Uzanto:WikitransJS/Esperanto

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo

En tiu ĉi artikolo estas uzita maŝina traduko de WikiTrans de teksto el la artikolo Esperanto en la angla Vikipedio.

<title>Esperanto</title>

Ŝablono:About

Ŝablono:Spoken Wikipedia

Esperanto
Denaskaj parolantoj 200 ĝis 1000 (1996, est.)
Fremdlingvo / dua lingvo por 10.000 ĝis 2.000.000
Kreinto L. L. Zamenhof
Dato 1887
Reguligita de Akademio de Esperanto
Lingvaj kodoj
Lingvaj kodoj
  ISO 639-2 epo
Information icon.svg
vdr

Pri tiu ĉi sono Esperanto

estas la plej vaste parolata konstruita internacia planlingvo.

Ĝia nomo devenas de Doktoro Esperanto , la pseŭdonimo sub kiu L. L. Zamenhof publikigis la unuan libron pri Esperanto, la tiel nomatan Unuan Libron, en 1887. La celo de Zamenhof estis krei facile lerneblan kaj taŭge neŭtralan lingvon kiu funkcius kiel universala dua lingvo por kreskigi pacon kaj internacian komprenon.

Esperanto estas la ununura artefarita lingvo kun denaskaj parolantoj, t.e. homoj kiuj lernis ĝin de siaj gepatroj kiel unu el siaj gepatraj lingvoj. Taksoj intervalas de 10 000 ĝis du milionoj kromaj aktivaj aŭ fluaj parolantoj. Uzado estas precipe alta en orienta kaj norda Eŭropo, orienta Azio, Brazilo kaj Irano. Universala Kongreso de Esperanto estis organizita en Francio en 1905, kaj ekde tiam ĝi okazas en diversaj landoj ĉiun jaron krom dum la mondmilitoj. Kvankam neniu lando adoptis ĝin oficiale, Esperanto estas rekomendita fare de la Franca Akademio de Sciencoj en 1921, estis rekonita fare de Unesko en 1954, kaj estas nuntempe la instrulingvo de universitato en San-Marino. Ekzistas indico ke lerni Esperanton povas disponigi pli bonan fundamenton por lernado de lingvoj ĝenerale, kaj kelkaj bazlernejoj instruas ĝin kiel preparon por lernado de aliaj fremdlingvoj.

Historio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo History of Esperanto.

[[La unua Esperanto-libro jeL. L. Zamenhof]] kiun Esperanto estis kreita en la malfruaj 1870-aj jaroj kaj fruaj 1880-aj jaroj fare de Dr. Ludovic Lazarus Zamenhof (Dr. Ludovic Lazarus Zamenhof), belorusian-juda okulisto de Bialystok, ĉe la tempoparto de la Rusa Imperio. Laŭ Zamenhof, li kreis tiun lingvon por kreskigi harmonion inter homoj de malsamaj landoj. Liaj sentoj kaj la situacio en Bialystok povas esti kolektitaj de eltranĉaĵo de lia letero ĝis Nikolai Borovko:[1]

Citaĵo
 The place where I was born and spent my childhood gave direction to all my future struggles. In Bialystok the inhabitants were divided into four distinct elements: Russians, Poles, Germans and Jews; each of these spoke their own language and looked on all the others as enemies. In such a town a sensitive nature feels more acutely than elsewhere the misery caused by language division and sees at every step that the diversity of languages is the first, or at least the most influential, basis for the separation of the human family into groups of enemies. I was brought up as an idealist; I was taught that all people were brothers, while outside in the street at every step I felt that there were no people, only Russians, Poles, Germans, Jews and so on. This was always a great torment to my infant mind, although many people may smile at such an 'anguish for the world' in a child. Since at that time I thought that 'grown-ups' were omnipotent, so I often said to myself that when I grew up I would certainly destroy this evil. 
— L. L. Zamenhof, in a letter to N. Borovko, ca. 1895

Post proksimume dek jaroj da evoluo, kiu Zamenhof foruzis tradukantan literaturon en Esperanton same kiel skribanta originan prozon kaj verson, la unuan libron de gramatiko de Esperanto estis publikigita en Varsovio en la 1887-an de Julio La nombro da parolantoj kreskigis rapide dum la venontaj malmultaj jardekoj, komence ĉefe en la Rusa Imperio kaj Orienta Eŭropo, tiam en Okcidenteŭropo, la Amerikojn, Ĉinion, kaj Japanion. En la fruaj jaroj, parolantoj de Esperanto tenis kontakton ĉefe tra korespondado kaj periodaĵoj, sed en 1905 la unua monda kongreso de Esperanto parolantoj estis aranĝitaj en Boulogne-sur-Mer, Francio. Ekde tiam mondaj kongresoj estis aranĝitaj en malsamaj landoj ĉiun jaron, krom dum la du mondmilitoj. Ekde la Dua Mondmilito, ili estis sekvitaj per meznombro de pli ol 2 000 kaj ĝis 6 000 homoj.

La nomo de Zamenhof por la lingvo estis simple La Internacia Lingvo " la Lingvo internacia".[2]

Rilato al la totalismo en la 20-a jarcento[redakti | redakti fonton]

Kiel potenciala vehiklo por internacia kompreno, Esperanto altiris la suspekton de multaj totalismaj ŝtatoj. La situacio estis aparte okulfrapa en Nazia Germanio, Imperia Japanio kaj Sovet-Unio sub Josif Stalin.

En Germanio, ekzistis kroma instigo persekuti Esperanton ĉar Zamenhof estis juda. En lia laboro, Mein Kampf, Hitler menciis Esperanton ekzemplocele por lingvo kiu estus utiligita per Internacio Jewish Conspiracy post kiam ili atingis mondregadon.[3] Esperantistojestis mortigitaj dum la Holokaŭsto, kun la familio de Zamenhof aparte elamasigite por murdo.[4]

En la fruaj jaroj de Sovet-tiu de Unio, oni donis al Esperanto iom da registarapogo, kaj la Sovetia Esperanto-Unuiĝo estis oficiale agnoskita organizo.[5] Tamen, en 1937, Stalin inversigis tiun politikon. Li kondamnis Esperanton kiel "lingvo de spionoj" kaj havis esperantistojn forpelitaj aŭ ekzekutitaj. La uzo de Esperanto estis praktike malpermesita ĝis 1956.[5]

Post la Hispana Enlanda Milito, Francoist Hispanio persekutis la Anarkiistojn kaj katalanajn naciistojninter kiuj Esperanto estis etendita sed en la 1950-aj jaroj, la Esperanto-movado denove estis tolerita.

Oficiala uzo[redakti | redakti fonton]

Esperanto neniam estis sekundara oficiala lingvo de iu agnoskita lando. Tamen, ekzistis planoj ĉe la komenco de la 20-a jarcento establi Neŭtralan Moresneton kiel la unua Esperanto-staton de la mondo.

Qian Xuantong, ĉina lingvisto, promociis la anstataŭaĵon de la ĉina kun Esperanto.[6] Krome, la mem-deklarita artefaritoinsulo Mikronacio de Rose Island utiligis Esperanton kiel ĝian oficialan lingvon en 1968.

La Usona Armeo publikigis armeajn frazlibrojn en Esperanto, esti uzita en militludoj fare de imititaj malamikaj trupoj. En la somero de 1924, la Amerika Radio-Relajso-Ligo adoptis Esperanton kiel ĝian oficialan internacian planlingvon, kaj esperis ke la lingvo estus utiligita fare de radioamatoroj en internaciaj komunikadoj, sed ĝia fakta uzo por radiofoniaj komunikadoj estis nekonsiderinda.

Esperanto estas la laborlingvo de pluraj soci-utilaj internaciaj organizaĵoj kiel ekzemple la Sennacieca Asocio Tutmonda; la plej multaj aliaj estas specife Esperanto-organizoj. La plej granda de tiuj, la Mondo-Esperanto-Unuiĝo, havas oficialan konsultiĝan rilaton kun la Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko, kiuj rekonis Esperanton kiel komunikilo por internacio komprenanta en 1954.[7] Esperanto ankaŭ estas la gepatra lingvo de instruado kaj administrado de unu universitato, la International Academy of Sciences San Marino (Internacia Akademio de Sciencoj-San-Marino).[8]

Lingvaj trajtoj[redakti | redakti fonton]

Klasifiko[redakti | redakti fonton]

Kiel arta lingvo, Esperanto ne estas genealogie rilatigita al iu etna lingvo. Ĝi estis priskribita kiel" lingvo vortfarade superrege Romanida, morfologie intense aglutina, kaj certagrade izolanta en karaktero".[9] La fonologio, gramatiko, vortprovizo, kaj semantiko estas bazitaj sur la okcidenta hindeŭropa lingvaro. La fonema registro estas esence Slava, kiel tia multe da la semantiko, dum la vortprovizo venas ĉefe de la latinidaj lingvaroj, kun pli malgranda kontribuo de la ĝermana lingvaro. Pragmatiko kaj aliaj aspektoj de la lingvo ne precizigita per la originaj dokumentoj de Zamenhof estis influitaj per la gepatraj lingvoj de fruaj parolantoj, ĉefe la rusa, la pola, la germana, kaj la franca.

