Kalisz Pomorski

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Kalisz Pomorski

Blazono

Blazono
Devizo: Ogórkowe
PL KaliszPom Kosciol.JPG
Mapo
Mapo
Genitivo de la nomo Kalisza Pomorskiego
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto Distrikto Drawski
Komunumo Komunumo Kalisz Pomorski
Speco de komunumo Urbo-kampa
Fondita en 8-a jarcento
Urborajtoj 1303
Koordinatoj 53° 17′ N, 15° 54′ O53.28333333333315.9Koordinatoj: 53° 17′ N, 15° 54′ O
Areo 11,89 km²
Loĝantaro 4031 (en 2004)
Loĝdenso 339 loĝ./km²
Poŝtkodo 78-540
Telefona antaŭkodo 94
Aŭtokodo ZDR
TERYT 4324403034
Estro Andrzej Hypki
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro ul. Wolności 25
Poŝtkodo de estraro 78-540
Telefono de estraro 94 361-62-63
Fakso de estraro 94 361-62-88
Poŝto de estraro ratusz@kaliszpom.pl
Ĝemelaj urboj Kaltenkirchen (Germanio)
Komunuma retejo http://www.kaliszpom.pl
Information icon.svg
vdr

Kalisz Pomorski (kaŝube: Kalëszk; la aliaj nomoj dum Mezepoko: Calis 1303, Noua Calys 1307, circa Novum Kalis 1312, Nove Kalis 1338, Calis, Kalis 1364, Calysz,

La ruinoj de la kastelo/palaco de familio Wedel

Chalisch 1460, Caliszek 1540, Callies 1789, 1833; Kallies, Kalisz, germane: Kallies) - estas urbo en Okcidenta Pomerio en Pollando.

La palaco de familio Wedel post la renovigo

Ĝi apartenas al komunumo Kalisz Pomorski en distrikto Drawski.

La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj

Historio[redakti | redakti fonton]

Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a
Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa

Historio de Kalisz Pomorski en la Mezepoko[redakti | redakti fonton]

Skulptaĵo de princo de Grandpollando Przemysł la 1-a en la postdominikana preĝejo en Poznano

La plej malnovaj spuroj de homoj sur la terenoj de Kalisz Pomorski estas el la ŝtonepoko kaj bronza epoko. Estas pruvita ke jam en la 8-a jc ekzistis tie la defenda burgo de slavoj kun la apuda setlejo fiŝist-agrikultura. Pobliskie lasy dostarczały ludności pożywienia. Jednak okolice te były stosunkowo słabo zaludnione. La reganto de Grandpollando Przemysł la 1-a, la patro de pola reĝo Przemysł la 2-a, postanowił zagospodarować i umocnić te ziemie. Obecna nazwa miejscowości ukształtowała się prawdopodobnie w połowie XIII wieku, kiedy książę wielkopolski Przemysł I sprowadził z Kalisza osadników dla wzmocnienia granicy z Brandenburgią. W 1296 roku gród przeszedł jednak ostatecznie pod władzę margrabiów brandenburskich, którzy 14 września 1303 roku dokonali nowoczesnej lokacji miasta na prawie magdeburskim. Wkrótce miejscowość oddano w lenno rycerskiej rodzinie von Wedel, a od roku 1378 roku stała się ona na pięć wieków (do roku 1734 roku) prywatnym miastem rodu von Güntersberg. Zajmujące 7 hektarów miasto zostało otoczone owalnym pierścieniem murów miejskich z dwoma bramami. Wojny nie omijały Kalisza Pomorskiego. W wyniku walk między Brandenburgią, Zakonem Krzyżackim i Polską, miasto było wielokrotnie niszczone. W latach 1402-1455 należało do Krzyżaków, aby później znowu powrócić w granice Brandenburgio. Tiuj terenoj estis iom post iom germanigitaj malrapide sed konstante.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Kalisz Pomorski de la 16a jc ĝis 19a jc[redakti | redakti fonton]

En la 16a jc populariĝis en la urbo Protestantismo, tio estis ege influa por la germana kaj kultura aspekto de la urbo. W tym samym okresie rozpoczął się rozwój sukiennictwa, który trwał aż do przełomu XVIII oraz XIX wieku. Przemysł ten rozsławił Kalisz Pomorski również poza granicami Pomorza. Wtedy też powstał cech sukienniczy, liczący 271 Mistrzów. Jeszcze w 1816 roku w mieście było czynnych 271 warsztatów sukienniczych. Klęską okazał się pożar z 1771 roku, który zniszczył 130 budynków i sprawił, że miasto straciło na znaczeniu.

