Tjurkaj popoloj

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
La tjurka lingvaro (   ) apud la aliaj lingvaroj de la mondo

La tjurkaj popoloj estas grupo de popoloj vivanta precipe en Eŭrazio kaj parolantaj lingvon el la grupo de la tjurka lingvaro. En diversaj gradoj ili dividas historiajn kaj kulturajn komunecojn. Anoj de la tjurkaj popoloj nuntempe vivas en Azerbajĝano, Kazaĥio, Kirgizio, Turkio, Uzbekio kaj aŭtonomaj respublikoj kaj regionoj ĉefe (do ne nur) en Rusio, Ĉinio, Kartvelio kaj Ukrainio.

Malgraŭ la grandaj geografiaj distancoj inter la loĝataj teritorioj inter la tjurkaj popoloj ekzistas signifaj kulturaj kaj historiaj komunecoj; la plej grava estas la lingvoj: la turka lingvo de Turkio tre proksimas al la plej multaj aliaj tjurkaj lingvoj. La litero "j" en tjurko simple lingve diferencigu inter "turko", do parolanto de la turka lingvo, kaj "tjurko", do parolanto de iu ajn el la lingvoj strukture parencaj al la turka.

Dum la 19-a jarcento ekestis politika kaj kultura movado, kiu celas pli fortan interligon inter la tjurkaj popoloj - tiu movado nomiĝas panturkismo. La scienco, kiu okupiĝas pri la lingvoj, historio kaj kulturoj de la tjurkaj popoloj, estas la turkologio.

Minorities in Turkic countries[redakti | redakti fonton]

Ŝablono:Refimprove section

Azerbajĝano[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Azerbajĝano.

Kazaĥio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Kazaĥio.

Kirgizio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Kirgizio.

Turkey[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Turkio.
Nombro Etnie Minimum Estimates Maximum Estimates Further information
Balkano
1 Albanio 1,500,000 5,000,000 Albanoj en Turkio / Albanoj
2 Bosnio kaj Hercegovino 100,000 2,000,000 Bosniaks en Turkio / Bosnians
3 Bulgario 350,000 750,000 Bulgaroj en Turkio / Pomaks en Turkio / Bulgaroj
4 Grekio 2,000 30,000 Grekoj en Turkio / Pontic Greeks / Caucasus Greeks / Grekoj
5 Serbio 15,000 60,000 Serboj en Turkio / Serboj
1 Total 2,000,000 7,900,000 Minoritatoj en Turkio
Caucasus
1 Abĥazio 600,000 600,000 Abkhazians / Abkhaz language
2 Armenio 150,000 5,000,000 Armenians en Turkio / Hidden Armenians / Armenians
3 Ĉeĉenio 100,000 100,000 Ĉeĉenoj en Turkio / Ĉeĉenoj
4 Circassia 150,000 7,000,000 Circassians en Turkio / Circassians
5 Georgio 100,000 1,500,000 Georgoj en Turkio / Georgians
6 Lazica 45,000 2,250,000 Laz people en Turkio / Laz people
2 Total 1,100,000 16,450,000 Peoples of the Caucasus en Turkio / Peoples of the Caucasus
Central Asia
1 Kazaĥio 10,000 10,000 Kazaĥoj
2 Kirgizio 1,600 1,600 Kirgizoj
3 Taĝikio 1,000 1,000 Taĝikoj
4 Turkmenio 1,500 1,500 Turkmenoj
5 East Turkestan 50,000 50,000 Uyghurs
6 Uzbekio 45,000 45,000 Uzbekoj
3 Total 120,000 120,000 Central Asian peoples
Turkic peoples
1 Azerbajĝano 530,000 800,000 Azerbajĝanoj en Turkio / Azerbajĝanoj
2 Krimeo 150,000 6,000,000 Krimeaj Tataroj en Turkio / Krimeaj Tataroj
3 Karachay-Cherkessia 20,000 20,000 Karachays
4 Turkio 40,000 75,000 Meskhetian Turks
4 Total 740,000 6,895,000 Turkic peoples
Iranian peoples
1 Afganio 25,000 50,000 Afganoj en Turkio / Afganoj
2 Irano 500,000 650,000 Iranian diaspora / Persoj
3 Kurdistan 13,000,000 23,000,000 Kurds en Turkio / Kurdish population / Turkish Kurdistan / Kurds
4 Kurdistan 1,000,000 3,000,000 Zaza Kurds / Zaza nationalism / Zaza language
5 North Ossetia-Alania 50,000 50,000 Ossetians en Turkio / Ossetians
6 Romani 700,000 5,000,000 Romani people en Turkio / Romani people
5 Total 15,300,000 31,750,000 Iranian peoples
European peoples
1 Nederlando 15,000 15,000 Dutch people
2 Germanio 50,000 50,000 Germanoj en Turkio / Germanoj
3 Unuiĝinta Reĝlando 35,000 35,000 Britoj en Turkio / Britoj
4 Italio 35,000 35,000 Levantines en Turkio / Levantines (Latin Catholics)
5 Pollando 4,000 4,000 Polish diaspora / Poloj
6 Rusio 50,000 50,000 Rusoj en Turkio / Rusoj
6 Total 190,000 190,000 European peoples
Other Minorities
1 Afrika Unio 100,000 100,000 Afro Turks / African diaspora / Afrikanoj
2 Araba Ligo 1,500,000 5,000,000 Araboj en Turkio / Iraqis en Turkio / Araboj
3 Asirio 15,000 65,000 Asiroj en Turkio / Assyrian genocide / Asiroj
4 Israelo 15,000 18,000 Jews en Turkio / Antisemitism en Turkio / Judoj
7 Total 1,630,000 5,200,000 Other Minorities en Turkio
37 Group Grand Total 21,080,000 68,505,000 Minorities en Turkio

Turkmenio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Turkmenio.

