Nitrogena ciklo: Malsamoj inter versioj

El Vikipedio, la libera enciklopedio
[kontrolita revizio][kontrolita revizio]
Enhavo forigita Enhavo aldonita
e ŝanĝis sojlo al grundo, kelkaj aliaj ŝanĝoj
Linio 1: Linio 1:
[[dosiero:Nitrogen Cycle-eo.svg|400px|eta|dekstra|<center>Skema reprezentado de la nitrogena ciklo en la vivmedio</center>]]
[[dosiero:Nitrogen Cycle-eo.svg|400px|eta|dekstra|<center>Skema reprezentado de la nitrogena ciklo en la vivmedio</center>]]


La '''nitrogena ciklo''' estas la procezo, per kiu la [[nitrogeno]] konvertiĝas en ties diversajn [[kemia kombinaĵo|ĥemiajn kombinaĵojn]]. La transformiĝo okazas kaj per biologiaj kaj per fizikaj procezoj. Gravaj procezoj en la nitrogena ciklo inkludas la [[Nitrogena fiksado|nitrogenan fiksadon]], la [[amonio|amoni]]fiksadon aŭ [[mineralo|mineraligo]]n, la nitrito-konvertiĝon kaj la nitrito-malkonvertiĝon. La plej granda parto de la [[tera atmosfero]] (78%) komponiĝas de [[nitrogeno]].
La '''nitrogena ciklo''' estas la procezo, per kiu la [[nitrogeno]] konvertiĝas en ties diversajn [[kemia kombinaĵo|ĥemiajn kombinaĵojn]]. La transformiĝo okazas kaj per biologiaj kaj per fizikaj procezoj. Gravaj procezoj en la nitrogena ciklo inkludas la [[Nitrogena fiksado|nitrogenan fiksadon]], la [[amonio|amoni]]fiksadon aŭ [[mineralo|mineraligo]]n, la nitrito-konvertiĝon kaj la nitrito-malkonvertiĝon. La plej granda parto de la [[tera atmosfero]] (78%) konsistas el [[nitrogeno]].


Tamen, la atmosfera nitrogeno havas limigitan uzon por biologiaj celoj, kaj tio rezultas en raraj eblecoj pri la uzo de nitrogeno en multaj sektoroj de la ekosistemo. La ciklo de la nitrogeno estas ĉefe interesa ĉar la nitrogenhavebleco afekteblas la disvolviĝon de la plej gravaj ekosistemaj procezoj, inkluzivante la primaran produktadon<ref>La [https://en.wikipedia.org/wiki/Primary_production Primara produktado] entenas la sintezon de la organikaj komponaĵoj el la atmosfero aŭ el la akvaj solvaĵoj de [[Karbona dioksido]].</ref> kaj la [[Malkomponiĝado|malkomponiĝadon]]. Homaj aktivecoj, kiel la fosiliaj brulaĵoj, la uzado de artefaritaj nitrogensterkoj, kaj la nitrogenliberigo en la reziduaj akvoj draste ŝanĝis la nitrogenan ciklon de la terglobo.
Tamen, la atmosfera nitrogeno havas limigitan uzon por biologiaj celoj, kaj tio rezultas en raraj eblecoj pri la uzo de nitrogeno en multaj sektoroj de la ekosistemo. La ciklo de la nitrogeno estas ĉefe interesa ĉar la nitrogenhavebleco influas la disvolviĝon de la plej gravaj ekosistemaj procezoj, inkluzivante la primaran produktadon<ref>La [https://en.wikipedia.org/wiki/Primary_production Primara produktado] entenas la sintezon de la organikaj komponaĵoj el la atmosfero aŭ el la akvaj solvaĵoj de [[Karbona dioksido]].</ref> kaj la [[Malkomponiĝado|malkomponiĝadon]]. Homaj aktivecoj, kiel la fosiliaj brulaĵoj, la uzado de artefaritaj nitrogensterkoj, kaj la nitrogenliberigo en la reziduaj akvoj draste ŝanĝis la nitrogenan ciklon de la terglobo.


