Valo de strangeco
La Valo de strangeco, perturba valo aŭ akceptointerspaco (angle uncanny valley (japane: 不気味の谷 bukimi no tani?)) estas fenomeno bazita sur hipotezo formulita de la japana robotikisto kaj inĝeniero Masahiro Mori. [2] Ĝi postulas, ke roboto aŭ alia objekto, kiu aspektas aŭ agas proksimume kiel homo (sed ne precize kiel reala), elvokas abomenon kaj naŭzon ĉe homaj observantoj.
Temas pri antaŭe hipotezita kaj ŝajne paradoksa efiko sur la akcepto de la publiko pri prezentitaj artefaritaj roluloj. Ĉi tiu efiko hodiaŭ priskribas la fenomenon, ke la akcepto de teknike simulita, homsimila ento (roboto, avataro, ktp.) ne pliiĝas monotone kun la antropomorfismo (homa simileco) de ĉi tiu figuro, sed anstataŭe spertas akran malkreskon ene de certa intervalo. La grafikaĵo ilustras tion. Dum oni komence supozus, ke spektantoj aŭ komputilludantoj akceptas homsimilajn figurojn prezentitajn al ili, ju pli fotorealisma la figuro estas desegnita, la praktiko montras, ke tio ofte ne estas la kazo. Homoj foje trovas tre abstraktajn, tute artefaritajn figurojn pli ŝatindaj kaj akcepteblaj ol figuroj, kiuj estas precipe homsimilaj aŭ naturaj laŭ dezajno. [3]
Eblaj kialoj
[redakti | redakti fonton]La fenomenon de la apero de ĉi tiu speco de sperto konsideris la germanaj psikologoj Ernst Jentsch (germane Zur Psychologie des Unheimlichen), [4] kaj Sigmund Freud (germane Das Unheimliche). [5] (Vidu familara maltrankviligeco (d:Q633852)).
Manifestiĝoj
[redakti | redakti fonton]La fenomeno de la "mistera valo" jam delonge estas uzata de filmistoj, verkistoj, ludkreintoj kaj animaciaj artistoj por elvoki senton de timo - nur pensu pri la monstro de Frankenstein, diversaj ciborgoj en homa karno, zombioj, flegistinoj el la komputilluda serio Silent Hill kaj la samnoma filmo, la timiga misproporcio de la knabo en la psikedela filmo The Hands Resist Him de Bill Stoneham aŭ Sadako el la filmo The Ring.
Artefaritaj roluloj, kiuj supozeble estas simpatiaj, ne devus esti tro homsimilaj, precipe se ili estas animaciaj - kaj animaciistoj bone scias tion.
Eksperimentoj sur simioj
[redakti | redakti fonton]En 2009, studo estis farita ĉe Universitato Princeton pri simioj por determini ĉu ekzistis biologie denaska timo. Ĉar simioj estas parencaj al homoj, la esploristoj elektis uzi ilin kiel testobjektojn. En la studo, al la simioj estis montritaj tri malsamaj bildoj: unu de vera simio, unu de nerealisma komputila desegnaĵo, kaj unu de realisma komputila desegnaĵo de simio. La simioj montris neniujn negativajn reagojn kiam oni montris bildojn de la vera simio kaj la nerealisma komputila desegnaĵo. Kelkaj el la simioj ankaŭ montris scivolemon kiam oni montris la bildojn. Tamen, kiam la realisma modelo estis montrita, la simioj reagis kun timo.
Profesoro Mathias Clasen klarigis la reagojn kiel evoluan mekanismon por protekti bestospeciojn kontraŭ danĝero kaj helpi ilin pluvivi, igante ilin pli konsciaj pri misformaĵoj aŭ malsanoj inter aliaj individuoj. Malsama aspekto ofte indikas, ke io estas malĝusta en la besta regno.
Tamen, laŭ Clasen, ekzistas signifa diferenco inter homoj kaj homsimioj. Homoj havas pli grandan cerbon kaj malsaman pensmanieron. Li diris, ke dum homsimioj reagas per pura timo, plej multaj homoj spertos iometan malkomforton aŭ trovos ion timigan. Krome, la "timiga" ankaŭ igos pli da homoj scivolaj kaj fascinitaj, kio eble klarigas kial pli da homoj spektas hororajn filmojn.
