Tria statuto de Litovio
La tria Statuto de la Granda Duklando de Litovio, ankaŭ konata kiel La Statuto de la Granda Duklando de Litovio de 1588 estas aro de feŭdaj leĝoj. La Statuto kompletigis la kodigon de juro en la Granda Duklando de Litovio.
Historio de preparado
[redakti | redakti fonton]Post la akcepto de la Statuto de la Granda Duklando de Litovio en 1566, la kodiga laboro ne ĉesis. Jam ĉe la Bresta Sejmo de 1566, pluraj artikoloj estis ŝanĝitaj. Du jarojn poste, la Grodna Sejm ŝanĝis kelkajn artikolojn kaj kreis komisionon por finpretigi la Statuton. Komisiono por korekti la Statuton ankaŭ estis elektita ĉe la Lublina Sejmo de 1569. Fontoj por la evoluigo de la Statuto de 1588 estas la Statutoj de la Granda Duklando de Litovio de 1529 kaj 1566, la Sejm-rezolucioj de 1573, 1578, 1580 kaj 1584, privilegioj, kaj rezolucioj de la distriktaj sojmikoj. Antaŭ la fino de 1584, la laboro pri la Statuto estis finita, sed pro la fakto, ke ĝi ignoris la akton de la Lublina unio de 1569, polaj reprezentantoj ne permesis ĝian aprobon ĉe la ĝenerala Sejmo de la Pola-Litova Komunumo. Por konservi la granddukan tronon, Sigismondo Vasa aprobis la Statuton per sia privilegio la 28-an de januaro 1588.
Enhavo kaj strukturo
[redakti | redakti fonton]La Tria Statuto de la Granda Duklando de Litovio estis pretigita je altnivela teoria nivelo fare de kvalifikitaj juristoj sub la gvido de la kanceliero de la Granda Duklando de Litovio Astafij Valoviĉ kaj la vickanceliero Lev Sapieha. La Statuto inkluzivis normojn de ŝtata (konstitucia) juro, kiu tiutempe ne ĉeestis en la leĝdona praktiko de aliaj eŭropaj ŝtatoj. Li resumis la politikajn kaj jurajn ideojn de la tempo, el kiuj kelkaj estis novaj por la tempo. La Statuto reflektis la teorion pri la disiĝo de povoj en leĝdonan (Sojm), ekzekutivan (Grandduko, administra aparataro) kaj juran ( Tribunalo de la Granda Duklando de Litovio, zemstvaj kaj podkamorskiaj tribunaloj, elektitaj kaj sendependaj de la administracio).
La Statuto havas 14 sekcion kaj 488 artikolojn. Ĉapitroj 1-4 enhavas la normoj de ŝtata juro kaj jura sistemo. ĉapitroj 5-10 kaj parte 13 enhavas geedziĝan, familian, teran kaj civilan juron, ĉapitroj 11-12, 14 kaj parte 13 enhavaskriman kaj proceduran juron.
Uzado
[redakti | redakti fonton]La statuto estis valida en la Granda Duklando de Litovio ekde 1589, kaj post la aneksado de la teroj de la Granda Duklando de Litovio al la Rusia Imperio, en la provincoj Vicebska kaj Mogileva ĝis 1831, kaj en la provincoj Vilna, Grodna, Minska, Kieva, Podolska kaj Volina ĝis 1840.
La Statuto de la Granda Duklando de Litovio de 1588 estis uzata en kodigo fine de la 16-a jarcento. Prusa juro, la kompilo de la Koncilia Kodo de 1649 en Rusio, la oficiale neaprobitaj kolektoj "Leĝoj pro kiuj la malgrand-rusa popolo estas juĝata" (dua kvarono de la 18-a jarcento), "Proceso kaj Disputo en la Leĝoj de la malgrand-rusa popolo" (1750-1758). Ĝi estis uzata kiel plia fonto de juro en la leĝaro kaj tribunaloj de Pollando, Latvio kaj Estonio. La Statuto de 1588, ĉefe en la eldono de 1614, estis la ĉefa skriba kodo de nuna juro en Ukrainio. En la 17-a-19-a jarcentoj. tradukita en la rusan, ukrainan, germanan, francan kaj latinan lingvojn.
Literaturo
[redakti | redakti fonton]- Юхо І. А. Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 171—172. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
- Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. — Мн., 1989.