== Nitrogena fiksado ==
== Nitrogena fiksado ==
La fiksado estas la procezo tra kiu la nitrogeno kaptiĝas el la atmosfero en la gasa stato (N<sub>2</sub>) kaj konvertiĝas en utilaj komponajoj pretaj por aliaj kemiprocezoj, same kiel la [[amoniako]] (NH<sub>3</sub>), la nitrato (NO<sub>3</sub><sup>−</sup>) kaj la nitrito (NO<sub>2</sub><sup>−</sup>). Ĉi-konvertiĝo okazeblas en pluraj procezoj, kiuj sekve priskribiĝas.
La fiksado estas la procezo tra kiu la nitrogeno kaptiĝas el la atmosfero en la gasa stato (N<sub>2</sub>) kaj konvertiĝas al utilaj komponajoj pretaj por aliaj kemiaj procezoj, ekzemple la [[amoniako]] (NH<sub>3</sub>), la nitrato (NO<sub>3</sub><sup>−</sup>) kaj la nitrito (NO<sub>2</sub><sup>−</sup>). Ĉi tiu konvertiĝo okazas per pluraj procezoj, kiuj sekve priskribiĝas.


=== Biologia fiksado ===
=== Biologia fiksado ===
Kelkaj [[Bakterio|bakterioj]] havas la kapablon kapti la molekulojn de nitrogeno (N<sub>2</sub>) kaj transformi ilin en utilajn komponaĵojn por la restantaj vivestuloj. Inter ĉi-tiuj ekzistas bakterioj (libere vivantaj en la grundo), kiuj establigis simbiozan interrilaton kun kelkaj planto-specioj (ekzemple, la [[Fabacoj|leguminozoj]]). La [[simbiozo]] okazas pere de la amoniako-konsumo far la plantoj. La amoniako produktiĝas de la bakterioj vivantaj en la radikoj de tiu plantaro. Kelkaj specioj de '''cianofitoj''' (cianobakterioj el kiuj la ''Anabaena verrucosa'' estas ekzemplo), kapablas fiksi la atmosferan nitrogenon pere de ties heterocistoj<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Heterocyst Heterocistoj] estas ĉelspecio fakita pri fiksado de la atmosfera nitrogeno, ĉeestanta en kelkaj specioj da '''cianobakterioj''' filamentoplenaj, kiel la ''Nostoc punctiforme'' aŭ ''Anabaena sphaerica''. Ilia [[Ĉela muro|muroj]] estas dikaj, kaj tio malfaciligas la gasinteŝanĝo kun la duobla oksigeno (O<sub>2</sub>) en la ĉelo, helpante la enĉelan medion esence anaeroban.</ref>, kie ĉi tiuj apartenas al la ordenoj '''nostocales''' kaj '''stigonematales'''. La nitrogenfiksantaj specioj povas esti aŭtonomaj kaj vivi libere (kiel tiuj el la genro '''Nostoc''') aŭ vivi simbioze kun la plantoj, kiel tiuj de la genro '''azolla'''.
Kelkaj [[Bakterio|bakterioj]] kapablas kapti molekulojn de nitrogeno (N<sub>2</sub>) kaj transformi ilin en utilajn kombinaĵojn por la restantaj vivestuloj. Inter ĉi tiuj ekzistas bakterioj (libere vivantaj en la grundo), kiuj establigis simbiozan interrilaton kun kelkaj planto-specioj (ekzemple, la [[fabacoj]] (malaktuala termino: leguminozoj). La [[simbiozo]] okazas pere de la amoniako-konsumo far la plantoj. La amoniako produktiĝas de la bakterioj vivantaj en la radikoj de tiu plantaro. Kelkaj specioj de '''cianofitoj''' (cianobakterioj el kiuj la ''Anabaena verrucosa'' estas ekzemplo), kapablas fiksi la atmosferan nitrogenon pere de ties heterocistoj<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Heterocyst Heterocistoj] estas ĉelspecio fakita pri fiksado de la atmosfera nitrogeno, ĉeestanta en kelkaj specioj da '''cianobakterioj''' filamentoplenaj, kiel la ''Nostoc punctiforme'' aŭ ''Anabaena sphaerica''. Ilia [[Ĉela muro|muroj]] estas dikaj, kaj tio malfaciligas la gasinteŝanĝo kun la duobla oksigeno (O<sub>2</sub>) en la ĉelo, helpante la enĉelan medion esence anaeroban.</ref>, kie ĉi tiuj apartenas al la ordenoj ''Nostocales'' kaj ''stigonematales'' (malaktuala termino). La nitrogenfiksantaj specioj povas esti aŭtonomaj kaj vivi libere (kiel tiuj el la genro ''Nostoc'') aŭ vivi simbioze kun la plantoj, kiel tiuj de la genro ''Azolla''.