Testoj pri infanoj kaj adoleskantoj
[redakti | redakti fonton]Esploristo Henrik Schärfe ankaŭ faris studon kaj ĝi indikis, ke malsamaj homoj perceptis humanoidajn robotojn malsame. La malsamaj vivspertoj kaj aĝoj de la partoprenantoj havis efikon. Estis diferenco inter pli junaj infanoj kaj adoleskantoj. Kiam la robotoj palpebrumis, infanoj en la aĝogrupo de 5-7 jaroj timis, sed kiam ĝi movis sian korpon artefarite kaj robote, pli da homoj trovis ĝin amuza anstataŭ timiga. La adoleskantoj, aliflanke, perceptis la artefaritajn movojn kiel malagrablajn. Ili vidis "homon", kiu moviĝis rigide kaj strange. Schärfe kredis, ke ĉiu individuo ricevus malsaman impreson pri roboto se ili vidus ĝin sen antaŭa sperto ol se ili vidus kiel ili estis portretitaj en filmoj antaŭe.
En fikcio
[redakti | redakti fonton]La timo, kiu ekestas kiam oni pripensas "homon" kun etaj devioj de la normo, kaj la intensiĝo de la impreso pro lia movado, estis rimarkita jam en 1818 de la verkistino Mary Shelley en ŝia romano " Frankenŝtejno, aŭ la Moderna Prometeo ":
Kiel mi povas priskribi miajn sentojn ĉe tiu terura vido, kiel mi povas prezenti la malfeliĉulon, kiun mi kreis per tia nekredebla laboro? Kaj tamen liaj membroj estis proporciaj, kaj mi elektis belajn trajtojn por li. Bela - granda Dio! La flava haŭto tro streĉiĝis super liaj muskoloj kaj vejnoj; lia hararo estis nigra, brila kaj longa, kaj liaj dentoj estis blankaj kiel perloj; sed ilia kontrasto kun la larmoplenaj okuloj, preskaŭ nedistingeblaj laŭ koloro de la alveoloj, kun la seka haŭto kaj la mallarĝa fendo de nigra buŝo estis des pli terura. <…> Estis neeble rigardi lin sen tremi. Neniu mumio, revenigita al la vivo, povus esti pli terura ol tiu monstro. Mi vidis mian kreaĵon nefinita; ĝi estis malbela eĉ tiam; sed kiam liaj artikoj kaj muskoloj komencis moviĝi, aperis io pli terura ol ĉiuj fikcioj de Danto.
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ Tinwell, Angela. (la 4-an de decembro 2014) The Uncanny Valley in Games and Animation. CRC Press, p. 165–. ISBN 9781466586956.
- ↑ (2012) “The Uncanny Valley [From the Field]”, IEEE Robotics & Automation Magazine 19 (2), p. 98–100. doi:10.1109/MRA.2012.2192811.
- ↑ (la 8-an de julio 2009) “Empathy with inanimate objects and the uncanny valley”, Minds and Machines 19 (3), p. 345–359. doi:10.1007/s11023-009-9158-2. 2494335.
- ↑ (la 25-an de aŭgusto 1906) “Zur Psychologie des Unheimlichen”, Psychiatrisch-Neurologische Wochenschrift (germana) 8 (22), p. 195–198. Alirita la 11-an de julio 2016.. Arkivigite je 2019-10-02 per la retarkivo Wayback Machine
- ↑ Freud, Sigmund. (2003) The Uncanny. New York City: Penguin Publishing. ISBN 9780142437476.
Vidu ankaŭ
[redakti | redakti fonton]- Humanoido
- Klaŭnofobio
- La paradokso de Moravec (d:Q2626581)
Eksteraj ligiloj
[redakti | redakti fonton]- (2017) “Ethorobotics: A New Approach to Human-Robot Relationship”, Frontiers in Psychology 8, p. 958. doi:10.3389/fpsyg.2017.00958.