Trazibulo de Sirakuzo
| Θρασύβουλος (507 a.K - 465 a.K.) Historio de Sirakuzo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 Templo de Minerva, Sirakuzo, pentraĵo de William Leighton Leitch (1804-1883). | |||||
| Persona informo | |||||
| Naskiĝo | 507 a.K en Gela, Granda Grekio | ||||
| Morto | 465 a.K. en Lokro | ||||
| Lingvoj | antikva greka vd | ||||
| Familio | |||||
| Patro | Deinomeno, la Maljuna  vd | ||||
| Gefratoj | Polyzelus (en)  , Hierono la 1-a (Sirakuzo) kaj Gelono la 1-a vd | ||||
| |||||
| vd | Fonto: Vikidatumoj | ||||
Trazibulo de Sirakuzo (en la malnova greka lingvo Θρασύβουλος Thrasýboulos) estis tirano de la antikva greka urboŝtato Sirakuzo en Sicilio, sukcedinte sian fraton Hierono la 1-a kiel reganto de la Dinomenida dinastio[1] ĉirkaŭ 466 a.K.[2]
Lia mallonga regado de proksimume unu jaro estis karakterizita per kreskanta perforto kaj subpremo, dum li ekzekutis eblajn rivalojn kaj trudis severajn mezurojn por konservi la potencon meze de malkreskanta subteno de la elito post la morto de Hierono.
Alfrontante vastan opozicion, Trazibulo estis sieĝita en la citadelo de popola ribelo, fuĝis per maro, kaj finfine kaptita kaj mortigita, markante la finon de la Dinomenida tiraneco kaj la aperon de demokratia regado en Sirakuzo.
Kunteksto kaj Originoj
[redakti | redakti fonton]Familio kaj Dinomenida Dinastio
[redakti | redakti fonton]
Trazibulo apartenis al la Dinomenida familio, nomita laŭ sia patro Dinomeno, kaj estis la frato de Gelono kaj Hierono la 1-a, kaj la familio spuras sian eminentecon al Ĝela, dorika greka kolonio en Sicilio fondita ĉirkaŭ 688 a.K.[3]
La Dinomenidoj famiĝis en Gela sub Gelono, kiu sukcedis la tiranon Hipokrato ĉirkaŭ 491 a.K.[4] kiel milita gvidanto kaj reganto, sekvata de internaj familiaj dinamikoj, kiuj poziciigis Gelonon kiel ŝlosilan militan gvidanton.[5]
Liaj radikoj en Gela implikis la uzadon de loka influo, inkluzive de praula sacerdotaro de Demetro kaj Persefono, antaŭ ol etendi kontrolon al Sirakuzo.[6]
Gelono establis la Dinomenidan tiranecon en Sirakuzo ĉirkaŭ 485 a.K. per detronigo de la Gāmoroi (oligarkoj)[7] kaj translokigo de signifaj rimedoj kaj loĝantaro de Gela, tiel transplantante familian aŭtoritatecon al pli granda urbo.
Lia venko ĉe la Batalo de Himero en 480 a.K., kie la sirakuzaj kaj aliancitaj fortoj decide venkis kartagan invadon gvidatan de Hamilkaro, markis pinton de la Dinomenida milita sukceso kaj plifortigis ilian legitimecon inter siciliaj grekoj.
Ĉi tiu triumfo, samtempa kun grekaj venkoj sur Persio ĉe Salamino kaj Plateo, poziciigis la familion kiel defendantojn kontraŭ eksterlandaj minacoj.
La surtronigo de Hierono la 1-a al Gelono en 478 a.K. eternigis la regadon de Dinomenidoj per teritoria ekspansio en orientan Sicilion kaj la patronigon de poetoj kiel Pindaro kaj Esĥilo, kreskigante kulturan prestiĝon kiu plifortigis la dinastian kontinuecon.