Tipologie, Esperanto havas prepoziciojnkaj libera pragmata vortordo kiu defaŭlte estas subjekto-verbo-objekto. Adjektivoj povas libere esti lokataj antaŭ aŭ post la substantivoj kiujn ili modifas, kvankam loki ilin antaŭ la substantivo estas multe da komunpaŝtejo. Novaj vortoj estas formitaj tra ampleksa prefiksado kaj sufiksado.

Fonologio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Esperanto phonology.

Esperanto havas 23 konsonantojn, 5 vokalojn, kaj 2 duonvokalojnkiuj agordas kun la vokaloj por formi 6 diftongojn. (La konsonanto kaj duonvokalo estas kaj skribitaj j, kaj la nekutima konsonanto estas skribita kun la digrafo dz.[10]) Tono ne estas utiligita por distingi signifojn de vortoj. Streso ĉiam estas sur la antaŭlasta vokalo en plene Esperanto-vortoj se fina vokalo o ne estas eliziita, kiu okazas plejparte en poezio. Ekzemple, familio- " familio" estas , kun la emfazo sur la mi, sed kiam la vorto estas uzita sen la fina o ( la la streso de famili), restas sur la mi: [fa.mi.ˈli].

Konsonantoj[redakti | redakti fonton]

La 23 konsonantoj estas:

Bilabialo [[Labio-
dental]]
Alveolara [[Post-
alveolara]]
Palata Velar Glottal
Nazalo m   n        
Ejektivo p b   t d     k ɡ  
Afrikato     ts dz      
Fricative   f v s z ʃ ʒ   x   h  
Trilo     r        
Approximant     l   j    

La sono estas kutime rulita, sed povas esti frapetitaj . La estas normale prononcita simila angla v, sed povas esti prononcitaj [ʋ] (inter angla v kaj w) aŭ , depende de la lingvofono de la parolanto. Duonvokalo normale okazas nur en diftongojpost la vokaloj kaj , ne kiel konsonanto . Ofta, se diskutite, asimilado inkludas la elparolon de nk kiel kaj kz kiel .

Granda nombro da konsonantgrupoj povas okazi, ĝis tri en komenca pozicio (kiel en stranga, "strangaj") kaj kvar en medialan pozicion (kiel en instrui, "instruas"). Finaj aretoj estas nekutimaj krom en fremdaj nomoj, poezia elizio de fina o, kaj tre malmultaj bazaj vortoj kiel ekzemple cendo- " cento" kaj poŝto " poste".

Vokaloj[redakti | redakti fonton]

Esperanto havas la kvin kapvokalojn trovitaj en tiaj lingvoj kiel Hispanoj, svahilon, filipinanon, Modern Hebrew, kaj la novgrekan:

Fronto Reen
Proksime i u
Meza e o
Malferma Turniro a

Ekzistas ankaŭ du duonvokaloj, kaj , kiuj agordas kun la kapvokaloj por formi ses regresaj diftongoj: ej, ojn, uj, aŭ, kaj eŭ aj (preskaŭ la sama kiel la diftongoj de filipinano).

Ĉar ekzistas nur kvin vokaloj, parto da vario en elparolo estas tolerita. Ekzemple, e ofte varias de [e] (Franca é) al [ɛ] (Franca è). Tiuj detaloj ofte dependas de la gepatra lingvo de la parolanto. Glota halto povas okazi inter apudaj vokaloj en la parolado de iu popolo, aparte kiam la du vokaloj estas la sama, kiel en hero- " heroo" ( aŭ [he.ˈro.ʔo]) kaj pravo- " praavo" ( aŭ [pra.ˈʔa.vo]).

Skribosistemo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Esperanto orthography.

Esperanto estas skribita en modifita versio de la latina alfabeto utiligante pli unu-son-unu-luigitan principon. Tiu alfabeto inkludas ses leterojn kun diakritaj signoj: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ (kun cirkumflekso), kaj ŭ (kun breve). La alfabeto ne inkludas la litero q, w, x,y, kiu estas nur uzita kiam skribas unasimilitajn fremdajn nomojn.

La 28-letera alfabeto estas:

bcĉ defg ĝ h ĥ I jĵ kl m noprsŝ t uŭ vz

Ĉiuj leteroj estas prononcitaj ĉirkaŭ kiel en la IPA, kun la escepto de c kaj la leteroj kun diakritaj signoj:

Letero c ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ
Helpo:IPA Ŝablono:IPAblink Ŝablono:IPAblink Ŝablono:IPAblink Ŝablono:IPAblink Ŝablono:IPAblink Ŝablono:IPAblink Ŝablono:IPAblink
(en diftongoj)

Skribado de diakritaj leteroj[redakti | redakti fonton]

La leteroj kun diakritaj signoj (trovitaj en la "Latin-Extended A" sekcio de la Unikodo-Normo) foje kaŭzis problemojn kun presado kaj komputiko. Tio estis precipe vera kun la kvin leteroj kun cirkumfleksoj, kiel ili ne okazas en iu alia lingvo. La diakritaj signoj estas normale nur problemo nun kun komputado de situacioj kiel ekzemple interreta retbabilogrupoj kaj datumbazoj kiuj estas limigitaj al Askio karakteroj.

Ekzistas du ĉefŭorkarounds al tiu problemo, kiuj anstataŭaĵo digrafoj por la akcentitaj leteroj. Zamenhof, la inventinto de Esperanto, kreis "h-kongreso", kiu anstataŭigas kaj ŭ kun k, gh, h, jh, sh, kaj u, respektive. Pli lastatempa "x-kongreso"akiris grundon ekde la apero de komputiko. Tiu sistemo anstataŭigas ĉiun diakritan signon kun x post la letero, produktante la ses digrafo Ĉ, Ĝ, Ĥ, Ĵ, Ŝ, kaj Ŭ.

Ekzistas komputilklavarenpaĝigoj kiuj apogas la Esperanton-alfabeton, kaj kelkaj sistemoj utiligas softvaron kiu aŭtomate anstataŭigas x- aŭ h-kongreso digrafojn per la respondaj diakritosigno-leteroj. Unu ekzemplo de tio estas Ek por Vindozo. Alia ekzemplo estas la Vikipedio en Esperanto, kiu uzas la x-kongreson. Kiam ekz. Ĉ estas enirita, tio aŭtomate prezentiĝos kiel la ĝusta ĉ en la arkivita teksto.

Gramatiko[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Esperanto grammar.

Esperanto-vortoj estas derivitaj per laĉado kune prefiksoj, radikojn, kaj sufiksojn. Tiu procezo estas regula, tiel ke homoj povas krei novajn vortojn kiam ili parolas kaj estu komprenita. Kunmetitaj vortoj estas formitaj kun modifier-unua, ĉef-fina ordo, kiel en la angla (kompari "birdokanton" kaj "kantobirdon," kaj same, birdokanton kaj kantobirdon).

La malsamaj vortklasoj estas markitaj per tei propraj sufiksoj: ĉiuj ĝeneralaj substantivojfiniĝas en -o, ĉiuj adjektivojen -a, ĉiuj derivitaj adverboj en -e, kaj ĉiuj verbojen unu el ses tempo kaj humoro sufiksoj, kiel ekzemple la prezenco -As.

Grammatical number Pluralaj substantivoj utiligitaj kiel gramatikaj temoj finiĝas en - oj (prononcita kiel la angla "oi"), dum iliaj rektoobjekto formoj finiĝas en -on. Pluralo kiun rektaj objektoj finas kun la kombinaĵo - ojn (rimoj kun "monero"); - o indikas ke la vorto estas substantivo, - j indikas multnombron, kaj - n indikas la akuzativon. Adjektivoj konsentas kun iliaj substantivoj; iliaj finoj estas pluralaj - aj (intensa "okulo"), ackusativa -an, kaj pluralo ackusativa - ajn (rimoj kun "monpuno").

Substantivo Subjekto Objekto
Singularo -

o

-

on

Pluralo -

oj

-

ojn

Adjektivo Subjekto Objekto
Singularo -

a

-

an

Pluralo -

aj

-

ajn

La sufikso -n, krom indikado de la rekta objekto, kutimas indiki movadon kaj kelkajn aliajn aĵojn ankaŭ.

La ses-verba fleksiojkonsistas el tri tempoj kaj tri humoroj. Ili estas nuntempo -As, estontecotempo -Os, pasinteco -is, infinitivomoduso -i, kondiĉa etoso - us kaj jusivehumoro - u (uzita por deziroj kaj komandoj). Verboj ne estas konsiderindaj por persono aŭ nombro. Tiel, kanti signifas "kanti", mejl. kantas signifas "I sing", vi kanta'o rimedoj "kiujn vi kantas", kaj ilikantas signifas "ke ili kantas".

Vorta Tempo Sufikso
Prezenco -as (kantas)
Pretere -is (kantis)
Estonteco - Os (kantos)
Vorta Etoso Sufikso
Infinitivo - i (kanti)
Jussive -u (kantu)
Kondicionalo - us (kantus)

Vortordo estas relative libera. Adjektivoj povas antaŭiri aŭ sekvi substantivojn; subjektoj, verboj kaj objektoj povas okazi en iu sinsekvo. Tamen, la artikolo La " la", demonstrativojkiel ekzemple TIU " tio" kaj kiu prepozicioj(kiel ekzemple ĉe " ĉe") devas veni antaŭ iliaj rilataj substantivoj. Simile, la negativo ne " ne" kaj konjunkcioj kiel ekzemple kaj " kaj" kaj ke " kiuj" devas antaŭi la frazonparagrafon kiujn ili lanĉas. En kopulaj (A = B) paragrafoj, vortordo estas nur tiel grava kiel en la angla: "homoj estas bestoj" estas distingita de "bestoj estas homoj".