===Atmosfera fiksado===
===Atmosfera fiksado===
La atmosfera nitrogenfiksado okazas pere de la fulmoj, kies alta energio apartigas la nitrogenmolekulojn kaj permesas ke ili ligiĝu al la oksigenmolekuloj ekzistantaj en la aero formante la Nitratan oksidon (NO). Poste, ĉi tiu dissolviĝas en la pluvoakvo kaj penetras en la sojlon. La atmosfera fiksado egalvaloras al 3% aŭ 4% de la tuta nitrogeno absorbita.
La atmosfera nitrogenfiksado okazas pere de la fulmoj, kies alta energio apartigas la nitrogenmolekulojn kaj permesas ke ili ligiĝu al la oksigenmolekuloj ekzistantaj en la aero formante la Nitratan oksidon (NO). Poste, ĉi tiu dissolviĝas en la pluvoakvo kaj penetras en la grundon. La atmosfera fiksado egalvaloras al 3% aŭ 4% de la tuta nitrogeno absorbita.


=== Industria fiksado===
=== Industria fiksado===
Linio 33: Linio 33:


===Nitrogendeponejoj===
===Nitrogendeponejoj===
La ĉefaj nitrogendeponejoj estas la atmosfero, plantoj, bestaro, sojlo, kaj oceanoj.
La ĉefaj nitrogendeponejoj estas la atmosfero, plantoj, bestaro, grundo, kaj oceanoj.


==Vidu ankaŭ==
==Vidu ankaŭ==

Kiel registrite je 03:27, 13 okt. 2021

Skema reprezentado de la nitrogena ciklo en la vivmedio

La nitrogena ciklo estas la procezo, per kiu la nitrogeno konvertiĝas en ties diversajn ĥemiajn kombinaĵojn. La transformiĝo okazas kaj per biologiaj kaj per fizikaj procezoj. Gravaj procezoj en la nitrogena ciklo inkludas la nitrogenan fiksadon, la amonifiksadonmineraligon, la nitrito-konvertiĝon kaj la nitrito-malkonvertiĝon. La plej granda parto de la tera atmosfero (78%) konsistas el nitrogeno.

Tamen, la atmosfera nitrogeno havas limigitan uzon por biologiaj celoj, kaj tio rezultas en raraj eblecoj pri la uzo de nitrogeno en multaj sektoroj de la ekosistemo. La ciklo de la nitrogeno estas ĉefe interesa ĉar la nitrogenhavebleco influas la disvolviĝon de la plej gravaj ekosistemaj procezoj, inkluzivante la primaran produktadon[1] kaj la malkomponiĝadon. Homaj aktivecoj, kiel la fosiliaj brulaĵoj, la uzado de artefaritaj nitrogensterkoj, kaj la nitrogenliberigo en la reziduaj akvoj draste ŝanĝis la nitrogenan ciklon de la terglobo.

Nitrogena fiksado

La fiksado estas la procezo tra kiu la nitrogeno kaptiĝas el la atmosfero en la gasa stato (N2) kaj konvertiĝas al utilaj komponajoj pretaj por aliaj kemiaj procezoj, ekzemple la amoniako (NH3), la nitrato (NO3) kaj la nitrito (NO2). Ĉi tiu konvertiĝo okazas per pluraj procezoj, kiuj sekve priskribiĝas.

Biologia fiksado

Kelkaj bakterioj kapablas kapti molekulojn de nitrogeno (N2) kaj transformi ilin en utilajn kombinaĵojn por la restantaj vivestuloj. Inter ĉi tiuj ekzistas bakterioj (libere vivantaj en la grundo), kiuj establigis simbiozan interrilaton kun kelkaj planto-specioj (ekzemple, la fabacoj (malaktuala termino: leguminozoj). La simbiozo okazas pere de la amoniako-konsumo far la plantoj. La amoniako produktiĝas de la bakterioj vivantaj en la radikoj de tiu plantaro. Kelkaj specioj de cianofitoj (cianobakterioj el kiuj la Anabaena verrucosa estas ekzemplo), kapablas fiksi la atmosferan nitrogenon pere de ties heterocistoj[2], kie ĉi tiuj apartenas al la ordenoj Nostocales kaj stigonematales (malaktuala termino). La nitrogenfiksantaj specioj povas esti aŭtonomaj kaj vivi libere (kiel tiuj el la genro Nostoc) aŭ vivi simbioze kun la plantoj, kiel tiuj de la genro Azolla.