La akumulitaj atingoj de la familio per militado kaj regado kreis heredaĵon de aŭtokrata stabileco ekde ĉirkaŭ 485 a.K., ebligante la pozicion de Trazibulo kiel la lasta Dinomenida postulanto al la tiraneco de Sirakuzo ĉirkaŭ 466 a.K.
Frua Kunteksto en Sirakuzo
[redakti | redakti fonton]Sirakuzo, elstara dorika kolonio en Magna Graecia fondita ĉirkaŭ 734 a.K., aperis kiel la hegemonia potenco de Sicilio meze de la 5-a jarcento a.K. sub Hierono la 1-a (reĝinte 478–467 a.K.), profitante de la decida greka venko sur la kartagaj fortoj ĉe Himero en 480 a.K., kiu neŭtraligis la punikajn minacojn kaj ebligis la teritorian plifirmigon.
Hierono konservis la militisman viglecon per intervenoj kiel la maramea triumfo ĉe Cumae en 474 a.K. kontraŭ etruskaj invadantoj, kie sirakuzaj triremuloj subtenis grekajn aliancanojn, kaj per daŭra domineco sur indiĝenaj sikelaj komunumoj en orienta Sicilio per koloniigo kaj truda integriĝo.
Ĉi tiuj vastiĝoj plifortigis la ekonomian bazon de Sirakuzo en agrikulturo kaj komerco, subtenante reĝimon dependan de soldulaj armeoj nombrantaj dekojn da miloj por garantiado de la potencodevigo.
La aŭtoritatisma regado de Hierono emfazis la subpremadon de malkonsento, per multaj ekzekutoj kaj ekziloj celantaj perceptitajn rivalojn, superante la severecon de la metodoj de lia antaŭulo Gelono kaj instalante ampleksan kontrolon.
Li efektivigis drastajn demografiajn politikojn, detruante Naksoso kaj perforte translokigante ĝiajn ĥalkidajn loĝantojn kune kun la loĝantaro de Katanio al Leontini, dum li refondis Katanon kiel Etna kaj loĝigis ĝin per proksimume 10 mil lojalaj dorianoj rekrutitaj el Sirakuzo kaj Peloponezo.
Tiuj translokigoj, celantaj dilui opoziciajn fortikaĵojn kaj instali daŭremajn setlejojn, malstabiligis la tradiciajn sociajn strukturojn kaj privilegiis la ĵus-venintojn malprofite de la indiĝenaj sirakuzanoj.
Kultura patroneco helpis propagandi la legitimecon de Hierono, ĉar li mendis odojn al Pindaro - kiel ekzemple Pitio 1[8], laŭdante la venkon de la Kumoj kaj antaŭvidante Hieronon kiel panhelenan bonfaranton - kaj subtenis la perditan Etnaeon de Esĥilo[9], prezentitan por festi la virtojn de la nova fondo.
Ĉi tiuj verkoj, kune kun la epinicioj de Bakĥilido j[10], portretis la tiranon kiel civilizigan reganton, maskante trudajn fundamentojn per mita grandiozeco prenita el homeraj idealoj.
Sub ĉi tiu bildo de prospero, internaj frotoj kreskis pro elitaj konkurencoj, dum aristokrataj familioj ofendiĝis pro marĝeniĝo favore al importitaj lojaluloj kaj dungosoldatoj, kaj pro pli larĝaj civitanaj plendoj pri eroziitaj civitanrajtoj kaj la devigitaj delokiĝoj, kreskigis senrajtigitan subklason similan al metekoj ("eksterlandanoj vivantaj en Ateno").
Forta dependeco de tiaj taktikoj por atingi stabilecon elstarigis latentajn vundeblecojn, ĉar la originaj Sirakuzanoj spertantaj akutan sensekurecon pri politika ekskludo kaj terreasignadoj, antaŭdirantaj defiojn al dinastia kontinueco.
