Naŭdek kvin tezoj

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
La 95 Tezoj eldonitaj de Melchior Lotter en 1522.

La Naŭdek kvin Tezoj pri la Potenco kaj Efikeco de la Indulgoj (latine: Disputatio pro declaratione virtutis indulgentiarum), ofte konataj kiel La Naŭdek kvin Tezoj, estis verkitaj de Marteno Lutero en 1517 kaj estas vaste rigarditaj kiel la primara katalizilo por la Reformacio. Lutero oponiĝis kontraŭ tio kion li konsideris klerikalajn misuzojn, precipe en konsidero al indulgoj.

Reformacio[redakti | redakti fonton]

La fono de la 95 tezoj de Lutero centriĝas en interkonsentoj ene de la Romkatolika Eklezio koncerne bapton kaj pekliberigon. Signife, la Tezoj ofertas videblon en la valideco de indulgoj (moderigoj de tempa puno konvenaj por pekoj kiuj estis jam pardonitaj). Ili ankaŭ rigardas kun granda cinikismo la praktikon de indulgoj venditaj, kaj tiel la pentofaradon pro peko reprezentanta financan transakcion prefere ol originala pento. La disertaĵoj de Lutero argumentis ke la indulgkomerco estis hontinda malobservo de la origina intenco je konfeso kaj pentofarado, kaj ke kristanoj ne povas trovi pekliberigon per la aĉeto de indulgoj.

La Kastelo-Preĝejo en Wittenberg, Germanio, en la Sankta Romia Imperio, kie la 95 tezoj fame aperis, aranĝis unu el la plej grandaj kolektoj de Eŭropo de sanktaj restaĵoj. Tiuj estis pie kolektitaj de Frederiko la 3-a de Saksio. En tiu tempo pia admiro, aŭ rigarda, de restaĵoj estis asertita por permesi al la spektanto ricevi krizhelpon de tempa puno por pekoj en purgatorio. De 1509 Frederiko havis pli ol 5,000 restaĵojn, laŭdire inkluzive de fioloj de la lakto de la Virgulino Maria, pajlero de la trogo de Jesuo, kaj la korpo de unu el la beboj masakritaj de reĝo Herodo.

Kiel parto de monkampanjo komisiita de Leono la 10-a por financi la renovigadon de la Baziliko de Sankta Petro en Romo, Johann Tetzel, dominika pastro, komencis la vendadon de indulgoj en la germanaj teritorioj. Li jesis permesi la vendon de la ĝuoj de lia teritorio. Lutero estis certe ne konscia pri tio. Eĉ se la princo de Lutero, Frederiko la 3-a, kaj la princo de la najbara teritorio, Georgo, Duko de Saksio, malpermesis la vendon en siaj teroj, la paroĥanoj de Lutero aĉetis ilin. Kiam tiuj homoj venis al konfeso, ili prezentis siajn plenajn indulgojn kiujn ili pagis, asertante ke ili ne plu devis penti pro siaj pekoj, pro la dokumento promesinta pardoni ĉiujn pekojn. Lutero estis indignita ke ili pagis monon por tio kio estis libera donaco de Dio. Li sentis sin devigita eksponi la fraŭdon kiu estis vendita al la piaj homoj. Tiu malkovro okazis en la formo de publika scienca debato ĉe la Universitato de Wittenberg. La Naŭdek kvin Tezoj skizis la erojn por esti diskutitaj kaj defii ĉiujn alvenantojn. La 95 tezoj estis skribitaj en libro.

Komenca disvastigo[redakti | redakti fonton]

Laŭ raporto skribita de Filipo Melanktono, Lutero enpmetis la Naŭdek kvin Tezojn ĉe la Kastelo-Preĝejo en Wittenberg, Germanio la 31-an de oktobro 1517. Kelkaj akademiuloj pridubis la precizecon de tiu klarigo, notante ke neniu samtempa indico ekzistas por ĝi. Aliaj rebatis tion asertante ke tiu ago estis la kutima maniero de reklamado pri okazintaĵo en universitata kampuso. La preĝejpordoj en la tempo multe funkciis kiel mesaĝtabuloj.

Reago al la Naŭdek kvin Tezoj[redakti | redakti fonton]

Laŭ kelkaj, la Naŭdek kvin Tezoj akiris grandegan popularecon dum mallongega tempo. La ideoj de Lutero resonis nekonsiderante klason, statuson, aŭ riĉaĵon, en tempo kiam tiaj konceptoj estis decidaj al la socia ordo.

La 15-an de junio 1520, Leono la 10-a eldonis malakcepton al la 95 tezoj Lutero, papa encikliko Exsurge Domine. Tiu dokumento skizis la Magisterion de la rezultoj de la Romkatolika Eklezio en kiu Lutero eraris.

Kelkaj el la teologiaj konceptoj kiujn Lutero daŭre levis ankoraŭ disigas la Kristanan Eklezion. Tiuj demandoj turmentis Luteron, kiu ofte sentis honton de la karno por provi esti tute pentoplena antaŭ Dio. Erasmus konsilis Luteron por atendi ĝis papa delegito venu por ke reformo estu pli preciza ol totala dependeco de la Biblio, kiuj generis Anabaptismon, Protestantismon, kaj, en la moderna epoko, evangeliismon. Dume, la Disertaĵoj de Lutero iĝis sendependeca deklaro en Norda Eŭropo, ĉirkaŭ kiu amasiĝis grandegaj socialŝanĝoj, kiel la malkresko de feŭdismo, la pliiĝo de komercismo, kaj la eltrovaĵo de la Okcidenta Hemisfero.

Jam la 27-an de oktobro 1521, la kapelo ĉe Wittenberg subpremis privatajn Mesojn. En 1522, multe de la urbo komencis festi luterajn servojn anstataŭe de la katolika. La populareco de Lutero kreskis rapide, plejparte pro la ĝenerala katolika malkontento de eklezianoj pro koruptado kaj "sekularaj" deziroj kaj kutimoj de la Roma kurio.