Vortprovizo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Esperanto vocabulary.

La kernovortprovizo de Esperanto estis difinita per Lingvo-internacia, publikigita fare de Zamenhof en 1887. Tiu libro listigis 900 radikojn; tiuj povus esti vastigitaj en dekoj de miloj de vortoj uzadoprefiksoj, sufiksoj, kaj kunmetado. En 1894, Zamenhof publikigis la unuan Esperanton vortaron, Universalan Vortaron, kiuj havis pli grandan aron de radikoj. La reguloj de la lingvo permesis al parolantoj prunti novajn radikojn kiel bezonite; ĝi estis rekomendita, aliflanke, ke parolantoj utiligas plej internaciajn formojn kaj tiam derivas rilatajn signifojn de tiuj.

Ekde tiam, multaj vortoj estis pruntitaj, ĉefe (sed ne sole) de la Okcidenteŭropaj lingvoj. Ne tute proponitaj prunteprenoj iĝas ĝeneraligitaj, sed multaj faras, aparte teknikaj kaj sciencaj esprimoj. Esprimoj por ĉiutaga uzo, aliflanke, estas pli supozeblaj venita de ekzistantaj radikoj; komputilo- " komputilo", ekzemple, estas formita de la verbo komputi " komputas" kaj la sufikson - ilo- "ilon". Vortoj ankaŭ estas calqued; tio estas, vortoj akiras novajn signifojn bazitajn sur uzokutimo en aliaj lingvoj. Ekzemple, la vorto muso- " muso" akiris la signifon de komputilmuso de ĝia uzokutimo en la angla. Esperanto-parolantoj ofte debato ĉirkaŭ ĉu speciala pruntepreno estas pravigita aŭ ĉu signifo povas esti esprimata per venado de aŭ etendado de signifo de ekzistantaj vortoj.

Kelkaj kunmetaĵoj kaj formitaj vortoj en Esperanto ne estas totale simplaj; ekzemple, eldoni, laŭlitere "donas", rimedoj "publikigas", egalante la uzokutimon de certaj Okcidenteŭropaj lingvoj (kiel ekzemple la germana). Krome, la sufikso - Um havas neniun difinitan signifante; vortoj uzantaj la sufikson devas esti lernitaj aparte (kiel ekzemple dekstren " dekstren" kaj dekstrumen " dekstruma").

Ekzistas ne multaj idiomaj aŭ slang slangvortoj en Esperanto, kiam tiuj formoj de parolado tendencas igi internacian komunikadon malfacila - laborante kontraŭ la ĉefa celo de Esperanto.

Utilaj frazoj[redakti | redakti fonton]

Malsupre estas listigitaj kelkaj utilaj Esperanto-vortoj kaj frazoj kune kun Helpo:IPA transskribaĵoj:

La angla Esperanto IPA
Hola Saluton [sa.ˈlu.ton]
Jes J [ˈjes]
Neniu Ne [ˈne]
Bona mateno Bonan matenon [ˈbo.nan ma.ˈte.non]
Bona vespero Bonan vesperon [ˈbo.nan ves.ˈpe.ron]
Bona nokto Bonan nokton [ˈbo.nan ˈnok.ton]
Ĝis revido ĝis revido [dʒis re.ˈvi.do]
Kio estas via nomo? Kiel vi nomiĝas? [ˈki.el vi no.ˈmi.dʒas]
Mia nomo estas Johano Mi nomiĝas Johano [mi no.ˈmi.dʒas jo.ˈha.no]
Kiel estas vi? Kiel vi fartas? [ˈki.el vi ˈfar.tas]
Ĉu vi parolas Esperanton? Ĉu vi parolas Esperanton? [ˈtʃu vi pa.ˈro.las es.pe.ˈran.ton]
Mi ne komprenas vin Mi ne komprenas vin [mi ˈne kom.ˈpre.nas vin]
Ĉi rekte Osto [ˈbo.ne]
En ordo ĝuste [ˈdʒus.te]
Danko you Dankon [ˈdan.kon]
Estis nenio Nedankinde [ˌne.dan.ˈkin.de]
Bonvole Bonvolu [bon.ˈvo.lu]
Benas vin Sanon! [ˈsa.non]
Gratuloj Gratulon [ɡra.ˈtu.lon]
Mi amas vin Mi amas vin [mi ˈa.mas vin]
Unu biero, bonvole Unu-bieron, mejl. petas [ˈu.nu bi.ˈe.ron, mi ˈpe.tas]
Kio estas tio? Kio-esta'otio? [ˈki.o ˈes.tas ˈti.o]
That is a dog Tio-esta'ohundo [ˈti.o ˈes.tas ˈhun.do]
Peace! Pacon! [ˈpa.tson]

Ekzempla teksto[redakti | redakti fonton]

La sekvanta mallonga eltranĉaĵo donas ideon de la kvalito de Esperanto.[11] (Elparolo estas kovrita supre; gravaj ke anglaj parolantoj memorus estas ke la Esperanto-litero j estas prononcita simila angla y. )

  • Esperanto:
Enomultaj lokoj de ĉiniestistemploj de drako-reĝo.

Dum-trosekekodevopreĝis Enola temploj, ke-La drako-reĝodonupluvon al La homomondo. Tiam-drakestissimbolo de La supernatura estaĵo. Kaj-plusoposte, ĝi fariĝis prapatro de La plejaltaj regantokaj Simbolisla absolutan aŭtoritaton de feŭda imperiestro. La imperiestropretendis, Keliesta'ofilpasto de La drako. ĉiuj liaj vivbezonaĵoj Portisla nomodrakokaj estisornamitaj per diversaj drakofiguroj. Monaĥinoĉie enoĉiniovideblasdrako-ornamentaĵoj, kaj cirkulaslegendopridrakoj.

  • English translation:
En multaj lokoj en Ĉinio, ekzistis temploj de la drako-reĝo.

Dum tempoj de arida periodo, homoj preĝus en la temploj ke la drako-reĝo donus pluvon al la hommondo. En tiu tempo la drako estis simbolo de la supernatura. Poste sur, ĝi iĝis la prapatro de la plej altaj regantoj kaj simbolis la absolutan aŭtoritaton de la feŭda imperiestro. La imperiestro postulis esti la filo de la drako. Ĉio de liaj personaj havaĵoj portis la nomo- "drakon" kaj estis ornamitaj kun diversaj drakociferoj. Nun drakornamadoj povas esti vidataj ĉie en Ĉinio kaj legendoj pri drakoj cirkuli.

Edukado[redakti | redakti fonton]

La plimulto de Esperanto-parolantoj lernas la lingvon tra mem-directed studo, retaj seminarioj, kaj leterkursoj instruitaj fare de volontuloj. En pli lastatempaj jaroj, instruadoretejoj ŝatas lernu! fariĝas populara.

Esperanto-instrukcio estas foje havebla en lernejoj, inkluzive de kvar bazlernejoj en modelprojekto sub la inspektado de la tiu de University of Manchester (Universitato de Manĉestro), kaj de unu kalkulo ĉe 69 universitatoj.[12] Tamen, ekster Ĉinio kaj Hungario, kiujn tiuj plejparte implikas al neformalaj aranĝoj prefere ol diligentaj sekcioj aŭ ŝtatosponsorado. ELTE en Budapeŝto havis sekcion de Interlingvistiko kaj esperanto de 1966 to 2004, post kiu tempinstrukcio movita al metiaj kolegioj; ekzistas ŝtatekzamenoj por Esperanto-instrukciistoj.[13][14] La Senato de Brazilo pasis fakturon en 2009 kiu igus Esperanton laŭvola parto de la instruplano en internullernejoj. Aktuale en 2010 la fakturo ankoraŭ ne estis preterpasita la Deputitinstanco.[15][16][17]

Diversaj edukistoj taksis ke Esperanto povas esti lernata en ie ajn de unu'okvarono ĝis unu dudekono la kvanto de tempo necesaita por aliaj lingvoj.[18] Claude Piron, psikologo antaŭe ĉe la Universitato de Ĝenevo kaj Chinese-angla-rus-hispana tradukisto por la Unuiĝintaj Nacioj, argumentis ke Esperanto estas longe pli intuicia ol multaj etnaj lingvoj. " Esperanto relieas tute sur denaskaj refleksoj[kaj] devias de ĉiuj aliaj lingvoj en tio vi ĉiam povas fidi vian naturan emon ĝeneraligi padronojn. [ ... ] La sama neuropsikologia leĝo[- nomita per] Jean Piaget ĝeneraliganta asimiladon - kandidatiĝas por vortfarado same kiel al gramatiko. "[19]

La Instituto de Cibernetika Pedagogio ĉe Distrikto Paderborn (Germanio) komparis la longon de studotempo kiun ĝi prenas al Franclingvaj gimnazianoj por akiri kompareblajn "normajn" nivelojn en Esperanto, la angla, la germana, kaj la itala.[20] La rezultoj estis:

  • 2000 horojn studantajn germanan =
  • 1500 horojn studantajn la anglan =
  • 1000 horojn studantajn italan =
  • 150 horojn studantajn Esperanton.

