojn kun la menueto de 17-a kaj 18-a jarcentoj. La scenaj popolteatraĵoj rakontas de la batalo de la kristanoj kontraŭ la Maŭroj kaj alprenas je tio motivojn el rakontoj de la maristoj kaj de kavaliraj epopeoj. Ĝis en la mezepoko retroetendiĝas du aliaj dramaj prezentaĵoj: Reisado okaze de la festo epifanio kaj Bumba-meu-boi, kiu prezentas la morton kaj la reviviĝon de mita virbovo kaj estas riĉigita per indianaj elementoj.

Modinjo havas sian originon el populara kantoformo de imperiestra Brazilo. Ĝi klare montras kortegajn influojn de la 18-a jarcento kaj evoluis ofte al infan- kaj lulkantoj.

Sur la eŭropa trobadorkantado de la mezepoko kaj okcidentaziaj muziktradicioj baziĝas la repento en la brazila nordoriento kaj la kururo en la sudoriento kaj mezokcidento. Je ĉi tiuj muzikdueloj du repentistas, trovadorescantadores de viola konkuras per alterne kantataj improvizadoj pri antaŭdonita temo kaj ludas je tio sur gitaro nomata viola sertaneja. Simile funkcias la embolado, je kiu la du muzikistoj sin akompanas per panderoj laŭ bajaa ritmo je kontinue kreska tempo (muziko) kaj provas je tio superatuti unu la alian.

Eŭropa heredaĵo transdonita de la portugaloj[redakti | redakti fonton]

La portugala muziko siaflanke estas enligita en la eŭropa muzikkulturo, kaj tial la portugaloj enportis en Brazilon ankaŭ gravajn elementojn de eŭropa muziko, kiuj eniris en la Muzikon Popularan Brazilan same kiel eroj de afrika muziko. Tiuj estas la sepŝtupaj gamoj maĵora-minora tonaleco kun kromatismo, akordoj lige kun sistema harmoniaro kaj ne disigeble de tio la kontrapunkta plurvoĉeco. Tiuj eroj mankas al afrika muziko, kiu plejparte baziĝas sur kvintona gamoseptonaj gamoj malsamaj al la eŭropaj gamoj

La muzika heredaĵo de la indianoj[redakti | redakti fonton]

Komforme al la relative malgranda gravaeco de la indiĝenaj popoloj en la brazila socio ankaŭ la indiana muziko pli malmulte efikis sur la brazilan popularan muzikon. Kie afrikobrazila kulturo miksiĝas kun indiĝenaj influoj, oni uzas la terminon caboclo, kiu ankaŭ signifas miksrasuloj kun indianaj idoj.

Tiaj variaĵoj ekzistas en diversaj muzikstiloj kiel ekzemple candomblé de caboclo, maracatú de caboclo oder samba de caboclo. En candomblé de caboclo estas pli la religiaj imagoj, kiuj eniris la afrikobrazilan religion, ol ke la muziko estus influita. Tiu ĉi konformas plejparte al la stilo de candomblé de Angola. Ankaŭ en marakatuo kaj sambo la vera parto de indiĝena muziko estas pli malgrava.

En la nordoriento la kaboklinjo deiras de indiana muziko, kiun influis la dramoj, ritoj kaj dancoj, kiujn uzis la Jezuitoj, por misii la indiĝenojn al kristanismo. Triopo kun caixa de guerra (tambureto simila al knartamburo), skuotubo kaj fajfilo estas akompanata de indianoj, kiuj batas per sagoj kaj pafarkoj la takton. Je tio ili prezentas komplikan dancon.

En la regiono Sertao indiĝenoj prezentis je rikoltaj kaj fekundecaj festoj festa do umburitual do ouricuri, kiuj estas indiana muzikoj preskaŭ ne de ekstere influitaj.

Originan muzikon de indianoj oni trovas precipe en la amazona baseno kaj en Mato-Groso, la ĉefaj loĝregionoj de la indianoj. La du plej gravaj muzikaj ĝenroj de la Ŝinguoj estas ŝamanaj kaj militaj kantoj, kiuj estas prezentataj per alterna kantado kaj kiujn akompanas rasliloj kaj la piedstamfado.

Priskribo[redakti | redakti fonton]

Brazila kavakinjo

En Brazilo estas multaj tipaj muzikaj stiloj aŭ eventoj (sambo, bosanovo, kandombleo, samboregeo, timbalada, koko, bajao, cirando, ŝoteo, embolado, repento, forró, lunduo, modinjo, ĉoro, aŝeo, brazila tango, sembo, kaboklinjo, kururo, sertaa, gaŭĉomuziko, favela funko ktp.) kaj instrumentoj (kavakinjo, afoŝeo, sanfono, tamburino, surdo, ĉokaljo, repiniko, kaŝiŝo, kuiko, agogoo, atabako, raslilo, alfajo, timbo, pandero, zabumbo, iluo, batuko, rekoreko ktp.), multaj el ili por perkuto.