Ascendo al Tiraneco
[redakti | redakti fonton]Morto de Hierono la 1-a kaj Sinsekvo
[redakti | redakti fonton]Hierono la 1-a, la Dinomenida tirano de Sirakuzo, mortis en Katano en 466 a.K. post dekunujara regado, kiu komenciĝis post sukcedo de sia frato Gelono. Li ricevis postmortajn honorojn ekvivalentajn al tiuj de heroo, rekone de sia rolo kiel fondinto de la enlanda urbo Etna, kiun li establis per transplantado de setlantoj el Sirakuzo kaj aliaj dorikaj komunumoj.
Sen konstituciaj mekanismoj por orda transiro al la tirana sistemo — Sirakuzo funkciis sub Dinomenida aŭtokratio ekde la potencpreno de Gelono en 485 a.K. — la trono transiris rekte al la frato de Hierono, Trazibulo, per dinastia kontinueco.
Ĉi tiu sinsekvo dependis de la neskuebla lojaleco de familiaj anoj kaj kontingentoj da soldulaj soldatoj, kiuj subtenis la Dinomenidan militisman regecon, malinstigante tujajn defiojn de rivalaj frakcioj aŭ de la loĝantaro.
La komencaj klopodoj de Trazibulo por certigi sian pozicion inkluzivis plifortigon de defendoj per rekrutado de granda korpo da dungosoldatoj, formante dediĉitan forton por kompensi la civitanan milicon kaj konservi kontrolon meze de latentaj indignoj kontraŭ la tirana regado.
Ĉi tiuj klopodoj markis la komencon de lia mallonga tiraneco, daŭranta ĉirkaŭ dek monatojn, dum kiuj li tenis ŝlosilajn fortikigitajn distriktojn kiel Aĥradino kaj la insulan parton de Sirakuzo.
Komenca plifirmigo de la potenco
[redakti | redakti fonton]Post sukcedado de sia frato Hierono la 1-a kiel tirano de Sirakuzo en 466 a.K., Trazibulo tuj uzis subpremajn mezurojn por certigi sian regadon, ekzekutante multajn civitanojn kaj konfiskante iliajn posedaĵojn por elimini eblan opozicion.
Ĉi tiuj paŝoj, karakterizitaj de Diodoro Sicilia kiel devenantaj de la krueleco kaj senleĝeco de Trazibulo, celis individuojn konsideritajn kiel minacojn, reflektante bildon de tiranaj elpurigoj oftaj inter siciliaj regantoj por antaŭvidi defiojn ene de la elito aŭ de la loĝantaro.
Trazibulo multe fidis je la soldulfortoj hereditaj de la reĝimo de Hierono, kiu estis instrumenta en konservado de la Dinomenida kontrolo meze de kreskanta civitana lojaleco.
Anstataŭ kreskigi larĝajn aliancojn kun la dorika aristokrataro aŭ civitanaro de Sirakuzo, li prioritatigis ĉi tiujn fremdajn trupojn por subpremi malkonsenton, evitante dependecon de loka subteno, kiu eble postulus detalajn raportojn. Ĉi tiu strategio provizis mallongdaŭran stabilecon sed fremdigis ŝlosilajn frakciojn, kiel pruvas la rapida mobilizado de sirakuzaj gvidantoj kontraŭ li.
Por projekcii kontinuecon kun la sukcesa regado de Hierono, Trazibulo konservis elementojn de familia patroneco, inkluzive de daŭra subteno por publikaj festivaloj kaj infrastrukturo, kvankam liaj personaj ekscesoj - markitaj de maldeca konduto rilate al virinoj kaj junulinoj - subfosis ajnan ŝajnon de dia aŭ tradicia legitimeco.
Diodoro rimarkas, ke tia maldecemo pliseverigis streĉiĝojn, igante komencajn klopodojn por firmiĝo malfortaj ene de monatoj post lia surtronigo.
Rego kaj administrado
[redakti | redakti fonton]Internaj politikoj kaj administrado
[redakti | redakti fonton]Trazibulo intensigis la subpremajn mezurojn post sukcedo de Hierono la 1-a en 466 a.K., ordonante la ekzekuton de multaj eminentaj Sirakuzanoj por neŭtraligi eblajn minacojn al sia aŭtoritato. Ĉi tiu politiko de celitaj mortigoj, devigita per persona gvardio de dungosoldatoj, reprezentis devion al la regado de Hierono, kiu enkorpigis elementojn de publika patroneco por mildigi la malkontenton de la elito.