Ĝi devus esti notere, aliflanke, ke tiuj figuroj povas nur reflekti la respektivan lernan malfacilecon de tiuj lingvoj por indiĝenaj francaj parolantoj. Ili devus esti komparitaj al figuroj de aliaj landoj por enkalkuli pli ĝeneralan perspektivon sur la lerna malfacileco de Esperanto. (Francaj kaj italaj, ambaŭ estantaj latinidaj lingvaroj, estas multe pli proksime rilatigitaj al unu la alian ol la franca estas al la angla aŭ la germana. )

Lingvolernado[redakti | redakti fonton]

Kvar bazlernejoj en Britio, kun proksimume 230 lernantoj, nuntempe sekvas kurson en" studprepara Esperanto" - tio estas, instrukcio en Esperanto por levi lingvokonscion kaj akceli posta lernado de fremdlingvoj - sub la inspektado de la tiu de Universitato de Manĉestro.[21] Studoj estis faritaj en Nov-Zelando, Usonoj, Germanio, Italio kaj Aŭstralio.[22] La rezultoj de tiuj studoj estis favoraj kaj montris ke studi Esperanton antaŭ ol alia fremdlingvo akcelas la akiron de la alia, naturulon, lingvon. Tio ŝajnas esti ĉar lerni postajn fremdlingvojn estas pli facila ol lernado onies unua fremdlingvo, dum la uzo de gramatike simpla kaj kulture fleksebla helplingvo-simila Esperanto malpliigas la gepatrolingvo-lernadohurdon. En unu studo, grupo de eŭropaj mezlernejo studentoj studis Esperanton dum unu jaro, tiam la franca por tri jaroj, kaj ricevis kun signife pli bona ordonrajto pri la franca ol kontrolgrupo, kiu studis la francan por ĉiuj kvar jaroj. Similaj rezultoj estis trovitaj por aliaj kombinaĵoj de indiĝena kaj duajn lingvojn, same kiel por aranĝoj en kiuj la kurso de studo estis reduktita al du jaroj, de kiu ses monatoj estas eluzitaj lernante Esperanton.[23]

Komunumo[redakti | redakti fonton]

Geografio kaj demografio[redakti | redakti fonton]

Esperanto estas longe la plej vaste parolita arta lingvo en la mondo.[24] Parolantoj estas plej multaj en Eŭropo kaj Orientazio, precipe en urbaj areoj.[25] Esperanto estas precipe ĝenerala en la nordaj kaj orientaj landoj de Eŭropo; en Ĉinio, Koreio, Japanio, kaj Irano ene de Azio; en Brazilo, Argentino, kaj Meksiko en la Amerikoj;

kaj en Togolando en Afriko.[26]

Nombro de parolantoj[redakti | redakti fonton]

Takso de la nombro da Esperanto-parolantoj estis farita fare de Sidney S. Culbert, emerita psikologio profesoro ĉe la Vaŝingtona Universitato kaj delonga Esperantisto, kiuj spuris malsupren kaj testitaj Esperanto-parolantoj en provaĵareoj en dekduoj de landoj dum periodo de dudek jaroj. Culbert finis ke inter unu kaj du milionoj da homoj parolas Esperanton ĉe Fremda Service Level 3, "profesie scipova" (kapabla komuniki modere kompleksajn ideojn sen hezito, kaj sekvi paroladojn, radielsendojn, ktp.).[27] La takso de Culbert ne estis direktigita al Esperanto sole, sed formis parton de lia listo de taksoj por ĉiuj lingvoj de pli ol 1 miliono da parolantoj, publikigita ĉiujare en la Mondo-Almanako kaj Book of Facts (Libro de Faktoj). La plej detala klarigo de Culbert de lia metodaro estas trovita en letero de 1989 al David Wolff.[28] Ekde Culbert neniam publikigis detalaj mezaj rezultoj por akurataj landoj kaj regionoj, estas malfacile sendepende mezuri la precizecon de liaj rezultoj.

En la Almanako, liaj taksoj por nombroj da lingvoparolantoj estis rondetaj al la plej proksima miliono, tiel la nombro por Esperanto-parolantoj estas montritaj kiel 2 milionoj. Tiu lasta cifero ekaperas en Ethnologue. Supozante ke tiu figuro estas preciza, kiu signifas ke proksimume 0.03% el la populacio de la mondo parolas la lingvon. Tio ne estas la celo de Zamenhof de mondlingvo, sed ĝi reprezentas nivelon de populareco bonega per iu alia arta lingvo.

Marcus Sikosek (nun Ziko van Dijk) defiis tiun figuron de 1.6 milionoj kiel troigite. Li taksis ke eĉ se Esperanto-parolantoj estus ebene distribuitaj, supozante unu miliona Esperanto-parolantoj tutmonde gvidus tian por atendi proksimume 180 en la grandurbo de Kolonjo. Van Dijk trovas nur 30 fluajn parolantojn en tiu grandurbo, kaj simile smaller-ol-atendataj figuroj en pluraj aliaj lokoj pensis havi larger-ol-mezan koncentriĝon de Esperanto-parolantoj. Li ankaŭ notas ke ekzistas totalo de proksimume 20 000 membroj de la diversaj Esperanto-organizoj (aliaj taksoj estas pli altaj). Kvankam ekzistas sendube multaj Esperanto-parolantoj kiuj ne estas membroj da iu Esperanto-organizo, li rigardas ĝin kiel neverŝajnan ke ekzistas kvindek fojojn pli da parolantoj ol organizomembroj.[25]

Finna lingvisto Jouko Lindstedt, specialisto pri indiĝen-naskitaj Esperanto-parolantoj, prezentis la sekvantan skemon montri la totalajn proporciojn de lingvokapabloj ene de la Esperanto-komunumo:

  • 1 000 havas Esperanton kiel ilia gepatra lingvo.
  • 10 000 parolas ĝin flue.
  • 100 000 povas uzi ĝin aktive.
  • 1 000,000 komprenas grandan kvanton pasive.
  • 10 000,000 studis ĝin al iom amplekso ĉe iom da tempo.

En la foresto de la provantaj datumoj de Dr. Culbert detala, aŭ ĉiuj aliaj censodatumoj, estas maleble deklari la nombron da parolantoj kun certeco. Laŭ la retejo de la Mondo-Esperanto-tiu de Unuiĝo:

Kvara Moselibro de lernolibrojvendiĝis kaj membreco de lokaj socioj metis la nombron da homoj kun iu scio pri la lingvo en la centoj de miloj kaj eventuale milionojn.[29]

En 2009 Lu Wunsch-Rolshoven utiligis 2001 jarocensodatumojn de Hungario kaj Litovio kiel bazon por takso, gvidante al ĉirkaŭ 160 000 ĝis 300 000 por paroli la lingvon aktive aŭ flue ĝenerale en la mondo, kun proksimume 80 000 ĝis 150 000 el tiuj estante en la Eŭropa Unio.

Denaskaj parolantoj[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Native Esperanto speakers.

Ethnologue rakontas taksojn ke ekzistas 200 to 2000 indiĝenaj Esperanto-parolantoj (denaskuloj), kiuj lernis la lingvon de naskiĝo de iliaj Esperant-parolantaj gepatroj.[30] Tio kutime okazas kiam Esperanto estas la ĉefo aŭ nur ofta lingvo en internacia familio, sed foje okazas en familio de sindonaj esperantistoj.[31]

Fama indiĝena parolanto de Esperanto estas komercisto George Soros.[29] Teodoro Schwartz, lia patro, estis esperantisto.[29] Krome notinda estas juna Holokaŭstoviktimo Petr Ginz, kies desegnaĵo de la planedo la Tero kiel rigardite de la luno estis portita sur la = navedo Columbian en 2003 (STS-107).

Kulturo[redakti | redakti fonton]

Monato, la plej populara Esperanto novaĵmagazino.

(La granda presaĵo legas "15 jaroj post la falo de la imperio". ) [[Esperanto kiel uzite en laLa islanda penismuzeo]]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikoloj Esperanto culture, Esperanto literature, Esperanto film kaj Esperanto music.

Esperanto-parolantoj povas aliri internacian kulturon, inkluzive de granda korpo de origina same kiel tradukita literaturo. Ekzistas finite 25 000 Esperanto-libroj, kaj originaloj kaj tradukoj, same kiel pluraj regule distribuitaj Esperanto-revuoj. Esperanto-parolantoj utiligas la lingvon por liberaj loĝejoj kun esperantistojen 92 landoj uzantaj la Pasportan Servon aŭ evoluigi korespondado amikecojn eksterlande tra la Esperanto-Korespondado-Servo.[32]

Ĉiu jaro, 1 500-3 000 Esperanto-parolantoj renkontas por la Universala Kongreso de Esperanto (Universala Kongreso de Esperanto).[33][34]

Historie, multe da esperanto-muziko, kiel ekzemple Kaj Tiel Plu, estis en diversaj popoltradicioj.[35] En lastatempaj jardekoj, multe da roko kaj aliaj modernaj ĝenroj ekaperis, ekzemplo estante tiu de la Sveda grupo Persone.[36] Ekzistas ankaŭ gamo da klasika kaj semi-klasika korusmuziko, kaj origina kaj tradukita, same kiel granda ensemblomuziko kiu inkludas voĉojn kantantajn Esperanton-tekstojn. Lou Harrison, kiu integrigis stilojn kaj instrumentojn de multaj mondokulturoj en sia muziko, utiligis Esperanton-titolojn kaj/aŭ tekstojn en pluraj da liaj verkoj, plej precipe La Koro-Sutron (1973). David Gaines uzitaj Esperanto-poemoj same kiel eltiraĵo de parolado de Dr. Zamenhof por lia Symphony No. 1 (Esperanto) por mezosoprano kaj orkestro (1994-98). Li skribis originan Esperanton-tekston por lia Povas-plorimejl. ne plu (mi Can Cry No Longer (Can Cry No Longer)) por neakompanata SATB koruso (1994).