Uzbekio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Uzbekio.

Past and future population[redakti | redakti fonton]

Rank Country Area 1950 2000 2050 2100
1 Flago-de-Turkio.svg Turkio 783,562 21,122,000 65,970,000 89,291,000 87,983,000
2 Flago-de-Uzbekio.svg Uzbekio 447,400 6,293,000 25,042,000 35,117,000 32,077,000
3 Flago-de-Kazaĥio.svg Kazaĥio 2,724,900 6,694,000 15,688,000 22,238,000 24,712,000
4 Flago-de-Azerbajĝano.svg Azerbajĝano 86,600 2,886,000 8,464,000 11,210,000 9,636,000
5 Flago-de-Kirgizio.svg Kirgizio 199,900 1,739,000 4,938,000 7,064,000 9,046,000
6 Flago-de-Turkmenio.svg Turkmenio 488,100 1,205,000 4,386,000 6,608,000 5,606,000
Total 4,730,462 39,939,000 124,488,000 171,528,000 169,060,000

Land and water area (excluding Caspian Sea)[redakti | redakti fonton]

This list includes dependent territories within their sovereign states (including uninhabited territories), but does not include claims on Antarctica. EEZ+TIA is exclusive economic zone (EEZ) plus total internal area (TIA) which includes land and internal waters.

Rank Country Area EEZ Shelf EEZ+TIA
1 Flago-de-Turkio.svg Turkio 783,562 261,654 56,093 1,045,216
2 Flago-de-Uzbekio.svg Uzbekio 447,400 0 0 447,400
3 Flago-de-Kazaĥio.svg Kazaĥio 2,724,900 0 0 2,724,900
4 Flago-de-Azerbajĝano.svg Azerbajĝano 86,600 0 0 86,600
5 Flago-de-Kirgizio.svg Kirgizio 199,900 0 0 199,900
6 Flago-de-Turkmenio.svg Turkmenio 488,100 0 0 488,100
Total 4,730,462 261,654 56,093 4,992,116

Etimologio de la vorto "turko"[redakti | redakti fonton]

La vorto "turko" oficiale unuafoje uziĝis dum la 6-a jarcento post Kristo. Ĝi priskribis la politikan ŝtaton malnov-turkan: tiu ŝtato dum la epoko antaŭ la jaro 552 historie nomiĝis kök türk („Blu-Turko(j)“) [1] La vorto „Türk“ (en multaj lingvoj sen umlaŭtoj „Turk“) ĝis la 19-a jarcento celis ĉiujn stepajn popolojn parolantajn tjurkan lingvon.

En la tjurklingvaj ŝtatoj, aŭtonomaj respublikoj kaj regionoj pro diversaj kaŭzoj ankoraŭ hodiaŭ miksiĝas la konceptoj "turka" kaj "tjurka" - la ideo de panturkismo ankoraŭ nun ravas multajn, kaj la komuna identeco tjurka estas tiom forta, ke plej bone la propra lingvo kaj etno ne nur nomiĝu "tjurka", sed vere "turka"... Kvankam tio estas pli deziro ol realo.

Origino de la tjurkaj popoloj[redakti | redakti fonton]

La vera origino de la tjurkaj popoloj nekonatas. Konsento nur ekzistas pri tio, ke la unuaj tjurk-lingvaj popoloj vivis en la regiono Altaja en centra Azio - pli ekzakte en la regiono, kie kunfluas la riveroj Zelenga kaj Orĥon. Iom disvastiĝinte, la poploj okupis la regionon inter la montaroj Altajo kaj Sajano ĉe la nuntempa siberia-mongolia limo, Tienŝan ĉe la limo inter Kazaĥio kaj la ĉina Turkestano, Altin-Tag ĉe la nordokcidenta limo de Tibeto kaj Ĉingan en nord-orienta Ĉinio.

Religio[redakti | redakti fonton]

Nuntempe la plej multaj anoj de la tjurkaj popoloj estas islamanoj, plejmulto el ili difinas sin anoj de sunaismo. Sed inter la tjurkoj ankaŭ ekzistas anoj de aliaj religioj, ekzemple budhanoj, judoj kaj kristanoj.

Mitologio[redakti | redakti fonton]

La tradiciaj naciaj kaj kulturaj simboloj de la tjurkaj popoloj, jam dum la tempo antaŭ la transiro de plej multaj popolanoj al la islamo, estas la stelo kaj serpo-forma luno. La besto lupo, la blua koloro, fero kaj fajro estas gravaj elementoj en la mitologio de la tjurka popolaro.

Tjurkaj popoloj[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]