William Whewell

Honorigoj
Honorigoj	(1848) Baker-a Prelego; (1847) Membro de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj; (1837) Reĝa Medalo; (1820) Membro de la Reĝa Societo; (1816) Smith's Prize (en) ; (1814) Chancellor's Gold Medal (en) ; vd

Postenoj
Postenoj	Master of Trinity College, Cambridge (en) (1841–1866); dojeno (1841–1866); President of the British Science Association (en) (1841–1842); prezidanto de Geologia Societo de Londono (1837–1839) vd

**William Whewell**
William Whewell
Persona informo
Naskiĝo	24-an de majo 1794; en Lancaster, Reĝlando de Granda Britio
Morto	6-an de marto 1866 (71-jaraĝa); en Kembriĝo, Britio
Tombo	Trinity College Chapel (en) 52° 12′ 27″ Nordo 0° 07′ 01″ Oriento / 52.20742899 °N, 0.11691668 °O (mapo) vd
Religio	Anglikanismo vd
Lingvoj	angla vd
Ŝtataneco	Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando (1801–1922) vd
Alma mater	Trinity College (1812–1816); Dallam School (en) (1810–1812); reĝa gramatiklernejo Lancaster (–1810) vd
Familio
Edz(in)o	Everina Frances Ellis (mul) (1858–1865); Cordelia Marshall (en) (1841–1855) vd
Profesio
Okupo	ekonomikisto ; matematikisto ; geologo ; teologo ; arthistoriisto ; universitata instruisto ; filozofo ; verkisto ; fizikisto ; historiisto ; astronomo vd
Laborkampo	geologio • filozofio de scienco • meĥaniko vd
Verkado
Verkoj	Astronomy and General Physics Considered with Reference to Natural Theology (1833) vd
Postenoj
Postenoj	Master of Trinity College, Cambridge (en) (1841–1866); dojeno (1841–1866); President of the British Science Association (en) (1841–1842); prezidanto de Geologia Societo de Londono (1837–1839) vd
Honorigoj
Honorigoj	(1848) Baker-a Prelego; (1847) Membro de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj; (1837) Reĝa Medalo; (1820) Membro de la Reĝa Societo; (1816) Smith's Prize (en) ; (1814) Chancellor's Gold Medal (en) ; vd
Membrecoj
Membrecoj	Reĝa Societo de Londono ; Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj vd
Influita de
	John Gough vd
Filozofo
vd	Fonto: Vikidatumoj
	v • d • r

William WHEWELL ( /ˈ h juː əl / HEW -əl ; naskita la 24-an de majo 1794 en Lancaster - mortis la 6-an de marto 1866 en Kembriĝo) estis angla polimatoro, konata pro uzado de la termino "sciencisto" anstataŭ " natura filozofo ".

Li estis Majstro de Trinity College, Kembriĝo. Dum sia tempo kiel studento tie, li atingis distingon en kaj poezio kaj matematiko. Li ĉefe okupiĝis pri la teorio, historio kaj metodaro de la natursciencoj.

La amplekso de la klopodoj de Whewell estas lia plej rimarkinda trajto. En tempo de kreskanta specialiĝo, Whewell apartenis al pli frua epoko, kiam naturfilozofoj vaste esploris. Li publikigis verkojn pri Meĥaniko, fiziko, geologio, astronomio kaj ekonomiko, samtempe verkante poezion, verkante Bridgewater-traktaĵon, tradukante la verkojn de Goethe, kaj verkante predikojn kaj teologiajn pamfletojn. En matematiko, Whewell enkondukis tion, kio nun nomiĝas la "Ekvacio de Whewell", difinante la formon de kurbo sen referenco al arbitre elektita koordinatsistemo. Li ankaŭ organizis milojn da volontuloj internacie por studi oceanajn tajdojn, en tio, kio nun estas konsiderata unu el la unuaj civitanaj sciencaj projektoj. Li ricevis la Reĝan Medalon pro ĉi tiu laboro en 1837. ^[1]

Unu el la plej grandaj donacoj de Whewell al scienco estis lia vortfarado. Li korespondis kun multaj en sia fako kaj helpis ilin elpensi neologismojn por siaj malkovroj. Whewell kreis, interalie, terminojn sciencisto, ^[2] fizikisto, lingvistiko, konsilienco, katastrofismo, homogenismo kaj astigmatismo; ^[3] li sugestis al Michael Faraday la terminojn elektrodo, jono, dielektriko, anodo kaj katodo.^[4]^[5]

Verkaro

(1830) (1830) Architectural Notes on German Churches: With Remarks on the Origin of Gothic Architecture. J. & J.J. Deighton.

Cambridge: J. & J.J. Deighton. 1830. New edition 1835. Third edition 1842.

(1831) (July 1831) “Review of J. Herschel's Preliminary discourse on the study of Natural Philosophy”, The Quarterly Review 45 (90), p. 374–407.

The Quarterly Review. 45 (90): 374–407. July 1831.