La preĝejo de Dipatrino Maria Reĝino de Pollando

Do jego odbudowy, która postępowała bardzo wolno, użyto cegieł z murów miejskich. W II połowie XIX upowszechniła się w okolicy uprawa ziemniaków i wówczas Kalisz Pomorski stał się centrum kopaczy ziemniaków. W latach 1888-1900 zbudowano linie kolejowe i miasto stało się węzłem komunikacji kolejowej. Wówczas też powstały pierwsze zakłady przemysłowe, takie jak tartak, cegielnia, gorzelnia, i garbarnia. Możliwość ułatwionego transportu towarów znacznie ożywiła miasto. Kreskis ankaŭ la interesiĝo pri la urbo kiel ripoz-centro.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Kalisz Pomorski dum la 20a jc[redakti | redakti fonton]

Dum multaj jaroj, ĝis la komenco de la Dua Mondmilito la urbo estis konata kaj ŝatata kuracloko por la loĝantoj de Berlino. Dzięki temu wzrósł poziom życia mieszkańców. Wzniesiono między innymi szereg budynków użyteczności publicznej, w tym ratusz i szkołę w 1901 roku. Natomiast w 1906 roku zainstalowano oświetlenie gazowe oraz rozpoczęto elektryfikację miasta, zakończoną dopiero w 1924 roku. Pod koniec I wojny światowej zachowane zostały 3 fabryki, które zarówno przed, jak i w czasie wojny produkowały sukno na potrzeby wojska. W 1939 roku Kalisz liczył 3857 mieszkańców.

La urbodomo, la foto el la jaro 1968
La Urba Oficejo

W przeddzień II wojny światowej miasto miało 4000 mieszkańców. Do 1945 roku nie odczuwano tam wojny w sposób bezpośredni. Sytuacja zmieniła się dopiero w pierwszych tygodniach 1945 roku, po rozpoczęciu ofensywy styczniowej znad Wisły. Armia Czerwona posuwały się wówczas niezmiernie szybko w kierunku potężnych fortyfikacji niemieckich, które znajdowały się w okolicy miasta. Miasto znalazło się więc w zasięgu głównych działań wojennych. Ciężkie walki trwały długo, aż wreszcie 12 lutego 1945 roku miasto zostało zajęte przez Rosjan.

Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando
La Lago Młyńskie (mueleja)
La malnovaj domoj ĉe la strato Toruńska (la Toruno-strato
La motelo "Solaris"

Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon). Podczas walk połowa budynków mieszkalnych uległa zniszczeniu i nie nadawała się do odbudowy. Również zakłady przemysłowe leżały w gruzach. Nun la urbo konata estas pro la ligno-industrio, forstokulturo kaj la industrio agrikultur-konsuma.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Fritz R. Barran, Städte-Atlas Pommern, Leer: Rautenberg, 1993.
  • Tadeusz Białecki, Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948, Szczecin: Książnica Pomorska w Szczecinie, 2002.
  • Tadeusz Gasztold, Dzieje ziemi drawskiej, Poznano: Wydawnictwo Poznańskie, 1972.
  • Kalisz Pomorski, Kalisz Pomorski: na zlecenie Urzędu Miasta i Gminy: Przedsiębiorstwo

Poligraficzn Tongraf, 2005.

  • Kalisz Pomorski i Okolice. Informator miejski z planem miasta, Kalisz Pomorski: Kaczmarek i Spółka, 2001.
  • Edyta Tomczyk, Piotr Ostrowski, Tomasz Wieczorek, Pomorze. Część zachodnia na weekend. Przewodnik

turystyczny, Bielsko-Biała: Pascal, 2002.

Internacia kunlaboro[redakti | redakti fonton]

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Kalisz Pomorski Kalisz, laŭ mendo de UMiG (Oficejo de Urbo kaj Komunumo); Przedsiębiorstwo Poligraficzno-Reklamowe Tongraf, Piła 2005, ISBN 83-922310-2-3.
  • Komuna verko de UMiG Kalisz Pomorski. Kalisz Pomorski i Okolice (Kalisz Pomorski kaj Ĉirkaŭaĵoj). Urba informilo kun plano de la urbo, Kaczmarek i S-ka, 2001, ISBN 83-915243-0-2.