Ekzistas ankaŭ komunaj tradicioj, kiel ekzemple Zamenhofa Tago, kaj komunaj behaviour kondutadoj. Esperantistojparolas ĉefe en Esperanto ĉe internaciaj Esperanto-renkontiĝoj.

Kritikantoj de Esperanto foje kritikas ĝin kiel "havado de neniu kulturo". Propagandantoj, kiel ekzemple Profesoro. Humphrey Tonkin de la University of Hartford (Universitato de Hartford), observas ke Esperanto estas "kulture neŭtrala de dezajno, kiam estis intencite esti faciliganto inter kulturoj, ne estu la aviad-kompanio de ĉiu-nacia kulturo". La malfrua skota Esperanto-verkinto William Auld skribis amplekse en la subjekto, argumentante ke Esperanto estas" la esprimo de ofta homa kulturo, senpena je naciaj limoj. Tiel ĝi estas konsiderita kulturo sur sia propra. "

Aliaj montras al la potencialo de Esperanto por fortigado de ofta eŭropa identeco, kiam ĝi kombinas ecojn de pluraj eŭropaj lingvoj.[mankas fonto](Bonvolu krei Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj ekde september 2010!)

Konataj verkistoj en Esperanto[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Esperanto authors.

Kelkaj verkintoj de verkoj en Esperanto estas:

Popola kulturo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Esperanto in popular culture.

Esperanto estis uzita en kelkaj filmoj kaj romanoj. Tipe, tio estas farita aŭ por aldoni la ekzotan guston de fremdlingvo sen reprezenti ajnan specialan etnecon, aŭ eviti iri al la problemo de inventado nova lingvo. La Charlie Chaplin filmo The Great Dictator (1940) montris al judaj geta butikosignoj en Esperanto, krei la atmosferon de iu "eksterlanda" Eastern Europe orientlando sen reference la lingvon de ajna akurata Orienta eŭropano. Road to Singapore (Vojo al Singapuro) (ankaŭ 1940) havas kanton en Esperanto.

Du plenlongaj plenlongaj filmojestis produktitaj kun dialogo tute en Esperanto: Angoroj, en 1964, kaj sukubo, B-film horora filmo de de 1965. Kanada aktoro William Shatner lernis Esperanton al limigita nivelo tiel ke li povis stelo en sukubo, kvankam esperantistoj deklaris ke li parolas la lingvon kun franca akĉento, ion kion li eble kolektis studante ĉe McGill University. En la metropolo- de Fritz Lang(1927) butiko kaj trafiksignoj en Esperanto aperas en multaj fonoscenoj.

Aliaj amatoroproduktadoj estis faritaj, kiel ekzemple dramigo da la romano Gerda Malaperis (Gerda Has Disappeared). Kelkaj "ĉefaj" filmoj en naciaj lingvoj uzis Esperanton laŭ iu maniero, kiel ekzemple Gattaca (1997), en kiu Esperanto povas esti overheard sur la laŭtparolsistemo. En la filmo de 1994 Urbgerilo, Esperanto estas la gepatra lingvo de fikcia lando de tiu de Shadaloo, kaj en kazernosceno la soldatoj de fiulo M. Bison kantas ekscitantan rusan Armeo-stilorefrenkoruson, la "Bison Troopers Marching Song", en la lingvo. Esperanto ankaŭ estas parolita kaj aperas en signoj en la filmo Klingo: Trinity.

En la brita komedio Red Dwarf, tiu de Arnold Rimmer vidiĝas provi lerni Esperanton en kelkaj fruaj epizodoj, inkluzive de Kryten. En la unua sezono, signoj sur la titulara kosmoŝipo estas en kaj la anglaj kaj Esperanto.

Esperanto estas utiligita kiel la mondlingvo en la malproksima estonteco de la Stainless Steel Rat de Harry Harrisonkaj Deathworld rakontoj.

Muzikisto Stephen Kellogg agnoskis ke lia kanto "Ombra Esperanto kaj la Juna Kero" de lia albumo de 2009 "The Bear (La urso)" estas referenco al la lingvo de Esperanto. En lia kanto, tamen, Ombra Esperanto estas karaktero.

La malfermaĵokanto Memoro de la Ŝtono en la populara Vidbenda ludo Final Fantasy XI estis skribita en Esperanto. Tio estis la unua ludo en la serio kiu estis enreta kaj la komponisto Nobuo Uematsu sentis ke Esperanto estis bona lingvo simboli tutmondan unuecon. La peco estis farita tutmonde.

En la Mikaelo Chabon romano The Yiddish Policeman's Union (La la Unio de lojida-policano) la ĉeffiguro vivas en la Hotelo Zamenhof. Ĉio de la signoj en la hotelo estas skribita en Esperanto.

En la vigla filmo "Tiny Toon Adventures: = metodo I eluzita My ferio," Buster Bunny deklaras ke "muziko estas la mondlingvo," al kiu Babs Bunny respondas, "And here all this time, I thought it was Esperanto (Kaj ĉi tie ĉiun tiun tempon, mi opiniis ĝi estis esperanto)! "

En la vigla serio La Tiktako, La Tiktako kaj Arthur en epizodo dek unu el sezono du, "La Tiktako vs. la Granda Nenio," renkontas eksterteranan rason konata kiel la Whats. La Whats deklaras ke ili povas paroli "ĉiujn la Tero-lingvojn" kun la escepto de Esperanto, ĉar "vi povis rakonti ke tiu oni iris nenien rapide. "

Scienco[redakti | redakti fonton]

En 1921 la French Academy of Sciences (Franca Akademio de Sciencoj) rekomendis uzantan Esperanton por internacia scienca komunikado. Kelkaj sciencistoj kaj matematikistoj, kiel ekzemple Maurice Fréchet (matematiko), John C. Wells (lingvistiko), tiu de Helmar Frank (pedagogio kaj cibernetiko), kaj Nobel premiito Reinhard Selten (ekonomiko) publikigis parton de ilia laboro en Esperanto. Frank kaj Selten estis inter la fondintoj de la tiu de International Academy of Sciences (Internacia Akademio de Sciencoj) en San-Marino, foje nomita la "Esperanto University", kie Esperanto estas la primara lingvo de instruado kaj administracio.

Celoj de la movado[redakti | redakti fonton]

La intenco de Zamenhof estis krei facil-al-lerni lingvon por kreskigi internacia kompreno. Estis funkcii kiel internacia planlingvo, kiu estas, kiel universala dua lingvo, ne anstataŭigi etnajn lingvojn. Tiu celo estis vaste dividita inter Esperanto-parolantoj en la fruaj jardekoj de la movado. Poste, Esperanto-parolantoj komencis vidi la lingvon kaj la kulturon kiuj kreskis ĉirkaŭe ĝin kiel finoj en ili mem, eĉ se Esperanto neniam estas adoptita fare de la Unuiĝintaj Nacioj aŭ aliaj internaciaj organizaĵoj.

Tiuj Esperanto-parolantoj kiuj volas vidi al Esperanto adoptis oficiale aŭ sur grandskala tutmonde estas ofte nomitaj finvenkistoj, de fina venko, elvokivan "finan venkon", aŭ pracelistojn, de pracelo, elvokivan "originan celon".[37] Tiuj kiuj temigas la propran valoron de la lingvo estas ofte nomitaj raŭmistoj, de Raŭmo, Finnlando, kie deklaracio sur la preskaŭ-esprima malverŝajneco de la "fina venko" kaj la valoro de esperanto-kulturo estis faritaj ĉe la Internacia Juneco-Kongreso en 1980.[38] Tiuj kategorioj estas, aliflanke, ne reciproke ekskluzivaj.

La Manifesto de Prago (1996) prezentas la vidojn de la ĉeftendenco de la Esperanto-movado kaj de ĝia ĉefa organizo, la Mondo-Esperanto-Unuiĝo (UEA).[39]

Simboloj kaj flagoj[redakti | redakti fonton]

The verda stelo

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Esperanto symbols.

La plej frua flago, kaj tiu plej ofte uzitan hodiaŭ, havas verdan kvin-pintan stelon kontraŭ blanka kantono, sur kampo de verda. Ĝi estis proponita al Zamenhof fare de Irlandano Richard Geoghegan, verkinto de la unua Esperanto-lernolibro por anglaj parolantoj, en 1887. La flago estis aprobita en 1905 fare de delegitoj al la unua konferenco de esperantistoj ĉe Boulogne-sur-Mer. Versio kun "E" supermetite super la verda stelo vidiĝas foje. Aliaj variaĵoj inkludas tion por Kristanaj esperantistoj, kun blanka kristana kruco supermetite sur la verda stelo, kaj tio por maldekstruloj, kun la koloro de la kampo ŝanĝita de verda al ruĝa.[40]

The Esperanto jubilee symboljubilea simbolo[[]]

En 1987, dua-flaga dezajno estis elektita en konkurso organizita fare de la UEA festanta la unuan jarcenton de la lingvo. Ĝi havis blankan fonon kun du stiligitan kurban "E" s alfrontantan unu la alian. Sinkronigis la "jubilean simbolon" (jubileosimbolo), ĝi altiris kritikon de kelkaj esperantistoj, kiuj sinkronigis ĝin la "melonon" (melono) pro la elipsa formo de la dezajno. Ĝi daŭre estas en uzo, kvankam certagrade pli malgranda ol la tradicia simbolo, konata kiel la "verda stelo" (verda stelo).[41]

Politiko[redakti | redakti fonton]

Esperanto estis metita en multaj proponitajn politikajn situaciojn. La plej populara el tiuj estas la Eŭropo - demokratio - Esperanto, kiu planas establi Esperanton kiel la oficialan lingvon de la tiu de Eŭropa Unio. La irlandanoj partio Éirígí ĵus adoptis la verdan stelon kiel ĝian emblemon parte en subteno de Esperanto kiel lingvo internacian anstataŭe de la angla.[mankas fonto](Bonvolu krei Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj ekde march 2010!)