Estis kaj estas multaj famaj kantistoj kaj muzikistoj (Ernesto Nazareth, Anacleto de Medeiros, Chiquinha Gonzaga, Maria Bethânia, Luiz Gonzaga, Caetano Veloso, Gilberto Gil, Chico Buarque, Tom Jobim, Pixinguinha, Ary Barroso, Milton Nascimento, Waldir Azevedo, Daniela Mercury, Ivete Sangalo, Ara Ketu, Olodum, Jacob do Bandolim, Dudu Tucci, Chitãozinho e Xororó, Leandro e Leonardo). Famaj bandoj estas Cidade Negra, Sepultura. Famaj diskludistoj estas DJ Marky, DJ Patife.

Komponistoj estas Heitor Villa-Lobos, Elias Álvares Lôbo, Jorge Antunes, Egberto Gismonti, Hans-Joachim Koellreutter, Alexandre Levy, Alberto Nepomuceno, Marlos Nobre, José Maurício Nunes Garcia, Antônio Carlos Gomes

Brazila muzikkulturo[redakti | redakti fonton]

Muzikgrupoj el Brazilo[redakti | redakti fonton]

Caetano Veloso dum koncerto en Perugia (Italujo)
Chico Science
Dorival Caymmi
Engenheiros do Hawaii
Funk'n'Lata
Los Hermanos
Krisiun
Legião Urbana
Monobloco
Pitch Yarn of Matter
Elba Ramalho
RPM
Sepultura
Soulfly

Esperantistaj muzikistoj[redakti | redakti fonton]

Merlin
Neide BARROS
Flávio Fonseca
Supernova
Tarcísio LIMA
Vera Jordan

Stiloj de brazila muziko[redakti | redakti fonton]

MPB
Sambo
Bosanovo
Kongado
Marakato
Kabloketo
Ĵongo
Kapoejro
Katiro
Aŝeo
Ploreto
Foroo
Frevo

Festivaloj[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Bildaro[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Filmographie[redakti | redakti fonton]

Literaturo[redakti | redakti fonton]

  • Hindley, Geoffrey (eldonisto). The Larousse Encyclopedia of Music. Londres: Hamlyn, 1990.
  • Diniz, André. Almanaque do samba. Jorge Zahar Editor Ltda, 2006. ISBN 8571108978
  • Leymarie, Isabelle (1996). Du tango au reggae: musiques noires d’Amérique latine et des Caraïbes. Paris: Flammarion. ISBN 2082108139.
  • Murphy, John P. (2006). "Music in Brazil: Experiencing Music, Expressing Culture". New York: Oxford University Press. ISBN 0195166833.
  • Arne Birkenstock, Eduardo Blumenstock: Salsa, Samba, Santeria. dtv, Munkeno 2002, ISBN 3-423-24341-4.
  • Antonio A. Bispo (eldoninto): Brasil – Europa 500 Jahre. Musik und Visionen / Brasil – Europa 500 Anos. Mosica E Visôes. Bericht des Internationalen Kongresses /Anais do Congresso Internacional. Institut für Studien der Musikkultur des portugiesischen Sprachraumes ISMPS, Kolonjo 2000, ISBN 3-934520-01-4.
  • Simon Broughton, Kim Burton, Mark Ellingham k.a. (eldoninto): Weltmusik. Metzler, Stutgarto/Vajmaro 2000, ISBN 3-476-01532-7.
  • Ruy Castro: Bossa nova. Eine Geschichte der brasilianischen Musik. Hannibal, Höfen 2005, ISBN 3-85445-249-7.
  • Egon Ludwig (eldoninto): Música Latinaoamericana. Das Lexikon der lateinamerikanischen Volks- und Populärmusik. Lexikon-Imprint-Verlag, Berlino 2001, ISBN 3-89602-282-2.
  • Chris McGowan, Ricardo Pessanha: The Brazilian Sound. Samba, Bossa Nova und die Klänge Brasiliens. Hannibal, St. Andrä-Wördern 1991, ISBN 3-85445-085-0.
  • Brasilien. Einführung in die Musiktraditionen Brasiliens, herausgegeben von Tiago de Oliveira Pinto. Schott, Mainz u.a. 1986, ISBN 3-7957-1811-2. (Schott Reihe Weltmusik mit einzelnen Aufsätzen zu verschiedenen Aspekten der brasilianischen Musik)
  • Tiago de Oliveira Pinto: Capoeira, Samba, Candomble. Afrobrasilianische Musik im Reconcavo, Bahia. Veröffentlichungen des Museums für Völkerkunde Berlin N.F., Abtl. Musikethnologie, Band 7. Reimer, Berlino 1991, ISBN 3-496-00497-5.
  • Dale A. Olsen, Daniel E. Sheehy (eldoninto): The Garland encyclopedia of world music. South America, Mexico, Central America, and the Caribbean. Garland Publishing, Novjorko k.a. 1998, ISBN 0-8240-4947-0.
  • Detlev Schelsky: Kultur auf Wanderschaft. Die Música Nordestina in Brasilien. Europäische Hochschulschriften. Reihe 22. Band 208. Lang, Frankfurto ĉe Majno k.a. 1991, ISBN 3-631-42900-2.
  • Claus Schreiner: Musica Popular Brasileira. Handbuch der folkloristischen und populären Musik Brasiliens. Tropical Music, Darmstadt 1985, ISBN 3-924777-00-4.

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Birkenstock/Blumenstock p. 153.