Paralimpiko

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Kunlaboraĵo de la semajno Ĉi tiu artikolo estas propono por Kunlaboraĵo de la semajno. Bonvolu vidi la aldonon de ĉi tiu paĝo por subteni aŭ prikomenti la proponon.
Paralympic Agitos
Logo de la internacia paralimpika komitato kaj la emblemo sur la paralimpika flago

La Paralimpikoj Ludoj estas la Olimpikaj Ludoj por sportistoj kun korpa malkapablo. La unuaj mondaj sportaj konkursoj por rulseĝaj sportistoj okazis en 1948 paralele al la Someraj Olimpikaj Ludoj. Ekde la jaro 1960 la Mondaj Konkursoj por malkapabluloj estas regule organizataj kaj ekde 1992 la Paralimpikaj Ludoj estas organize ligataj al la Someraj Olimpikaj Ludoj kaj okazas samloke kiel la Olimpikaj Ludoj tri semajnon poste. La unuaj Vintraj Paralimpikaj Ludoj okazis dum 1976 en Svedio. Krom la Olimpikaj kaj Paralimpikaj Ludoj okazas ankaŭ sporta evento nomata Surdolimpikaj Ludoj (angle Deaflympics) por surduloj kaj Specialaj Olimpikaj Ludoj (angle Special Olympics) por homoj kun mensa malkapablo respektive retardiĝo.

Pri la vorto[redakti | redakti fonton]

La esprimo „Paralimpikaj Ludoj“ komence kreiĝis kiel kunmetaĵoj de la esprimoj paraplegio kaj Olimpikaj Ludoj. Por reprezenti ankaŭ sportistojn kun aliaj malkapabloj ol paraplegio, la vorto poste novdefiniĝis kaj nun konsistas el la greka vortero παρά- (para-, "apud") kaj Olimpikaj Ludoj, por esprimi la proksimecon al la Olimpika movado kaj la apudecon de la Olimpikaj Paralimpikaj Ludoj. La vorto unuafoje oficiale uziĝis dum 1988 en Sud-Koreio okaze de la tiamaj Someraj Olimpikaj kaj Paralimpikaj Ludoj.

Historio[redakti | redakti fonton]

Sir Ludwig Guttmann
Oscar Pistorius kuras ĉe trako la 8an de julio 2007

Somere de la jaro 1948 proksime de Aylesbury en la vilaĝo Stoke Mandeville (Anglio) 26 kilometrojn nordokcidente de Londono la unuaj mondaj konkursoj por rulseĝaj sportistoj komenciĝis samtage kiel la Someraj Olimpikaj Ludoj 1948 en Londono. La germandevena neŭrologo Ludwig Guttmann, kiu gvidis la britian Nacian Centron pri Spinaj Vunditoj en Stoke Mandeville, iniciatis la eventon por ligi la sportajn konkursojn de la malkapabluloj kun tiuj de la nemalkapabluloj. Ok fojojn la konkursoj okazis en Stoke Mandeville.

En 1960 la konkursoj okazis unuafoje ekster Anglio, en Romo, ne paralele al la Someraj Olimpikaj Ludoj sed malmultajn semajnojn poste, kaj unuafoje ne nur por paraplegiaj sportistoj, sed por pli granda grupo de korpe malkapablitaj atletoj. Ĝenerale la konkursoj de 1960, oficiale nomataj "Mondaj konkursoj de paralizitoj" konsideratas la unuaj Paralimpikaj Ludoj. Sekve la Paralimpikaj Ludoj okazas ĉiun kvaran jaron, ĉiam samjare kiel la Olimpikaj Ludoj. Ekde 1976 aldoniĝis Vintraj Paralimpikaj Ludoj, unuafoje okazigitaj en Svedio.