Administra centraligo sub Trazibulo implikis submetadon de tradiciaj civitaj institucioj, inkluzive de asembleoj kaj tribunaloj, al rekta tirana superrigardo, tiele limigante l aristokratan (Gāmoroi) influon kaj popolan partoprenon egale.
Tiaj kontroloj, mankantaj je karisma ekvilibro inter devigo kaj bonfarado de Hierono, rapide fremdigis kaj terposedantajn elitojn kaj la ĝeneralan popolon, ĉar neniuj kompensaj kulturaj aŭ infrastrukturaj iniciatoj estis efektivigitaj dum lia mallonga dekunu-monata regado.
La tujaj efikoj inkluzivis pliigitan internan gvatadon per dungosoldatoj kaj timoklimaton, kiu subpremis malkonsenton sed ne sukcesis kreskigi lojalecon, elstarigante la nesubteneblecon de la senlima brutaleco en la sicilia tiraneco.
Militaj engaĝiĝoj kaj eksterlandaj rilatoj
[redakti | redakti fonton]La mallonga regado de Trazibulo ne vidis gravajn ofensivajn militismajn kampanjojn, ĉar antikvaj fontoj kiel Diodoro Sicilia registras neniujn eksterajn konfliktojn krom la konservado de defendoj establitaj sub la antaŭaj venkoj de Hierono la 1-a sur la kartaganoj.
Eblaj minacoj de indiĝenaj sikulaj triboj ŝajnas estinti ĉesigitaj defensive, sen dokumentitaj ekspedicioj, kiuj eble estis vastiginta la sirakuzan teritorion.
Eksterlandaj rilatoj fokusiĝis sur la konservado de ekzistantaj ligoj kun aliancitaj grekaj urboj kiel Agrigento kaj Gela, forĝitaj dum la Dinomenida epoko por kontraŭbatali punikan influon, kvankam interna misharmonio malhelpis aktivan diplomatian kontakton aŭ petojn pri reciproka helpo.
Trazibulo pli kaj pli dependis de dungosoldatoj por plifortigi trupojn, praktiko heredita de antaŭuloj sed intensigita por garantii reĝiman sekurecon ĉirkaŭ 466–465 a.K. Ĉi tiuj dungitaj armeoj fortikigis ŝlosilajn distriktojn kiel Ortigio kaj Aĥradino kontraŭ internaj ribelantoj, substrekante fiskajn streĉojn pro daŭra militarigo sen la enspezoj de la konkeroj.
Ekonomiaj kaj kulturaj iniciatoj
[redakti | redakti fonton]Trazibulo multe dependis de granda soldulforto por subteni sian aŭtoritaton, varbante pliajn trupojn krom tiuj hereditaj de Hierono la 1-a, kio postulis grandan financadon kanaligitan al la reĝa trezorejo per la konfisko de posedaĵoj de maljuste ekzekutitaj aŭ ekzilitaj civitanoj.
Ĉi tiu ekstrakta metodologio, sumiĝanta al ad hoc fiska mekanismo sen pli larĝa civitana konsento, superŝarĝis la ekonomion de Sirakuzo dum lia dekunu-monata regado de 466 ĝis 465 a.K., prioritatigante militisman bontenadon anstataŭ je produktivaj investoj.
Neniuj gravaj infrastrukturaj projektoj, kiel akveduktoj aŭ teatroj iniciatitaj aŭ kompletigitaj sub Hierono la 1-a, estas registritaj kiel signife progresintaj sub Trazibulo, reflektante la limigitan amplekson de publikaj verkoj meze de lia defensiva potencofirmigo.