Atmosfera fiksado

La atmosfera nitrogenfiksado okazas pere de la fulmoj, kies alta energio apartigas la nitrogenmolekulojn kaj permesas ke ili ligiĝu al la oksigenmolekuloj ekzistantaj en la aero formante la Nitratan oksidon (NO). Poste, ĉi tiu dissolviĝas en la pluvoakvo kaj penetras en la grundon. La atmosfera fiksado egalvaloras al 3% aŭ 4% de la tuta nitrogeno absorbita.

Industria fiksado

Pere de la industriaj procezoj, (ĉefe de la Procezo Haber-Bosch) eblas produkti amoniakon (NH3) el la atmosferaj nitrogeno (N2) kaj hidrogeno (H2). La amoniako produktiĝas ĉefe sterkocela, kaj tiu uzo nutras 40% el la monda loĝantaro.

Asimilado

La nitratoj formitaj en la nitrogenfiksado absorbiĝas de la plantoj kaj transformiĝas en karbohavaj komponaĵoj por produkti aminoacidojn kaj aliajn organikajn nitrogenkomponaĵojn. La nitrogenenkorpiĝo de la organikaj komponaĵoj okazas grandparte ne la junaj ĉeloj kreskantaj en la radikoj.

Mineraligo

Pere de la mineraligo aŭ malkomponiĝado, la mortinta organika materio transformiĝas en la amonia jono (NH4+) far la aerobaj kaj anaerobaj bakterioj kaj kelkaj fungoj.

Nitratiĝo

La amoniaka oksidado, konata kiel nitratiĝo, estas procezo produktanta nitraton elde la amoniako (NH3). Ĉi tiu procezo okazas pere de nitratigaj bakterioj en du etapoj: en la unua fazo la amoniako konvertiĝas en nitritoj (NO2) kaj en la dua fazo (pere de aliaj tipoj de nitratigaj bakterioj), la nitritoj konvertiĝas en nitratojn (NO3) pretaj por asimiliĝi de la plantoj.

Malnitratiĝo

La malnitratiĝo estas procezo per kiu la nitrogeno revenas en la atmosferon sub la formo de inerta gaso (N2). Ĉi tiu procezo okazas pere de kelkaj specioj da bakterioj (tiel kiel la pseŭdomonoj kaj klostridiumoj) en anaeroba vivmedio. Ĉi-bakterioj alternative uzas la nitratojn anstataŭ la oksigenon, kiel spirformo kaj liberigas la gasan nitrogenon (N2).

Eŭtrofiiĝo

La eŭtrofiiĝo rilatas al la mediŝanĝoj de iu akvokurso kiel rezulto de la aldono je nitrogenofosforo. La nitrogenkomponaĵoj ekzistantaj transportiĝas tra la akvofluoj, pligrandigante la koncentrigon en la akvodeponejoj, kaŭzante la superpopuliĝo de certaj fungospecioj, kaj tio malhelpeblas la ĉirkaŭantan ekosistemon.

Nitrogendeponejoj

La ĉefaj nitrogendeponejoj estas la atmosfero, plantoj, bestaro, grundo, kaj oceanoj.

Vidu ankaŭ

Referencoj

  1. La Primara produktado entenas la sintezon de la organikaj komponaĵoj el la atmosfero aŭ el la akvaj solvaĵoj de Karbona dioksido.
  2. Heterocistoj estas ĉelspecio fakita pri fiksado de la atmosfera nitrogeno, ĉeestanta en kelkaj specioj da cianobakterioj filamentoplenaj, kiel la Nostoc punctiformeAnabaena sphaerica. Ilia muroj estas dikaj, kaj tio malfaciligas la gasinteŝanĝo kun la duobla oksigeno (O2) en la ĉelo, helpante la enĉelan medion esence anaeroban.