En 1984 la komerca organiza teamo de la Someraj Olimpikaj Ludoj de Los-Anĝeleso rifuzis organizi la Somerajn Paralimpikajn Ludojn, asertante ke la evento "ne respondas al la profesieca reputacio de la Ludoj de Los-Anĝeleso". Sekve la municipo Champagne, antaŭurbo de Ĉikago, pretis organizi la tiujarajn Paralimpikajn Ludojn, sed malmultajn monatojn antaŭ la evento tamen rezignis, asertante ke tro mankas financoj. Sekve la ludoj estis dividitaj: la paraplegiaj sportistoj lastfoje havis siajn konkursojn en Stoke Mandeville, dum ĉiuj aliaj Paralimpikaj sportistoj konkursis en la komunumo Hempstead en Novjorkio.

Ekde la Someraj Paralimpikaj Ludoj 1988 la ludoj regule okazas samloke kiel la Someraj Olimpikaj Ludoj. En interkonsento kun la Internaciaj Paralimpika kaj Olimpika Komitatoj de 1991 tia loka ligo fiksiĝis por ĉiuj konkursoj ekde la jaro 1992. Laŭ tiu interkonsento la Paralimpikaj Ludoj ĉiam komenciĝu tri semajnojn post la fino de la Olimpikaj Ludoj. En la Someraj Olimpikaj kaj Paralimpikaj Ludoj de 1996 malgraŭ tiu interkonsento okazis embarasiga fuŝo: la organizantoj en Atlanta post la fino de la Olimpikaj Ludoj jam komencis malkonstrui la instalaĵojn, tiel ke la Paralimpikaj Ludoj okazis parte kvazaŭ en ruinoj.

Lokoj[redakti | redakti fonton]

Someraj Paralimpikoj[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Someraj Paraolimpikoj.
germana poŝtmarko pri la "Mondaj konkursoj de la paralizitoj" de 1972 en Hajdelbergo
jaro loko ŝtato
1960 Romo Flago-de-Italio.svg Italio
1964 Tokio Flago-de-Japanio.svg Japanio
1968 Tel-Avivo Flago-de-Israelo.svg Israelo
1972 Hajdelbergo Flago-de-Germanio.svg Germanio
1976 Toronto Flago-de-Kanado.svg Kanado
1980 Arnhem Flago-de-Nederlando.svg Nederlando
1984 Stoke Mandeville, Buckinghamshire kaj Hempstead, Novjorkio Flago-de-Britio.svg Britio kaj Flago-de-Usono.svg Usono
1988 Seulo Flago-de-Sud-Koreio.svg Sud-Koreio
1992 Barcelona Flago-de-Hispanio.svg Hispanio (Flag of Catalonia.svg Katalunio)
1996 Atlanta Flago-de-Usono.svg Usono
2000 Sidnejo Flago-de-Aŭstralio.svg Aŭstralio
2004 Ateno Flago-de-Grekio.svg Grekio
2008 Pekino Flago-de-Ĉinio.svg Ĉinio
2012 Londono Flago-de-Britio.svg Britio
2016 Rio-de-Ĵanejro Flago-de-Brazilo.svg Brazilo
2020 Tokio Flago-de-Japanio.svg Japanio

Vintraj Paralimpikoj[redakti | redakti fonton]

jaro loko ŝtato
1976 Örnsköldsvik Flago-de-Svedio.svg Svedio
1980 Geilo Flago-de-Norvegio.svg Norvegio
1984 Innsbruck Flago-de-Aŭstrio.svg Aŭstrio
1988 Innsbruck Flago-de-Aŭstrio.svg Aŭstrio
1992 Albertville -Tignes Flago-de-Francio.svg Francio
1994 Lillehammer Flago-de-Norvegio.svg Norvegio
1998 Nagano Flago-de-Japanio.svg Japanio
2002 Salt Lake City Flago-de-Usono.svg Usono
2006 Torino Flago-de-Italio.svg Italio
2010 Vankuvero Flago-de-Kanado.svg Kanado
2014 Soĉio Flago-de-Rusio.svg Rusio
2018 Pyeongchang Flago-de-Sud-Koreio.svg Sud-Koreio