Iława: Malsamoj inter versioj

Salti al navigilo Salti al serĉilo
390 bitokojn aldonis ,  antaŭ 2 jaroj
sen resumo de redaktoj
 
La plej frue setligita loko proksime de hodiaŭa Iława (germane: Deutsch-Eylau) estis la slava [[burgo]] ĉe la Lago Silno apud la vilaĝo Kamionka, ĝi estis ĉe la vojo de [[Chełmno]] (germane: Kulm) al la historia [[praprusoj|praprusa]] '''Pogezanio'''. Pierwsze wzmianki o ziemiach, na których leży Iława sięgają roku 1226, kiedy Konrad I mazowiecki (1187-1247) wydał dokument, zapowiadający przybycie Krzyżaków na te tereny. Mieli oni chrystianizować pogan, którzy władali także terenami, na których obecnie leży Iława. Po opanowaniu przez Krzyżaków i podboju Prus w 1283 roku obszar ten objęty został akcją kolonizacyjną. Miasto założył komtur krzyżacki z [[Dzierzgoń]] (germane: Christburg) Sieghard von Schwarzburg w 1305 roku. W tym samym roku Iława otrzymała prawa miejskie. Położenie geograficzne (teren otoczony wodami, więc łatwy w obronie) oraz ulokowanie miasta w miejscu dawnej staropruskiej osady rybackiej zdecydowały o lokalizacji miasta w tym miejscu. W powstaniu 1454 iławianie stanęli po stronie ZwiązkuPruskiego dążącego do przejścia Prus spod rządów krzyżackich do polskich. Po przegranej bitwie pod Chojnicami Iława znalazła się w granicach państwa krzyżackiego. Rezulte de la [[dektrijara milito]] dum la jaroj 1454-1466, Iława dum iom da tempo estis en [[Duklando Prusio]] kiel [[feŭdo]] de la [[Krono de la Regno de Pollando]].
 
(la artikolo de esperantisto '''Mariusz Borysiewicz''', la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en [[Slupsko]] / [[Słupsk]])
 
=== Historio de Iława de la 16a ĝis la 18a jc ===
[[Dosiero:Gimnazjum nr 1.JPG|eta|dekstra|200px|<center>La gimnazio n-ro 1 de [[Nikolao Koperniko]] en Iława]]
Na początku 1520 roku miasto przeszło na krótko pod panowanie polskie. Jednak 30 września 1520 roku mieszkańcy opowiadający się po stronie zakonu zdradzili, przez co miasto ponownie zdobyły wojska krzyżackie. Post la '''krakova traktato''' inter Pollando kaj la ŝtato de [[Teŭtona Ordeno]] (en la jaro 1525) la urbo Iława elkestis en la [[Duklando Prusio]], kaj la duklando estis kiel [[feŭdo]] de Pollando ĝis la traktato de [[Bydgoszcz]]-[[Welawa]] en la jaro 1657. Od tego czasu miasto znalazło się granicach niezależnych już Prus Książęcych, które w 1701 roku wraz z Brandenburgią utworzyły Królestwo Prus. Od połowy XVI do połowy XVII wieku liczba ludności miasta nie przekraczała 600 osób. Wiek XVII to głównie walka częstymi pożarami oraz zniszczeniami wojennymi spowodowanymi przez wojska szwedzkie. W 1706 roku praktycznie większość miasta zostaje strawiona przez pożar. Ocalał jedynie kościół Przemienienia Pańskiego i kilka domów. W 1758 roku miasto krótkotrwale okupują Rosjanie.
 
(la artikolo de esperantisto '''Mariusz Borysiewicz''', la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en [[Slupsko]] / [[Słupsk]])
 
=== Historio de Iława de la 19a jc ĝis la 0a jc ===
 
XIX wiek były dla miasta okresem szybkiego rozwoju. Miasto leżało przy szlaku handlowym z Gdańska do Warszawy oraz do Grudziądza i Malborka, więc napływać zaczęli do niego liczni osadnicy. Ożywienie gospodarcze pojawiło się wraz z otwarciem połączenia kolejowego z Toruniem i wybudowaniem bitych dróg. Sprzyjało temu także otwarcie w 1860 roku odgałęzienia Kanału Elbląskiego. Dzięki przekształceniu miasta w ważny węzeł komunikacyjny, Iława zaczęła się stopniowo rozrastać. Początek XX wieku był okresem dalszego rozwoju: wybudowano gazownię (1901), wodociągi miejskie (1903) i ratusz (1912). Gdy wybuchła II wojna światowa Iława liczyła 13 000 mieszkańców. W 1944 roku zaczęto przygotowania do ewakuacji ludności. 22 stycznia 1945 do Iławy wkroczyły oddziały Armii Czerwonej. W wyniku działań wojennych miasto zostało w znacznym stopniu zniszczone. Pod koniec 1945 roku zaczęli przybywać polscy osadnicy. W 1948 roku wywieziono z Iławy większość osób pochodzenia niemieckiego, pozostałych na tych terenach. Miasto zaczęło się dynamicznie odbudowywać i rozwijać.
 
(la artikolo de esperantisto '''Mariusz Borysiewicz''', la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en [[Slupsko]] / [[Słupsk]])
 
'''Bibliografio:'''
20 482

redaktoj

Navigada menuo