En kulturaj sferoj, Trazibulo sponsoris neniujn rimarkindajn iniciatojn aŭ patronecon de poetoj kaj artistoj, deirante de la tradicio de Hierono pri mendado de verkoj kiel la venkododoj de Pindaro (ekz., Pitia 1 kaj Olimpia 1[11]), kiuj gloris la atingojn de la Dinomenidoj kaj ĉesis post la morto de Hierono en 467 a.K., substrekante la mankon de klopodoj pri kultivado de la legitimeco per arta milda potenco.
Malkresko kaj ralo
[redakti | redakti fonton]Fontoj de malpopulareco
[redakti | redakti fonton]La regado de Trazibulo karakteriziĝis per paranojo kaj arbitra perforto, kiuj eroziis subtenon inter la elito kaj loĝantaro de Sirakuzo. Diodoro Sicilia raportas, ke, malfidante siajn subulojn, Trazibulo ekzekutis multajn elstarajn civitanojn sen jura pravigo kaj konfiskis iliajn bienojn por financi sian reĝimon.
Ĉi tiuj agoj, pelitaj de lia esence suspektinda naturo, celis individuojn perceptitajn kiel minacojn, kreskigante timon prefere ol lojalecon. Ŝlosila plendo devenis de lia prefera traktado de eksterlandaj dungosoldatoj kompare kun indiĝenaj Sirakuzanoj, fremdigante la Gāmoroi — la riĉan terposedantan aristokrataron, kiu subtenis la Dinomenidan dinastion.
Anstataŭ fidi je civitanaj milicoj aŭ elitaj subtenantoj, Trazibulo vastigis la rolon de barbaraj gardistoj hereditaj de Hierono la 1-a, uzante ilin kiel siajn personajn ekzekutistojn kaj prioritatigante iliajn interesojn, kio malpliigis la statuson kaj influon de la Gāmoroi.
Ĉi tiu favorado ne nur elstarigis lian sensekurecon, sed ankaŭ naskigis indignon, ĉar civitanoj rigardis la dungosoldatojn kiel parazitajn fremdulojn, kiuj drenis resursojn sen kontribui por la komunuma defendo aŭ prospero.
Ekonomiaj malfacilaĵoj pligravigis ĉi tiujn streĉiĝojn, ĉar Trazibulo ne sukcesis reprodukti la ekspansiismajn sukcesojn de Hierono la 1-a, kiuj riĉigis Sirakuzon per konkeroj kaj tributoj. Konfiskoj provizis mallongdaŭrajn enspezojn, sed trudis nepravigeblajn ŝarĝojn al la ceteraj elitoj kaj komercistoj, dum la bontenado de konstanta dungosoldato — taksita en miloj — postulis pezajn kostojn sen korespondaj gajnoj, kondukante al ĝeneraligita malkontento meze de 465 a.K.
Male al la epoko de kultura kaj milita prospero de lia frato, la politikoj de Trazibulo rezultigis stagnadon, plifortigante la perceptojn pri lia regado kiel ekstrakta kaj nesubtenebla.
La ribelo de 465 a.K.
[redakti | redakti fonton]La ribelo kontraŭ Trazibulo erupciis en Sirakuzo kiam malkontentaj elitoj konspiris kun la loĝantaro, mobilizante popolajn fortojn por lanĉi armitan ribelon kiu kaptis la nefortikigitan antaŭurbon Tykhē ekster la ĉefaj defendoj de la urbo.
Ĉi tiu komenca ago markis la transiron de malrapida opozicio al malferma ribelo, altirante larĝan civitanan partoprenon kontraŭ la soldul-subtenata reĝimo de la tirano.
Ribelaj fortoj rapide vastigis sian koalicion certigante militisman helpon de liberigitaj siciliaj grekaj urboj kiel Agrigento, Gela kaj Himero - ĵus liberigitaj de siaj propraj tiranoj - same kiel de Selinunto en la okcidento kaj la indiĝenaj Sikuloj en la oriento, provizante infanterion, kavalerion kaj mararmean subtenon por sieĝi la fortikaĵojn de Trazibulo en Aĥradina kaj la insulan citadelon Ortigio.
