Husanoj: Malsamoj inter versioj

Salti al navigilo Salti al serĉilo
379 bitokojn forigis ,  antaŭ 13 jaroj
sen resumo de redaktoj
[[Dosiero:Husitacxaro.JPG|250px|thumb|right|[[Ĉaro]] de la husmovado]]
 
La '''Husmovado''' (nomata ankaŭ '''husana revolucio''') okazisestis preciperadikala enkristana reforma movado inter la jaroj [[1415]] ĝis [[1436]] kaj ĝi apartenas nepripenseble al la [[Ĉeĥio|ĉeĥa]]en [[Historio de Ĉeĥio|nacia historioĈeĥio]], kvankamrande laankaŭ modernaen historio[[Slovakio]] diskutaskaj pri ĝia signifo[[Saksio]].
 
TemisLa primovado radikalabaziĝis reforma movado,sur predikatapredikoj de [[Jan Hus|Magistro Jan Hus]], kajkiu postulantapostulis lontanefikanlongefikan reformon de la kristana eklezio. [[Jan Hus]] estis influita de la angla teologo [[John Wyclif]] kaj parte eĉ de la movado de [[Valdenanoj]]. Dum la husmovadohusana revolucio ekzistis tri ĉefaj fluoj: la radikalaj taboranoj, centristaj orebitoj, post morto de [[Jan Žižka]] nomataj orfoj, kaj la moderaj praganoj.
 
==Koncilio en Konstanco kaj komencoj de la husmovado==
Aresto de [[Jan Hus]] en [[Konstanco]] (dum la jaro [[1414]] elvokis en la ĉeĥaj landoj grandan streĉon kaj la nobelaro vokis tion, porpostulis ke imperiestro [[Zigmundo la 1-a]] liberigu Janon Huson. Post morto de Hus en la kociliokoncilio en [[Konstanco]] la [[6-a de julio|6-an de julio]] de [[1415]] komenciĝis malfermitajmalfermaj bataloj, precipe kontraŭ klerikarokatolikaj klerikoj kaj ordenanoj, dokaj la ĉefepiskopo de Prago devis fuĝi. Reĝo [[Karolo la 4-a]], gvidita ankaŭ de sia malamo kontraŭ [[Zigmundo la 1-a]], same kiel de sia edzino, klinitafavora al la favoruloj de HusHusanoj, subtenis tiun ĉila ribelon. [[Papo]] [[Martino la 5-a]] ankoraŭ kiel kardinalo, intervenis en la batalon kontraŭ la opinioj, kiujn la koncilio kondamnis, sed li bezonis por tio kunlaboron de reĝo [[Venceslao la 4-a]]. En la jaro [[1418]] Zigmundo akiraskonvinkis sian fraton Venceslaon enaliĝi al la flankonflanko de la koncilio, ĉar la religia milito estis eksplodonta. La gvidantoj de la husmovado kaj soldatarkomandantojsoldataraj komandantoj devis forlasi la landon kaj katolikaj pastroj estis enoficigitaj reen en siajn postenojn.
 
Precipe post morto de reĝo [[Venceslao la 4-a]] en la jaro [[1419]] okazis en la[[Bohemio]] landoeksplodis la plej diversaj kunpuŝiĝojkunfliktoj. DefenestradojUrbaj defunkciuloj urbodomanojĵetiĝis el la fenestroj de la praga novurba urbodomo kaj koncentriĝadohusanoj de husanojkoncentriĝis en urboj kaj en montaraj regionoj: estis komenco dekomenciĝis la husana revolucio kaj husanaj militoj, kiuj sekvis ĝin. En la jaro [[1420]] la husanoj destinisfiksis sian programon en la t.n. [[Kvar artikoloj pragaj]]. En la sama jaro ili fondis urbon [[Tábor]], kiu poste fariĝis la centro de la husana revolucio.
Aresto de [[Jan Hus]] en [[Konstanco]] (jaro [[1414]] elvokis en la ĉeĥaj landoj grandan streĉon kaj la nobelaro vokis tion, por ke imperiestro [[Zigmundo la 1-a]] liberigu Janon Huson. Post morto de Hus en la kocilio en [[Konstanco]] la [[6-a de julio|6-an de julio]] de [[1415]] komenciĝis malfermitaj bataloj, precipe kontraŭ klerikaro kaj ordenanoj, do eĉ ĉefepiskopo devis fuĝi. Reĝo [[Karolo la 4-a]], gvidita ankaŭ de sia malamo kontraŭ [[Zigmundo la 1-a]], same kiel de sia edzino, klinita al la favoruloj de Hus, subtenis tiun ĉi ribelon. [[Papo]] [[Martino la 5-a]] ankoraŭ kiel kardinalo, intervenis en la batalon kontraŭ la opinioj, kiujn la koncilio kondamnis, sed li bezonis por tio kunlaboron de reĝo [[Venceslao la 4-a]]. En la jaro [[1418]] Zigmundo akiras sian fraton Venceslaon en la flankon de la koncilio, ĉar la religia milito estis eksplodonta. La gvidantoj de la husmovado kaj soldatarkomandantoj devis forlasi la landon kaj katolikaj pastroj estis enoficigitaj reen en siajn postenojn.
 
