Rivera insulo

Riverinsuloj en la rivero Chico, Filipinoj

Satelita bildo de la insulo Csepel en Hungario, kiu estas sude de la urbocentro de Budapeŝto

Riverinsulo estas insulo en fluanta akvejo (rivero, rivereto, ktp.). Kune kun laginsuloj, ĝi apartenas al la grupo de enlandaj insuloj.

Temas pri insula terpeco ĉirkaŭita de riverfluoj. Ĝi estas landformo klasifikita kiel rivera, signifante ke ĝi estas kreita per la geologia agado de provizoraj aŭ permanentaj akvofluoj.

Multaj riverinsulo estas tipo de enlanda insulo formita ĉe rivero kiel rezulto de riveraj procezoj aŭ homa agado. Ofte, pro ĉi tiuj procezoj, ĝi havas longan kaj mallarĝan formon kaj konsistas ĉefe el sablo. Tial, ĝi povas sperti ripetajn ŝanĝojn en surfaco kaj formo, kaj povas facile formiĝi kaj malaperi pro altaj akvoniveloj, inundoj aŭ peza pluvokvanto.

Priskribo

Ekzistas 4 tipoj de riveraj insuloj  :

1. Kanalinsuloj formitaj en riverkanalo kiel rezulto de sedimentamasiĝo. Kanalinsuloj estas karakterizaj por tipo de kanalprocezo konata kiel kanala plurbranĉiĝo. Tiuj inkluzivas dekroĉitajn flankmurojn formitajn per la flankmura procezo, ruboŝirmejajn insulojn kreitajn per la ruboŝirmejaj procezo, kaj dekroĉitajn strandojn formitajn per libera kaj nekompleta serpentumado.
2. Inundebenaĵaj insuloj formiĝas kiel rezulto de la formado de plia riverkanalo sur la inundebenaĵo (nekompleta meandrado).
3. Degelinsuloj formiĝas kiel rezulto de la apartigo de inundebenaĵaj areoj pro neegala degelado de ĉiamfrosta grundo.
4. Restantaj insuloj formitaj ĉefe per praroko.

La plej granda insulo ĉirkaŭata de dolĉa akvo estas Marajó en Brazilo, situanta en la Amazona Delto, sed ĝi estas parte (en sia nordorienta parto) lavita de la Atlantika Oceano. La plej granda insulo en la mondo tute ĉirkaŭata de rivero estas alia brazila insulo, Bananal, en la rivero Araguaia.

Inter la plej loĝataj riveraj insuloj en la mondo estas Montrealo, Manhatano, kaj Ĉongmingdao (d:Q378223) ĵus norde de Ŝanhajo. Aliaj plej famaj ekzemploj de tiaj centraurbaj estas Tibera insulo de Romo, Insulo Cité kaj Insulo Saint-Louis de Parizo kaj Gezira Insulo de Kairo.

La Insulo de la Fazanoj aŭ Insulo de la Konferenco (hispane Isla de los Faisanes; eŭske Konpantzia aŭ Faisaien Uhartea; france île des Faisans aŭ île de la Conférence) estas riverinsuleto de 6820 m² situanta meze de rivero Bidasoa, formante tie landlimon inter Francio kaj Hispanio. Ĝi verŝajne estas la plej malgranda kunsuvereneco en la mondo, kio rezultas en tio ke ĝi apartenas duonjare al Hispanio kaj duonjare al Francio.

Kelkaj kialoj por la formado de riveraj insuloj

La formadon de insuloj en la rivero faciligas:

• unuflanke, pliiĝo de ĝia akvoenhavo kaj larĝo, ĉar en ĉi tiu kazo pliiĝas la probableco de la apero de pluraj dinamikaj aksoj en la fluo kaj zonoj inter ili, kie komenciĝas sedimenta amasiĝo;
• Aliflanke, rimarkebla malkresko de transportkapacito — falo de flurapidoj kaj malkresko de la deklivo de la fluo, ekzemple, kiam rivero eliras el montaro sur ebenaĵon, kiam rivero fluas en rezervujon kaj formas delton, ktp.

Tipe, la formiĝo de insulo en riverujo komenciĝas per malgranda rubando. Kun la tempo, vegetaĵaro aperas sur la rubando, la obstaklo al la fluo pliiĝas, kaj la fluo komencas akumuli eĉ pli da sedimento en tiu areo. Kiel rubandoj, riverinsuloj estas submetataj al laŭflua delokiĝo laŭlonge de la tempo.

La geomorfologiaj trajtoj de la riverujo, reprezentitaj per gruzaj brikoj, donas al la sablejoj ilian karakterizan longan kaj mallarĝan formon, kiu povas esti duoninsuloj aŭ insuletoj depende de ilia grandeco. Ili estas rapide koloniigitaj de vegetaĵaro kaj servas kiel rifuĝejo por birdoj, ĉiam aperante kie la dinamiko de la rivero favoras ilian ekziston.

Vidu ankaŭ

• Esperanto (insulo en Danubo)
• Sep pontoj en Königsberg pri la malnova-historia kvartalo de tiu urbo nomata Kneiphof, kiu situas sur riverinsulo de river Pregel (nun Pregolja).