Trazibulo respondis per sia armeo de proksimume 15 mil viroj, unue deplojante sian floton por rompi la sieĝon, sed suferante malvenkon kaj retiriĝante al haveno. Posta tera ofensivo en la antaŭurboj same malsukcesis, devigante lin reveni al fortikigitaj pozicioj meze de kreskantaj perdoj.
Ĉi tiuj ripetaj taktikaj malsukcesoj eroziis la kontrolon de Trazibulo, kondukante al lia efika detronigo post dek unu monatoj da regado en 465 a.K. kaj la kolapso de la Dinomenida aŭtoritato en Sirakuzo, kiel registrite en antikvaj raportoj emfazantaj la unuigitan impeton de la ribelantoj sur la fragmentigitaj defendoj de la tirano.
Morto kaj tujaj sekvoj
[redakti | redakti fonton]En 465 a.K., dum la ribelo kontraŭ Trazibulo intensiĝis, la tirano retiriĝis al la akropolo de Sirakuzo kun siaj soldularmeoj, sed kiam lia milita pozicio malfortiĝis post malvenkoj, Trazibulo negocis armisticon kun la Sirakuzanoj kaj retiriĝis al Lokro.
Lasita sen povo, Trazibulo fuĝis el la urbo kaj serĉis rifuĝon en Lokro en suda Italio, kie li loĝis por la resto de sia vivo sen pluaj provoj repreni la potencon. Kun la fuĝo de la tirano, la ribeluloj de Sirakuzo certigis la kontrolon, kaj la urbo eniris periodon de paco dum la ceteraj fortoj disiĝis.
La asembleo kunvenis por trakti la potencan vakuon, realigante mezurojn por ekzili la anojn de la Dinomenida familio kaj iliajn ĉefajn subtenantojn, kio provokis mallongdaŭran frakcian konflikton kaj administran kaoson dum oligarkaj postrestintaj fortoj koliziis kun emerĝantaj demokratiaj aktivuloj.
Ĉi tiu transira malstabileco elstarigis la defiojn je malmuntado de enradikiĝintaj tiranaj strukturoj, inkluzive de la dissolvo de privilegiitaj civitanaj korporacioj kiel la grekaj kavaliroj, antaŭ ol provizoraj demokratiaj institucioj povus stabiligi la regadon.
Heredaĵo kaj historia takso
[redakti | redakti fonton]Fino de la Dinomenida Regado kaj demokrata transiro
[redakti | redakti fonton]Post la renverso de Trazibulo en 465 a.K., Sirakuzo transiris el hereda tiraneco al populara registaro karakterizita per asembleo (ekklesia) kiu konsiliĝis pri gravaj decidoj kaj elektis oficirojn por administri la demandojn, anstataŭigante la potencomonopoligon fare de la Dinomenida familio.
Ĉi tiu ŝanĝo malmuntis la soldulajn fortojn de la tiranoj, kiuj devigis regadon per submetigo, kaj faciligis la revenon de delokitaj civitanoj al iliaj originaj setlejoj, restarigante komunumajn ligojn eroziitajn sub antaŭaj transloĝiĝoj.
Komence, la nova reĝimo alfrontis teritoriajn perdojn, ĉar kelkaj antaŭe kontrolitaj teritorioj kaj konkeritaj urboj reakiris aŭtonomion, tamen ĉi tiu malcentralizo pruviĝis pasema.
Empirie, la demokratia strukturo ebligis la revigliĝon de Sirakuzo per kolektivaj militaj klopodoj, kiel pruvita per venkoj sur Katano en la 460-aj jardekoj a.K. kaj la submetiĝo de la sikula gvidanto Duketio en 440 a.K., kulminante per la rabado de lia ĉefurbo Paliko kaj la sklavigo de ĝiaj loĝantoj.
