Trzebiatów

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Trzebiatów

Blazono

Blazono
Genitivo de la nomo Trzebiatowa
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto Distrikto Gryficki
Komunumo Komunumo Trzebiatów
Speco de komunumo Urbo-kampa
Aglomeraĵo 17000
Fondita en La unua duono de la 15-a jarcento
Urborajtoj 1277
Koordinatoj 54° 3′ N, 15° 17′ O54.05722222222215.278611111111Koordinatoj: 54° 3′ N, 15° 17′ O
Areo 10,14 km²
Loĝantaro 10144 (en 2004)
Loĝdenso 1000,4 loĝ./km²
Poŝtkodo 72-320 do 72-321
Telefona antaŭkodo 91
Aŭtokodo ZGY
TERYT 4324305084
Estro Sławomir Stanisław Ruszkowski
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro ul. Rynek 1
Poŝtkodo de estraro 72-320
Telefono de estraro 91 387-29-84
Fakso de estraro 91 387-26-19
Poŝto de estraro sekretariat@trzebiatow.pl
Ĝemelaj urboj (Germanio) Wandlitz
Komunuma retejo http://www.trzebiatow.pl
v  d  r
Information icon.svg

Trzebiatów (kaŝube: Trzébiatowò, dum historio estis diversaj nomoj de la urbo: Tribetou 1180, Trebetow 1208, Trebetowe 1235, Treptow, Treptow an der Rega, germane: Treptow an der Rega) - estas urbo en Okcidenta Pomerio en Pollando.

La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj
La sigelo de la duko de Pomerio Kazimiro la 1-a (1130–1180)

Ĝi apartenas al komunumo Trzebiatów en distrikto Gryficki.

Historio[redakti | redakti fonton]

La sigelo de duko de Pomerio Bogusław la 1-a
La princo de Pomerio Barnim la 1-a "Bona" (1210-1287)
Duko de Pomerio Bogusław la 4-a (1278-1309) kun sia edzino.
La Hansa Ligo ĉirkaŭ la jaro 1400
  •  nederlanda zono
  •  vestfalia zono
  •  saksia zono
  •  vendia zono
  •  brandenburgia zono
  •  pomeria zono
  •  prusia zono
  •  livonia zono
  •  svedia zono
  • La Frederiko la 1-a de Virtembergo, kiu naskiĝis en Trzebiatów kaj poste estis la reĝo de Virtembergo
    Sofia Dorotea de Virtembergo naskiĝis en Trebiatów kaj poste estis la edzino de la rusia caro Paŭlo la 1-a

    Ĝia origino radikas en la 9-a jarcento, kiam oni konstruis tie fortreson kun setlejo, kiu ekde la komenco estis ligita kun la pomeria dinastio Grifidoj – la samaj kiuj dum jarcentoj regis sur la insulo Wolin – situanta iom okcidente for de la urbo [1]. La unua skriba informo pri Trzebiatów devenas el 1170, kiam la pomeria princo Kasimiro la 1-a transdonis 11 ĉirkaŭajn vilaĝojn al Premonstratoj, monakoj kiuj establis tie sian klostron.

    Ĝi ricevis urborajtojn fine de la 13-a jarcento kaj verŝajne el tiu periodo devenas la blazono de la urbo, prezentanta grifon kun kruco. Fino de la 13-a jarcento signas ankaŭ la komencon de la ĝenerala prospero kaj disfloro de la urbo pro vico da privilegioj atribuitaj al ĝi, interalie libera navigado laŭ la rivero Rega kaj ekposedo de la haveno. Tiuj ĉi kaj pluraj sekvaj privilegioj kaŭzis, ke Trzebiatów fariĝis unu el la plej gravaj ekonomiaj centroj en Pomerio. Dum jarcentduono – apud la plej grandaj potencoj de Eŭropo ĝi estis membro de la Hansa ligo.

    Ekde la 14-a jarcento ekzistis en la urbo mezlernejo kun riĉa instruprogramo. En la 16-a jarcento ĝuste en Trzebiatów oni proklamis protestantismon la reganta religio de Pomerio. La 30-jara milito finis la disfloron de Trzebiatów. Detrufrapaj evidentiĝis grandaj incendioj kaj fine likvido de la haveno. Trzebiatów, ĝis la 17-a jarcento troviĝanta kadre de la Pomeria Princolando, estis enkorpigita en Brandenburgion kaj unu jarcenton pli poste fariĝis prusa urbo.