Religio[redakti | redakti fonton]

Esperanto servis gravan rolon en pluraj religioj, kiel ekzemple Oomoto de Japanio kaj la Baha'i Kredo de Irano, kaj estis apogitaj per aliaj.

Oomoto[redakti | redakti fonton]

La Oomoto religio instigas al la uzo de Esperanto inter ĝiaj anoj kaj inkludas Zamenhof kiel unu el ĝia diigita alkoholaĵo.[42]

Bahaa Kredo[redakti | redakti fonton]

La Bahaa Kredo instigas al la uzo de helplingvo internacia. Apogante neniun specifan lingvon, iu Bahá'ís vidas Esperanton kiel havi granda potenciala en tiu rolo.[43]

Lidja Zamenhof, la filino de Esperanto-fondinto L. Zamenhof, iĝis Bahá'í.

Diversaj volumoj de la Bahá'í-literaturojkaj aliaj Baha'i-libroj estis tradukitaj en Esperanton.

Spiritismo[redakti | redakti fonton]

En 1908, spiritist kiun Camilo Chaigneau skribis al artikolo nomis "Spiritismo kajn Esperanton" en la perioda "La Vie d' Outre-Tombe" rekomendante la uzon de Esperanto en "centra revuo" por ĉiu spiritists kaj esperantistoj.[44]

Esperanto tiam iĝis aktive antaŭenigita, minimume en Brazilo, de spiritist'oj. La brazila Spiritist Federation publikigas Esperanton-kurslibrojn, tradukojn de la bazaj libroj de Spiritismo, kaj apogas Spiritists por iĝi esperantistoj.[45]

Tradukoj de la Biblio[redakti | redakti fonton]

La unua traduko de la Biblio en Esperanto estis traduko de la Tanaĥo aŭ Malnova testamento farita fare de L. Zamenhof. La traduko estis recenzita kaj komparita kun la tradukoj de aliaj lingvoj per grupo de brita pastraro kaj akademiuloj antaŭ ĝia publikigo ĉe la britoj kaj Foreign Bible Society en 1910. En 1926 tio estis publikigita kune kun Nova testamento-traduko, en eldono ofte nomita la "Londona Biblio". En la 1960-aj jaroj, la Internacia Asocio de Bibliistoj (Internacia Asocio de Bibliistoj)-kaj Orientalistoj provis organizi novan, ekumenan Esperanto Bible-version.[46] Ekde tiam, la nederlanda Remonstranto-pastro Gerrit Berveling tradukis la Readmonajn aŭ apokrifajn librojn aldone al novaj tradukoj de la Evangelioj, kelkaj el la Nova Testamento-epistoloj, kaj kelkaj libroj de la Tanaĥo aŭ Malnova testamento. Tiuj estis publikigitaj en diversaj apartaj broŝuroj, aŭ seriigantaj en Dia Regno, sed la Deuterocanonical dua-kanonaj libroj aperis en lastatempaj eldonoj de la Londona Biblio.

Kristanismo[redakti | redakti fonton]

Kristana Esperanto-organizoj inkludas du kiu frue estis formita en la historio de Esperanto:

Du-katolika papoj, John Paul II kaj tiu de Benedict XVI, regule uzis Esperanton en ilia plurlingva urbi et orbi benoj ĉe Pasko kaj Kristnasko ĉiun jaron ekde Pasko 1994.[mankas fonto](Bonvolu krei Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj ekde april 2010!)

Individuaj preĝejoj uzantaj Esperanton inkludas:

  • La kvakero Esperanto Society, kun agadoj kiel priskribite en temo de "tiu de The Friend (La amiko)"[47]
  • 1910 - Unua Christadelphian publikaĵoj en Esperanto.[48][49]
  • Ekzistas kazoj de Kristanaj apologiistoj kaj instruistoj kiuj utiligas Esperanton kiel komunikilon. Niĝeria Pastro de Bayo Afolaranmi "spirita nutraĵo"(spirita manĝaĵo) kiun Yahoo sendolistoas, ekzemple, gastigis semajnajn mesaĝojn ekde 2003.[50]

Kokido-Eldonaĵoj, eldonisto de Protestanta fundamentisto temed misiemaj terpecoj, publikigis kelkaj komiksan stiloterpecojn de tiu de Jack T. Chick tradukita en Esperanton, inkluzive de "This Was Your Life! " ("JEN-Via Tuta Vivo! ")[51]

Islamo[redakti | redakti fonton]

Ayatollah Khomeini de Irano vokis sur islamanoj lerni Esperanton kaj laŭdis ĝia uzi kiel komunikilon por pli bone komprenante inter popolas de malsamaj religiaj fonoj. Post kiam li sugestis ke Esperanto anstataŭigu la anglan kiel internacia lingvafrankao, ĝi komencis esti uzita en seminarioj de tiu de Ĥomo. Esperanto-traduko de la Korano estis publikigita per la ŝtato baldaŭ poste.[52][53] En 1981, ĝia uzokutimo iĝis malpli populara kiam iĝis ŝajne ke anoj de la Bahaa Kredo estis interesitaj pri ĝi.[52]

Kritiko[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Criticism of Esperanto.

Esperanto estis elpensita kiel lingvo de internacia komunikado, pli ĝuste kiel universala dua lingvo.[54] Ekde publikigo, ekzistis debato super ĉu estas eble ke Esperanto ekhavus tiun pozicion, kaj ĉu ĝi estus plibonigo por internacia komunikado estis ĝi fari tion; Esperanto-propagandantoj ankaŭ estis kritikitaj por distrado de publikaj fondusoj por instigi al ĝia studo super pli utilaj naciaj lingvoj.[55]

Ĉar Esperanto estas laŭplana lingvo, ekzistis multaj kritikoj de negravaj punktoj.[56] Ekzemplo estas la elekto de Zamenhof de la vorto edzo super io kiel spozo por "edzo, geedzo", aŭ lia elekto de la Klasika Greko kaj Old Latin eksterordinaraj kaj pluralaj finaĵoj - o , - oj , - a , - aj super iliaj Mezepokaj kuntiriĝoj - o , - i , - a , - e . (Ambaŭ tiuj ŝanĝoj estis adoptitaj per la Ido-reformo, kvankam Ido forigis adjektivan interkonsenton entute. ) Kelkaj pli oftaj ekzemploj de ĝenerala kritiko inkludas la sekvantan:

  • Esperanto ankoraŭ ne atingis la esperon de ĝia fondinto por iĝi universala dua lingvo.

Kvankam multaj reklamantoj de Esperanto stresas la sukcesojn kiujn ĝi havis, la faktorestaĵojn kiu bone dum jarcento ekde ĝia publikigo, la Esperant-parolanta komunumo restas relative malgrandegaj kun respekto al la mondloĝantaro. Koncerne Brition, ekzemple, Esperanto estas malofte instruita en lernejoj, ĉar ĝi estas rigardita fare de la registaro kiel ne renkonti la bezonojn de la nacia instruplano.[57] Multaj kritikistoj vidas ĝiajn aspirojn por la rolo de pli bona internacia planlingvo kiel kondamnite ĉar ili kredas ĝi ne povas konkuri kun la angla en tiu rilato.[58]

  • La vortprovizo kaj gramatiko estas bazitaj sur gravaj eŭropaj lingvoj, kaj estas ne universalaj.

Samtempe, la vortprovizo, diakritosigno leteroj, kaj gramatiko estas tro malsimilaj de la plej gravaj Okcidenteŭropaj lingvoj, kaj tial Esperanto ne estas tiel facila kiel povus esti por parolantoj de tiuj lingvoj lerni, eĉ se estas multe pli facile lerni ol iu alia eŭropa lingvo.[59][60] La "tro eŭropa" kritiko estas ofte specifa por kelkaj punktoj kiel ekzemple adjektiva interkonsento kaj la akuzativo (ĝenerale tiaj evidentaj detaloj estas ĉiuj ke reformoprojektoj indikas ŝanĝi) , sed foje ĝi estas multe da generalo: Kaj la gramatiko kaj la "internacia" vortprovizo estas malfacilaj por multaj azianoj, inter aliaj, kaj donas maljustan avantaĝon al parolantoj de eŭropaj lingvoj.[61] Unu provo trakti tiun temon estas Lojban, kiu desegnas de la ses plej popolriĉaj lingvoj, la araban, Mandarenan ĉinan, la anglan, la hindan, la rusan, kaj Hispana, kaj kies gramatiko estas dizajnita por komputilanalizado.[62] Provoj trakti la "ne eŭropanosufiĉe da" kritiko inkludas la pli junan laŭplanan lingvo Idon kaj Interlingvaon.[63]

  • Esperanto samtempe havas neniun kulturon.[64] kaj ĝi estas kulture eŭropano.