Ĉi tiuj rezultoj kontrastis kun la centralizita stabileco de la tiranoj, kiu, dum faciligante rapidajn konkerojn sub Gelono kaj Hierono, troe dependis de fiska enspezigado kaj eksterlandaj trupoj, kreskigante latentan opozicion, kiu erupciis antaŭ ajna malfortopercepto.
Demokratia regado, kvankam ema al frakciaj disputoj inter hoplitoj kaj pli larĝaj civitanaj klasoj, utiligis popolan konsenton por daŭra ekspansio, evitante la izolitecon enecan kontraŭ la personalisma regado.
Kaŭze, la nesuperebleco de la Dinomenida modelo devenis de ĝia dependeco je la kruda forto kaj je elitaj aliancoj, kiuj fremdigis la popolon per politikoj kiel posedaĵkonfiskoj kaj demografiaj renversiĝoj, igante ĝin vundebla al kunordigitaj ribeloj sen interna etika kolapso.
Kontraste, la emfazo de la post-tirana ordo pri elektaj oficoj kaj asemblea suvereneco mildigis tiun troan dependecon, empirie produktante la dominecon de Sirakuzo en la orienta Sicilio en la mezo de la jarcento, inkluzive de kontrolo sur teritorioj iam libere tenataj de la tiranoj.
Ĉi tiu evoluo substrekis kiel la konsento-bazitaj sistemoj, malgraŭ internaj streĉiĝoj, pli bone akordigis la instigojn por la civita defendo kaj kreskon kontraŭ eksteraj minacoj kiel kartagaj invadoj.
Bildigoj en antikvaj fontoj
[redakti | redakti fonton]Diodoro Sicilia provizas la ĉefan antikvan raporton pri Trazibulo, prezentante lin kiel la plej junan fraton de Gelono kaj Hierono la 1-a, kiu sukcedis Hieronon kiel tirano de Sirakuzo post la morto de ĉi-lasta en 466 a.K. kaj regis dum dek unu monatoj karakterizitaj per troa krueleco.
Diodoro raportas, ke Trazibulo ekzekutis multajn elstarajn civitanojn, konfiskis posedaĵojn kaj fremdigis subtenantojn per arbitra perforto, superante eĉ la laŭdiran severecon de Hierono, kiu kaŭzis ĝeneraligitan malkontenton kulminantan per lia detronigo.
Tamen, ĉi tiu rakonto devenas plejparte de Timeo de Taŭromenio, historiisto de la tria jarcento a.K. kun dokumentita pordemokratia antaŭjuĝo, ĉar li estis ekzilita de la tirano Agatoklo kaj favorigis rakontojn pravigantajn la finon de aŭtokrata regado en Sicilio.
Herodoto ne donas rektan referencon al Trazibulo, anstataŭe fokusiĝante sur pli fruaj Dinomenidaj regantoj kiel Gelono kaj Hierono en la kunteksto de la Persaj Militoj, kie li portretas ilin kiel kapablajn gvidantojn sen ampleksa kritiko al tiraneco.
Nerektaj paraleloj aperas en la diskutoj de Herodoto pri aliaj tiranoj, kiel ekzemple Trazibulo de Mileto konsilanta Periandron pri eliminado de elitoj - motivo de senkompata firmiĝo, kiu eble eĥas pli postajn siciliajn tradiciojn, sed mankas specifa konfirmo por Sirakuzo sub la regado de Trazibulo.
La manko de tiutempaj pruvoj, kiel ekzemple surskriboj aŭ pindaraj odoj laŭdantaj Trazibulon (kontraste al tiuj por Hierono), substrekas dependecon de retrospektivaj historioj kun pordemokratia inklino, ĉar post-renversigaj fontoj emfazis la malvirtojn de tiranoj por pravigi la ribelon de 465 a.K.
Konfirmeblaj detaloj en malsamaj raportoj inkluzivas la familiajn ligojn de Trazibulo al la Dinomenidoj, lian mallongan regperiodon ekde 466 ĝis 465 a.K., kaj detronigon per popola ribelo, kiuj kongruas sen kontraŭdiroj, dum anekdotaj rakontoj pri amasaj ekzekutoj dependas de sendependa atestado kaj povas reflekti historiografian troigon por moraligi la transiron al demokratio.