Precipe post morto de reĝo [[Venceslao la 4-a]] en la jaro [[1419]] okazis en la lando la plej diversaj kunpuŝiĝoj. Defenestradoj de urbodomanoj el fenestroj de praga novurba urbodomo kaj koncentriĝado de husanoj en urboj kaj en montaraj regionoj estis komenco de la husana revolucio kaj militoj, kiuj sekvis ĝin. En la jaro [[1420]] la husanoj destinis sian programon en la t.n. [[Kvar artikoloj pragaj]]. En la sama jaro ili fondis urbon [[Tábor]], kiu poste fariĝis la centro de la husana revolucio.
 
==Husanaj militoj==
[[Zigmundo la 1-a]], valida heredanto de la ĉeĥa trono, reagis al la eventoj en la ĉeĥaj landoj ekde la jaro [[1420]] ĝis la jaro [[1431]] per kvin kruckavaliraj militiroj. Ĉiuj estis malvenkitaj. La husanajn soldatarojn gvidis unue legenda kaj neniam malvenkita [[Jan Žižka]] el Trocnov. Poste [[Prokop Holý]] transprenis gvidadon de la husanaj soldataroj. Sed eĉ ne husanoj evitis al internaj konfliktoj kaj ili apartiĝis al radikala alo (Taboritoj kaj Orfoj), kiuj rifuzis kian ajn kompromison, realigante turniĝon de ĉiuj loĝantoj de [[Ĉeĥio|Landoj de Krono Ĉeĥa]] al la [[Kvar artikoloj pragaj]] kaj daŭrigante en la bataloj kontraŭ katolikaj landoj, kaj la moderaj kalikuloj, al kiuj temis pri interkonsento kun la imperiestro kaj la eklezio kaj pri finigo de la milito. Tio fine montriĝis en decida periodo, dum traktado kun [[Bazelo|bazela]] koncilio.
 
==Traktado kun la bazela koncilio==
La [[Bazelo|Bazelabazela]] koncilokoncilio invitis ĉeĥan senditon kaj ili diskutis precipe rilate al la kvar artikuloj pragaj la [[10-a de januaro|10-an de januaro]] de [[1432]]. Sed okazis nenia unueco. Post pluaj traktadoj estis fine la [[30-a de novembro|30-an de novembro]] de [[1433]] en [[Prago]] akceptita la t.n. Praga kompaktato. Tiu ĉi interkonsento certigis akceptado de [[utrakvismo]] al tiuj, kiuj volas, sed samtempe kun kompreno, ke [[Kristo]] ĉeestas sub ĉiu el la manieroj. La libera predikado de la vorto estis permesita sub certaj kondiĉoj – la eklezio estis aprobonta kaj lokigonta pastron, tiel estis konservota aŭtoritato de episkopo. Sed artikolo rilatanta al profana potenco de pastro ne implicitis.
 
[[Bazelo|Bazela]] koncilo invitis ĉeĥan senditon kaj ili diskutis precipe rilate al la kvar artikuloj pragaj la [[10-a de januaro|10-an de januaro]] de [[1432]]. Sed okazis nenia unueco. Post pluaj traktadoj estis fine la [[30-a de novembro|30-an de novembro]] de [[1433]] en [[Prago]] akceptita la t.n. Praga kompaktato. Tiu ĉi interkonsento certigis akceptado de [[utrakvismo]] al tiuj, kiuj volas, sed samtempe kun kompreno, ke [[Kristo]] ĉeestas sub ĉiu el la manieroj. La libera predikado de la vorto estis permesita sub certaj kondiĉoj – la eklezio estis aprobonta kaj lokigonta pastron, tiel estis konservota aŭtoritato de episkopo. Sed artikolo rilatanta al profana potenco de pastro ne implicitis.
 