Kvankam ĝi havas grandan internacian literaturon, Esperanto ne enkapsuligas specifan kulturon. Ĝia vortprovizo kaj semantiko estas derivitaj de eŭropaj lingvoj. Ambaŭ plenigas la lingvon perl eŭropa mondkoncepto.[65]

  • La vortprovizo estas tro granda.

Prefere ol derivado de novaj vortoj de ekzistantaj radikoj, nombregoj de novaj radikoj estas adoptitaj en la lingvo kun la intenco de estado internacie akomodanta kiam en realeco la lingvo nur servas eŭropajn lingvojn. Tio igas la lingvon pli malfacila por ne-eŭropanoj ol ĝi bezonoj esti.[61] Simila argumento estas farita per multaj Esperanto parolantojn, ne kontraŭ la lingvo mem sed kontraŭ la maniero kiel kiun ĝi estas (laŭ ilia opinio) misuzita fare de multaj (plejparte eŭropaj) parolantoj; ili argumentas ke kunmetaĵoj aŭ derivaĵoj devus esti utiligitaj kiam ajn ebla, kaj novaj radikvortoj pruntis nur kie absolute necesa.[66][67]

  • Esperanto-malsimetrio en seksoformacio igas ĝin seksisma.

ref.nomo = "critike" / La plej multajn familioperiodojn kaj titoloj estas vira defaŭlte kaj nur virineca kiam tiel precizigita. Ekzistis multaj provoj trakti tiun temon, de kiu unu el la pli varoj konantaj estas iĉismo[68] (uzita fare de la esperantistoverkisto Jorge Camacho), de kiu Riism derivis.

  • Esperanto estas, rigardas, aŭ sonas artefarita.

Tiu kritiko estas often pro la leteroj kun cirkumfleks diakritaj signoj, kiuj iu trovas strangaj aŭ maloportunaj.[64] Aliaj asertas ke arta lingvo nepre estos mankhava, pro ĝia tiu sama naturo, kvankam la Hungara Scienca Akademio trovis ke Esperanto plenumas ĉiujn postulojn de vivanta lingvo.[69]

Modifoj[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Esperantido.

Kvankam Esperanto mem ŝanĝis malmulton ekde la publikigo de la Fundamento de Esperanto (fundamento de Esperanto), kelkaj reformoprojektoj estis proponitaj tra la jaroj, komencante kun la proponoj de Zamenhof en 1894 kaj Ido en 1907.

Pluraj poste artaj lingvoj, kiel ekzemple Universalaĵo, estis bazitaj sur Esperanto.

En modernaj tempoj, provoj estis faritaj por elimini perceptitan seksismon en la lingvo.

Unu ekzemplo de tio estas Riism. 
Tamen, ĉar Esperanto fariĝas vivanta lingvo, ŝanĝoj estas tiel malfacila efektivigi kiel en etnaj lingvoj.

Eponimaj unuoj[redakti | redakti fonton]

Ekzistas multaj geografiaj kaj astronomiaj ecoj nomitaj post Esperanto, aŭ post ĝia kreinto L. Zamenhof.

Tiuj inkludas Esperanto Island en Zo-Insuloj de Livingston Island, kaj la asteroidoj 1421 Esperanto kaj 1462 Zamenhof malkovris de finna astronomo kaj esperantisto Yrjö Väisälä.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Portala ikonoRilataj artikoloj troviĝas en
Portalo pri Esperanto

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. The letter is quoted inEsperanto - The New Latin for the Church and for Ecumenism, by Ulrich Matthias. Translation from Esperanto by Mike Leon and Maire Mullarney
  2. Esperanto. Ling.ohio-state.edu (2003-01-25). Alirita 2010-12-05.
  3. Adolf Hitler (1924)Mein Kampf. Volume 1, Chapter XI. Alirita 2007-05-22.
  4. About ESW and the Holocaust Museum. Esperantodc.org (1995-12-05). Alirita 2010-12-05.
  5. 5,0 5,1 Donald J. Harlow, The Esperanto Book, chapter 7. Donh.best.vwh.net. Alirita 2010-12-05.
  6. The Languages of Chinaby S. Robert Ramsey
  7. Unesco and Esperanto. Uea.org (2010-06-08). Alirita 2010-12-05.
  8. Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) San-Marino. Ais-sanmarino.org. Alirita 2010-12-05.
  9. BLANK, Detlev. (1985) Internationale Plansprachen. Eine Einführung ("International Planned Languages. An Introduction"). Akademie-Verlag. ISSN 0138-55 X.
  10. Kalocsay & Waringhien (1985)Plena analiza gramatiko de Esperanto, §17, 22
  11. Maire MullarneyEveryone's Own Language, p147, Nitobe Press, Channel Islands, 1999
  12. Esperanto en universitatoj. Uea.Org (2003-04-17). Alirita 2010-12-05.
  13. enhavo. Web.archive.org (2009-10-27). Alirita 2010-12-05.
  14. Elte Btk. Webcitation.org. Alirita 2010-12-05.
  15. PLS 27/08 (Senate).
  16. PL-6162/2009 (Chamber of Deputies).
  17. Entidades manifestam apoio à proposta de incluir ensino de Esperanto na grade de disciplinas da rede pública(Portuguese)Agência Senado
  18. Is Esperanto four times easier to learn?. Esperanto-USA. Alirita 2010-12-05.
  19. Piron, Claude:"The hidden perverse effect of the current system of international communication", published lecture notes
  20. Flochon, Bruno, 2000, « L'espéranto », in Gauthier, Guy (ed.)Langues: une guerre à mort, Panoramiques.4e trim. 48: 89-95. Cited in François Grin,L'enseignement des langues étrangères comme politique publique(French)
  21. Springboard to Languages. Springboard2languages.org. Alirita 2010-12-05.
  22. StudyMonash University EKPAROLI project home page
  23. Andrew Normanhome. Web.archive.org. Alirita 2010-12-05.
  24. BYRAM, Michael. (2001) Routledge Encyclopedia of Language Teaching and Learning. Routledge. ISBN 0-4153-3286-9.
  25. 25,0 25,1 Sikosek, Ziko M.Esperanto Sen Mitoj("Esperanto without Myths"). Second edition. Antwerp: Flandra Esperanto-Ligo, 2003.
  26. Afrika Agado. Pagesperso-orange.fr. Alirita 2010-12-05.
  27. Culbert, Sidney S.Three letters about his method for estimating the number of Esperanto speakers, scanned and HTMLized by David Wolff
  28. Number of Esperantists (methods). Panix.com. Alirita 2010-12-05.
  29. 29,0 29,1 29,2 An Update on Esperanto, Universala Esperanto-Asocio (World Esperanto Association)
  30. Citaĵa eraro Nevalida <ref> etikedo; neniu teksto estis donita por ref-oj nomataj autogenerated3; $2
  31. Jouko Lindstedt (January 2006). “Native Esperanto as a Test Case for Natural Language” (PDF). 
  32. Esperanto Koresponda Servo("Esperanto Pen Pal Service"). Retrieved March 29, 2008.
  33. Ziko van Dijk.Sed homoj kun homoj: Universalaj Kongresoj de Esperanto 1905-2005. Rotterdam: UEA, 2005.
  34. Szilvási LászlóInternational Esperanto meetings. Eventoj.hu. Alirita 2010-12-05.
  35. Kaj Tiel PluEsperanto folk music as downloadable MP3 file
  36. PersoneEsperanto rock music as downloadable MP3 file
  37. "Esperanto"by Mark Feeney.The Boston Globe, 12 May 1999
  38. "Kion Signifas Raŭmismo", by Giorgio Silfer.
  39. "Prague Manifesto"(English version). Universala Esperanto-Asocio, updated 2003-03-26.
  40. Esperanto flag, flagspot.net
  41. Esperanto flag. Fotw.net. Alirita 2010-12-05.
  42. The Oomoto Esperanto portal. Oomoto.or.jp. Alirita 2010-12-05.
  43. The Baha'i Faith and Esperanto. Bahaa Esperanto-Ligo ( B.E.L. ). Alirita 2006-08-26.
  44. portugaleO Espiritismo e o Esperanto (Spiritism and Esperanto)
  45. Uma só língua, uma só bandeira, um só pastor: Spiritism and Esperanto in Brazil by David Pardue (PDF). University of Kansas Libraries. Alirita 2006-08-26.
  46. La Sankta Biblio - "Londona text". Alirita 2006-08-26.
  47. Eric Walker (May 27, 2005). “Esperanto Lives On”, The Friend. 
  48. Botten J. The Captive Conscience 2002 p.110 re. Esperanto speaking Christadelphians in Tsarist Russia.
  49. Internacia Biblio-Misio. Biblio-misio.org. Alirita 2010-12-05.
  50. Bayo AfolaranmiSpirita nutraĵo. Alirita 2006-09-13.
  51. Esperanto "This Was Your Life". Chick.com. Alirita 2010-12-05.
  52. 52,0 52,1 Esperanto - Have any governments opposed Esperanto?. Donald J. Harlow. Alirita 2006-08-26.
  53. Esperanto in Iran (in Persian). Porneniu. Alirita 2006-08-26.
  54. Esperanto.org. Esperanto.org. Alirita 2010-12-05.
  55. Christopherculver.com. Christopherculver.com. Alirita 2010-12-05.
  56. There have been a number of attempts to reform the language, the most well-known of which is the languageIdowhich resulted in a schism in the community at the time, beginning in 1907. See "Why Ido?" The International Language of Ido. 18 March 2008. 4 February 2009Idolinguo.org.uk.
  57. Who, What, Why? (2008-07-16)Bbc News. BBC News. Alirita 2010-12-05.
  58. Why Esperanto Is Different. New English Review (2006-09-15). Alirita 2010-12-05.
  59. Claude Piron, Linguistic Communication - A Comparative Field Study, studies about problems in learning languages
  60. C.E. King, A.S. Bryntsev, F.D. Sohn, Report on the implications of additional languages in the United Nations system, Geneva: UN, Joint Inspection Unit, 1977, document A/32/237
  61. 61,0 61,1 Is Esperanto's vocabulary bloated?. Rickharrison.com. Alirita 2010-12-05.
  62. Lojban. Neptune.spaceports.com (2004-03-01). Alirita 2010-12-05.
  63. What is Esperanto?. Language-learning-advisor.com. Alirita 2010-12-05.
  64. 64,0 64,1 Critiche all'esperanto ed alle altre lingue internazionali. Parracomumangi.altervista.org. Alirita 2010-12-05.
  65. Europe's Babylon[rompita ligilo]
  66. La Bona Lingvo,Claude Piron. Vienna: Pro Esperanto, 1989.La lingvo volas eleganti, ne elefanti."The language wants to be elegant, not elephantine."
  67. "Ĉi-tiu Esperanto estus turka...", Renato Corsetti. 2007.
  68. Seksaj vortoj- Bertilo Wennergren - Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko
  69. Laŭ la komuna opinio de gvidaj fakuloj de la Instituto, Esperanto apartenas al la kategorio de vivaj lingvoj. Pli detale traktante la temon, konsiderante la historion kaj la nunan staton de Esperanto, a.) ĝi estas grandmezure normigita, b.) amplekse sociiĝinta, c.) ne-etna viva lingvo, kiu en sekundara lingva komunumo plenumas ĉiujn eblajn lingvajn funkciojn, kaj samtempe ĝi funkcias kiel pera lingvo. - Ĉi supre diritaj respegulas la sciencan starpunkton de nia Instituto."Malgranda fina venko" - en Hungario