Pli postaj kompilistoj kiel Diodoro Sicilia, skribante en la unua jarcento a.K., amplifis tiajn elementojn el siciliaj lokaj tradicioj, eble distordante eventojn per anakronismaj respublikanaj idealoj, kvankam la kerna sekvenco de sinsekvo kaj falo restas kongrua kun la malmultaj pluvivaj fragmentoj.
Modernaj interpretoj kaj debatoj
[redakti | redakti fonton]Modernaj akademiuloj kontestis la tradician portretadon de Trazibulo kiel homo movata de senbrida paranojo, interpretante liajn ekzekutojn kaj ekzilojn kiel pragmatajn kontraŭrimedojn kontraŭ realaj minacoj al lia malstabila potenco.
Post la morto de Hierono la 1-a en 466 a.K., Trazibulo heredis reĝimon subtenatan de soldularmeoj kaj mankantan institucian legitimecon, kreante instigojn por preventa perforto celanta neŭtraligi konspirojn inter malkontentaj elitoj kaj ekzilitoj. Tio bildo akordiĝas kun analizoj de tirana regado, kie regantoj prioritatigas supervivon meze de konstantaj intrigoj, kiel vidita en komparaj studoj pri fruaj grekaj aŭtokratoj.
La mallonga oficperiodo de Trazibulo konservis la kernan teritorian integrecon de la Dinomenida imperio, inkluzive de la domineco de Sirakuzo sur orienta Sicilio kaj la submetitaj sikulaj teritorioj, sen tujaj nuligoj de antaŭaj konkeroj aŭ eksterlandaj invadoj, substrekante aŭtokratan kapablon konservi ordon en malstabila regiono ema al etnaj konfliktoj kaj eksteraj premoj de Kartago.
Kritikistoj, tamen, atribuas la rapidan falon de la dinastio al liaj fiskaj postuloj kaj fremdigaj politikaj manovroj, kiuj korodis la subtenon inter civitanoj kaj dungosoldatoj egale, kulminante per la ribelo de 465 a.K.
Historiografio de la dudeka kaj dudekunua jarcentoj pli kaj pli ekzamenas la idealigojn de la post-tirana demokratio de Sirakuzo, notante ĝian deklaritan malstabilecon - markitan de disputoj pri kvalifiko por publikaj postenoj limigita al antaŭ-tiranecaj familioj, ripetiĝanta frakciismo, kaj eventuala reveno en oligarkion kaj novajn tiranecojn sub Dionizo la 1-a antaŭ 405 a.K. - havante kiel scenejo la Dinomenidajn ekspansiojn, kiuj levis Sirakuzon al regiona hegemonio.[12]
Ĉi tiu perspektivo emfazas empiriajn kontrastojn en la rezultoj de regadopovo, kie aŭtokrata centraligo sub Gelono, Hierono, kaj Trazibulo kreskigis daŭran militan kaj administran koherecon, dum la demokratia malstabileco eksponis la polison al internaj dividoj sen komparebla longdaŭra stabileco.
| Antaŭe: | Tirano de Sirakuzo | Poste: |
|---|---|---|
| Hierono la 1-a (478 a.K.-467 a.K.) | 491 a.K. - 467 a.K. | Demokratio Dionizo la Maljuna (405 a.K.-367 a.K.) |
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ The History of Sicily from the Earliest Times: From the beginning of Greek settlement to the beginning of Athenian intervention
- ↑ Wikisource
- ↑ Duke University Libraries
- ↑ Livius.org.
- ↑ Lakeforest.edu
- ↑ The Story of Demeter and Persephone
- ↑ A History of Greece
- ↑ Pindar's Eyes
- ↑ The Raft of Odysseus
- ↑ Graecia Antqva
- ↑ Topostext.org
- ↑ Grokipedia