(1833) Astronomy and general physics considered with reference to Natural Theology (Bridgewater Treatise). Cambridge.
(1836) Elementary Treatise on Mechanics, 5th edition, first edition 1819.
(1837) History of the Inductive Sciences, from the Earliest to the Present Times. 3 vols, London. Volume 1, volume 2, volume 3. 2nd ed 1847 (2 vols). 3rd ed 1857 (2 vols). 1st German ed 1840–41.
(1837) On the Principles of English University Education. London, 1837.^[6]
(1840) The Philosophy of the Inductive Sciences, founded upon their history. 2 vols, London. 2nd ed 1847. Volume 1. Volume 2.
(1845) The Elements of Morality, including polity. 2 vols, London. Volume 1 Volume 2.
(1845) Indications of the Creator, Extracts bearing upon Theology from The History and Philosophy of the Inductive Sciences, London, 1st Ed, 1845.
(1846) Lectures on systematic Morality. London.
(1849) Of Induction, with especial reference to Mr. J. Stuart Mill's System of Logic. London.
(1850) Mathematical exposition of some doctrines of political economy: a second memoir. Transactions of the Cambridge Philosophical Society 9:128–49.
(1852) Lectures on the history of Moral Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press.
(1853) Hugonis Grotii de jure belli et pacis libri tres : accompanied by an abridged translation by William Whewell, London: John W. Parker, volume 1, volume 2, volume 3.
(1853) Of the Plurality of Worlds. London.
(1857) Spedding's complete edition of the works of Bacon. Edinburgh Review 106:287–322.
(1858a) The history of scientific ideas. 2 vols, London.
(1858b) Novum Organon renovatum, London.
(1860a) On the philosophy of discovery: chapters historical and critical. London.
(1861) Plato's Republic (translation). Cambridge.
(1862) Six Lectures on Political Economy, Cambridge.
(1862) Additional Lectures on the History of Moral Philosophy, Cambridge.
(1866) Comte and Positivism. Macmillan's Magazine 13:353–62.

Referencoj

↑ Cooper, Caren. (20 December 2016) Citizen Science: How Ordinary People are Changing the Face of Discovery. Overlook Press, p. 3–8. ISBN 9781468314144.
↑ Lewis, Christopher. (2007) “Chapter 5: Energy and Entropy: The Birth of Thermodynamics”, Heat and Thermodynamics: A Historical Perspective. United States of America: Greenwood Press, p. 95. ISBN 978-0-313-33332-3.
↑ (2013) “Evolution and impact of eye and vision terms in written English”, JAMA Ophthalmol. 131 (12), p. 1625–31. doi:10.1001/jamaophthalmol.2013.917.
↑ . On Electrical Decomposition. Philosophical Transactions of the Royal Society (1834). Arkivita el la originalo je 2011-07-20. Alirita 2010-01-17 . En ĉi tiu artikolo Faraday kreas la vortojn: en:Electrode, en:anode, en:cathode, en:anion, en:cation, en:electrolyte, kaj en:electrolyze.
↑ Baigrie, Brian. (2007) “Chapter 8: Forces and Fields”, Electricity and Magnetism: A Historical Perspective. United States of America: Greenwood Press, p. 86. ISBN 978-0-313-33358-3.
↑ (October 1837) “Review of On the Principles of English University Education by William Whewell”, The Quarterly Review 59, p. 439–483.

Eksteraj ligiloj

William Whewell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio William Whewell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
William Whewell en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

La filozofio de la induktaj sciencoj, fondita sur ilia historio (1847) - Kompleta teksto
William Whewell (1794–1866) de Menachem Fisch, el La Routledge Enciklopedio de Filozofio
William Whewell de Laura J. Snyder, el la Stanforda Enciklopedio de Filozofio
Ses Prelegoj A(el Retarkivo {{{1}}}) el Arkivo por la Historio de Ekonomia Penso - artikoloj pri matematika ekonomiko kaj ankaŭ aro da enkondukaj prelegoj
William Whewell el Historio de Ekonomia Penso
Artikoloj de William Whewell (el Retarkivo {{{1}}})
La Majstro de Trinity ĉe Trinity College, Kembriĝo
"William Whewell" ĉe la MacTutor Historio de Matematiko-arkivo
Verkoj de William Whewell ĉe Projekto Gutenberg

Bibliotekoj

[Cooper2-1] Cooper, Caren. (20 December 2016) Citizen Science: How Ordinary People are Changing the Face of Discovery. Overlook Press, p. 3–8. ISBN 9781468314144.

[2] Lewis, Christopher. (2007) “Chapter 5: Energy and Entropy: The Birth of Thermodynamics”, Heat and Thermodynamics: A Historical Perspective. United States of America: Greenwood Press, p. 95. ISBN 978-0-313-33332-3.

[3] (2013) “Evolution and impact of eye and vision terms in written English”, JAMA Ophthalmol. 131 (12), p. 1625–31. doi:10.1001/jamaophthalmol.2013.917.

[4] . On Electrical Decomposition. Philosophical Transactions of the Royal Society (1834). Arkivita el la originalo je 2011-07-20. Alirita 2010-01-17 . En ĉi tiu artikolo Faraday kreas la vortojn: en:Electrode, en:anode, en:cathode, en:anion, en:cation, en:electrolyte, kaj en:electrolyze.

[:02-5] Baigrie, Brian. (2007) “Chapter 8: Forces and Fields”, Electricity and Magnetism: A Historical Perspective. United States of America: Greenwood Press, p. 86. ISBN 978-0-313-33358-3.

[6] (October 1837) “Review of On the Principles of English University Education by William Whewell”, The Quarterly Review 59, p. 439–483.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]