==Fino de la husmovado==
Konfliktoj inter la taboranoj kaj la moderaj kalikuloj fine gvidis al la [[batalo ĉe Lipany]], en kiu la [[30-a de majo|30-an de majo]] de [[1434]] staris kontraŭ sividalvide la unuiĝintaj fortoj de la taboranoj kaj orfoj en unu flanko kaj la katolikoj kaj la moderaj kalikuloj en la alia flanko. La batalo finiĝis per granda venko de la modera flanko kaj definitiva neniigo de la radikalaj kampaj soldataroj. La gvidanto de la taboranoj [[Prokop Holý]] enmortis dum la batalo falis. La ĉefkomandanto de la orfaj kampaj soldataroj [[Jan Čapek ze Sán]] eĉ kun granda parto de sia rajdistaro eskapis ĝis [[Kolín]] kaj pli malfrue li agnoskis la malvenkon. Dum plimulto da tempo li reteniĝis ekster la teritorio de [[Bohemio]].
 
La rezulto de la batalo signifis finon de la influo de la taboranoj al la agado en [[Bohemio]]. La nobelara koncilio sesianta en [[Jihlava]] en la jaro [[1346]] akceptisdeklaris larepaciĝon kompaktatoninter kaj tiel estis atingita repaciĝo interla [[ĉeĥoj]] unuflanke kaj [[Romo]] kun la tuta okcidenta eklezio aliflanke. Imperiestro [[Zigmundo la 1-a]] akiris fine akiris la ĉeĥan kronon. La nobelaro poste rifuzis en [[Prago]] deklaris la doktrinon de Viklef pri la lasta vespermanĝo kiel heredon de la jaro [[1444]]. Plimulto de la taboranoj transiris al la flanko de la kalikuloj, la resto kreis Unuecon fratecan.
Konfliktoj inter la taboranoj kaj la moderaj kalikuloj fine gvidis al [[batalo ĉe Lipany]], en kiu la [[30-a de majo|30-an de majo]] de [[1434]] staris kontraŭ si la unuiĝintaj fortoj de la taboranoj kaj orfoj en unu flanko kaj la katolikoj kaj la moderaj kalikuloj en la alia flanko. La batalo finiĝis per granda venko de la modera flanko kaj definitiva neniigo de la radikalaj kampaj soldataroj. La gvidanto de la taboranoj [[Prokop Holý]] en la batalo falis. La ĉefkomandanto de la orfaj kampaj soldataroj [[Jan Čapek ze Sán]] eĉ kun granda parto de sia rajdistaro eskapis ĝis [[Kolín]] kaj pli malfrue li agnoskis la malvenkon. Dum plimulto da tempo li reteniĝis ekster la teritorio de [[Bohemio]].
 
La rezulto de la batalo signifis finon de la influo de la taboranoj al la agado en [[Bohemio]]. La nobelara koncilio sesianta en [[Jihlava]] en la jaro [[1346]] akceptis la kompaktaton kaj tiel estis atingita repaciĝo inter [[ĉeĥoj]] kaj [[Romo]] kun la tuta okcidenta eklezio. Imperiestro [[Zigmundo la 1-a]] akiris fine la ĉeĥan kronon. La nobelaro poste rifuzis en [[Prago]] la doktrinon de Viklef pri la lasta vespermanĝo kiel heredon de la jaro [[1444]]. Plimulto de la taboranoj transiris al la flanko de la kalikuloj, la resto kreis Unuecon fratecan.
 
==La plej gravaj datoj==
 
*[[1391]] fondo de Betlehema kapelo en [[Prago]]
*[[1392]] Reguloj de La malnova kaj La nova leĝoj de Mateo el Janov
 
== Vidu ankaŭ ==
 
*[[Listo de bataloj]]
*[[Husmovado en filmoj]]
[[Kategorio:Husmovado|*]]
[[Kategorio:Historio de Ĉeĥio]]
[[Kategorio:Historio de Slovakio]]
[[Kategorio:Historio de Saksio]]
 
== EksterajRetaj ligiloj ==
{{el}} [http://www.husitstvi.cz <!--La (Husmovadoj,Husmovado: Husmovadas)diaj - labatalistoj (dioj,paĝoj diasĉeĥaj)' (batalistoj, batalistas) -->]
{{el}} [http://archive.joan-of-arc.org/joanofarc_letter_march_23_1430.html <!--minaca (Letero,letero Litero)de [[Johana de Arko]] al la (HusmovadojHusmovado, Husmovadas)datita diktitade perla Johana23-a de Arkomarto sur1430 [[23(angla Martotraduko)]] [[1430]], tradukita per _Allen_ _Williamson_. -->
{{el}} http://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=Franti%C5%A1ek_%C5%A0mahel&action=edit&section=1|k <!-- husmovado -->
{{el}} http://www2.kenyon.edu/Projects/Margin/hussites.htm <!-- (Tononomoj, Notoj, Notas) sur la Husmovada delokigo kaj (ligoj, ligas) al unuagrada (fontoj, fontas), de _Kenyon_ kolegio -->
 
 
 
[[cs:Husitství]]

Navigada menuo