Zeno

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Disambig.svg Por samtitola artikolo vidu la paĝon ZEN.

Elekto de artikoloj pri
Budhismo


Lotus75.png

Historio de budhismo

Kronologio de budhismo

Bazaj nocioj

Tri juveloj
Kvar noblaj veroj
Nirvano· Patiĉĉa samuppada
Anatta· Dukkha· Aniĉĉa
Kvin konsisteroj· Renaskiĝo

Signifaj staturoj

Siddhartha Gautama
Lernantoj de Budho
Budhismaj filozofoj

Budhisma praktiko

Budho · Bodhisatvo
Arahant· Arija magga
Nobla okparta pado
Paramito · Djhana

Signifaj skoloj

Theravado
Zen Chan Son
Karma Kagjü
Pura lando

Trispeca membrigado
de budhismo

Hinajano
Mahajano
Vaĝrajano

Tekstoj

Tripitako· Vinajo
Sutro Pitako· Abidarmo
Mahajanaj sutroj
Budhismaj tantroj

Portalo:Budhismo

Dharma wheel 1.png

Zeno (Japane: Zen, 禅; Ĉine: Chán, 禪; Koree: Seon, 선) estas branĉo de la mahajana tradicio de budhismo.

Zeno estas metodo por eniri en perfekte trankvilan stabilecon de la menso pere de meditado[1].

Ĝi estas budhisma skolo, aparte disvolviĝinta en Japanujo, de mistika komuniiĝo kun la naturo, ekster ĉia intelekta aktiveco[2].

Al Japanujo ĝi venis el Ĉinio en la jaro 538, sed plej multe ĝin disvastigis Eisai (1141-1215). Zeno similas al jogo, por detrui la internan memon de la konsekrata persono servas koncentriĝo al nesolvebla demando (koano).

Zeno estas esperanta vorto transprenita el la japana nomo de la tradicio. Ankaŭ la moderna angla vorto zen havas la saman originon. Tamen la radikoj de la tradicio, kaj de la vorto, estas en barata budhismo. La sanskrita nomo estas dhyana, la palia estas jhana. Tiu vorto estis pruntita en la ĉinan lingvon, kie ĝi nun havas la formon ch'an (Wade-Giles) aŭ chán (pinyin) (禪). Pli malfrue la ĉinan vorton transprenis la vietnama kiel thien, la korea kiel seon (선), kaj la japana lingvo kiel zen (禅). En la orientaziaj lingvoj, la nomoj volas diri "meditado" ĝenerale; en la hindaj tamen, jhana/dhyana signifas tre altan nivelon de koncentrado, helpa sed ne sufiĉa por la fina liberiĝo.

Historio[redakti | redakti fonton]

Laŭtradicie pr. 520 p.K. Bodhidharmo, la 28-a majstro en Hindia sinsekvo, kunportis el Irano en Ĉinion skolon "Lankâ", kiu estus fundamento de Chán. Tamen la vera fondinto estis Hongren (602-674).

En Japanio la plu ekzistantaj Zen-skoloj estas: Rinzaj, Soto, kaj Obaku. Nomita laŭ ties ĉina majstro Linji (japane: Rinzaj), Rinzaj-skolo ekondukitis Japanion en 1191 fare de Eisai, kies disĉiplo Dogen el tio evoluigis la skolo Soto-Zen . Obaku enigitis en 17-a jarcento de Ingen, ĉina monaĥo.

Terminoj[redakti | redakti fonton]

  • Zeno
  • Dharmo
  • Doan
  • Dojo
  • Roshi - Instruisto
  • Zendo

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Piednotoj[redakti | redakti fonton]

  1. Nova Plena Ilustrita Vortaro
  2. Malnova Plena Ilustrita Vortaro