Plia legaĵo[redakti | redakti fonton]

Republikigo de la tezo "La EU-lingvoreĝimo, Langa kaj Translational Problems".

  • [1]Ludovikologia dokumentaro Ia[2] Tokio: Ludovikito, 1991.

Faksimilo represas de la Unua Libro en La rusa, la pola, la francan, la germanan, la anglan kaj la svedan, kun la plej fruaj Esperanto-vortaroj por tiuj lingvoj.

  • Fundamento de Esperanto.

HTML-represaĵo de 1905 Fundamento, de la Akademio de Esperanto.

  • Maljuna, Vilhelmo. La Fenomeno Esperanto ("La Esperanto-Fenomeno").

Roterdamo: Universala Esperanto-Asocio, 1988.

  • Ĉefservisto, Montagu C. Step by Step in Esperanto (Paŝo proksime de Paŝo en esperanto).

ELNA 1965/1991-a ISBN 0-939785-01-3.

  • DeSoto, Clinton (1936). 200 Metroj kaj Malsupren.

Okcidenta Hartford, Konektikuto, Usono: tiu de American Radio Relay League, p. 92.

  • Kristalo, profesoro Davido, artikolo- "Esperanto" en The New Penguin Encyclopedia (La NEW Pingveno-Enciklopedio), Penguin Books, 2002.
  • same, How Language Works (paĝoj 424-5), Penguin Books, 2006.

ISBN 978-0-14-101552-1.

Evertype, 2001.

  • Forster, la La Esperanto-Movadode Peter G.

Hago: Mouton Publishers, 1982. ISBN 90-279-3399-5.

Lincom Eŭropo, 2000. ISBN 3-89586-961-9.

Mem-publikigita sur la reto (1995-96).

Dua eldono. Roterdamo: Universala Esperanto-Asocio, 1989.

HTML rete versio 2006-a-presaĵa eldono (2007) ankaŭ havebla de ELNAUEA.

/li

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

  • [[:eo::|Vikipedio en la esperanta lingvo]] (Reta enciklopedio)

Ŝablono:Wiktionarylang

Ŝablono:Sister project links

Ŝablono:Constructed languages Esperanto

[[ab:Есперанто]] [[af:Esperanto]] [[als:Esperanto]] [[am:ኤስፔራንቶ]] [[an:Esperanto]] [[ar:إسبرانتو]] [[arz:إسبيرانتو]] [[ast:Esperanto]] [[ay:Ispirantu aru]] [[az:Esperanto]] [[ba:Эсперанто теле]] [[bar:Esperanto]] [[bat-smg:Esperanto]] [[be:Эсперанта]] [[be-x-old:Эспэранта]] [[bg:Есперанто]] [[bm:Esperanto]] [[br:Esperanteg]] [[bs:Esperanto]] [[ca:Esperanto]] [[ce:Ésperanthoyn mott]] [[ceb:Esperanto]] [[crh:Esperanto tili]] [[cs:Esperanto]] [[csb:Esperanto]] [[cu:Єспєра́нто]] [[cv:Эсперанто]] [[cy:Esperanto]] [[da:Esperanto]] [[de:Esperanto]] [[dsb:Esperanto]] [[el:Εσπεράντο]] [[es:Esperanto]] [[et:Esperanto]] [[eu:Esperanto]] [[fa:زبان اسپرانتو]] [[ff:Esperanto]] [[fi:Esperanto]] [[fo:Esperanto]] [[fr:Espéranto]] [[frp:Èsperanto]] [[fy:Esperanto]] [[ga:Sprantais]] [[gd:Esperanto]] [[gl:Esperanto]] [[ha:Esperanto]] [[haw:'Ōlelo Ekepelānako]] [[he:אספרנטו]] [[hi:एस्पेरान्तो]] [[hif:Esperanto]] [[hr:Esperanto]] [[hsb:Esperanto]] [[hu:Eszperantó nyelv]] [[hy:Էսպերանտո]] [[ia:Esperanto]] [[id:Bahasa Esperanto]] [[ie:Esperanto]] [[io:Esperanto]] [[is:Esperanto]] [[it:Lingua esperanto]] [[iu:ᐃᓯᐱᕋᓐᑐ/isipirantu]] [[ja:エスペラント]] [[jbo:esperantos]] [[ka:ესპერანტო]] [[ki:Esperanto]] [[kl:Esperanto]] [[kn:ಎಸ್ಪೆರಾಂಟೊ]] [[ko:에스페란토]] [[ksh:Esperanto]] [[ku:Esperanto]] [[la:Lingua Esperantica]] [[lad:Esperanto]] [[lb:Esperanto]] [[li:Esperanto]] [[lmo:Lengua esperanto]] [[lt:Esperanto]] [[lv:Esperanto]] [[mdf:Эсперанто кяль]] [[mg:Esperanto]] [[mk:Есперанто]] [[ml:എസ്പെരാന്തോ]] [[mn:Эсперанто]] [[mr:एस्पेरांतो]] [[ms:Bahasa Esperanto]] [[mwl:Speranto]] [[nah:Netēmachīliztlahtōlli]] [[nds:Esperanto]] [[ne:एस्पेरान्तो]] [[nl:Esperanto]] [[nn:Esperanto]] [[no:Esperanto]] [[nov:Esperanto]] [[oc:Esperanto]] [[os:Эсперанто]] [[pa:ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ]] [[pfl:Eschberando]] [[pl:Esperanto]] [[pms:Lenga esperanto]] [[pnb:اسپرانٹو]] [[pt:Esperanto]] [[qu:Esperanto simi]] [[rm:Esperanto]] [[rn:Kiseperanto]] [[ro:Esperanto]] [[ru:Эсперанто]] [[rw:Icyesiperanto]] [[sah:Эсперанто]] [[scn:Lingua esperantu]] [[sco:Esperanto]] [[sh:Esperanto]] [[si:එස්පෙරාන්තො]] [[simple:Esperanto]] [[sk:Esperanto]] [[sl:Esperanto]] [[so:Esperanto]] [[sq:Gjuha esperanto]] [[sr:Есперанто]] [[ss:Sí-Speranto]] [[sv:Esperanto]] [[sw:Kiesperanto]] [[szl:Esperanto]] [[ta:எஸ்பெராண்டோ]] [[tg:Забони эсперанто]] [[th:ภาษาเอสเปรันโต]] [[tl:Esperanto]] [[tr:Esperanto]] [[tt:Эсперанто]] [[ug:ئېسپېرانتو]] [[uk:Есперанто]] [[ur:اسپرانٹو]] [[uz:Esperanto]] [[vec:Esperanto]] [[vi:Quốc tế ngữ]] [[vls:Esperanto]] [[vo:Sperantapük]] [[wa:Esperanto]] [[war:Inesperanto]] [[wo:Esperanto]] [[wuu:世界语]] [[xal:Эсперантин келн]] [[yi:עספעראנטא]] [[yo:Esperanto]] [[za:Esperanto]] [[zea:Esperanto]] [[zh:世界语]] [[zh-classical:世界語]] [[zh-min-nan:Sè-kài-gí]] [[zh-yue:世界語]]