    En Trzebiatów naskiĝis reĝo Frederiko la 1-a Virtemberga kaj Sofia Dorotea, estonta edzino de la rusa caro Paŭlo la 1-a.

    Dum la 2-a mondmilito Trzebiatów estis signife damaĝita. Transdaŭris do la mezepoka urboplano, historiaj konstruaĵoj kaj urba konstrusubstanco. Ili – rekonstruitaj kun pietismo atestas pri la glora pasinteco de Trzebiatów.

    Historio de Trzebiatów en Mezepoko[redakti | redakti fonton]

    La unuaj mencioj pri la setlado sur la terenoj de hodiaŭa Trzebiatów devenas el la 9-a jc, kiam oni konstruis tie la burgon de slavoj lun la apuda setlejo. Przyczyniło się do tego dogodne ukształtowanie powierzchni oraz rzeka Rega tworząca z trzech stron ochronę przed potencjalnym najeźdźcą. W latach 1931-1932 podczas wykopalisk odkryto fragmenty budynków z paleniskami oraz ze znaczną ilością słowiańskiej ceramiki. Były tam też rzymskie monety, prawdopodobnie złożone w ofierze. Pierwsza źródłowa wzmianka o mieście znajduje się w akcie z 1170 roku, w którym książę pomorski Kazimierz I przekazał 11 wsi oraz prawo patronatu nad kościołem w Trzebiatowie norbertanom przybyłym z Lund w Szwecji. W 1224 roku Trzebiatów stał się własnością księżnej Anastazji, żony księcia pomorskiego Bogusława I. Ufundowała ona w mieście kościół św. Mikołaja oraz klasztor norbertanek. Trzebiatów otrzymał prawa miejskie 6 maja 1277 roku z rąk księcia Barnima I, jego syna Bogusława IV oraz opata Tomasza z klasztoru w Białobokach. Wiązał się z tym szereg przywilejów natury gospodarczej: przyznano miastu port Regoujście, prawo wolnej żeglugi na rzece Redze, prawo obwarowania miasta murami obronnymi. Na przełomie XIV i XV wieku Trzebiatów był dużym portem i członkiem Hanzy i stan ten trwał przez najbliższy wiek.

    La urbo Trzebiatów aliĝis al la Hansa ligo en la jaro 1416. Co prawda 49 lat później zostało z niego wykluczone. Jednak przez ten czas wzbogaciło się znacznie na handlu śledziami, solą, piwem, słodem, cebulą i piernikami. Oni tiam ligis plurajn komerc-kontaktojn kun Kopenhago kaj Gdansko.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Historio de Trebiatów de la 16a jc ĝis la 19a jc[redakti | redakti fonton]

    Komence de la 16a jc daŭre bone disvolviĝis. Trzebiatów eksportis tiam la manĝproduktojn kaj lanon kaj grandskale kreskis la komercoj mara kaj surtera. Niekorzystny wpływ na rozwój miasta miały kilkakrotne pożary, które za każdym razem prawie doszczętnie niszczyły miasto. W 1534 roku Trzebiatów stał się miejscem ważnego wydarzenia. Wówczas zwołano w mieście szlachecki sejm stanowy, który podjął uchwałę o reformacji, obowiązującej dla całego Księstwa Pomorskiego. Przyjęto wówczas luteranizm jako religię panującą, a odrzucono katolicyzm i zwierzchnictwo Rzymu. Powolny upadek Trzebiatowa zaczął się w drugiej połowie XVI wieku. Dum la Tridekjara milito en la jaro 1624 kaj 1627, tra la urbo trairis la armeoj de de la interbatalantaj flankoj. W 1643 roku wojska rosyjskie zdobyły i kompletnie splądrowały Trzebiatów.

    La pligrandigoj de la teritorio de Prusio en la 17a kaj la 18a jc. *blue: Margraflando Brandenburgio en la jaroj 1600 *verde: Duklando Prusio en la jaro 1600 *flave: Terirtorioj aneksitaj en la 1600-1772 *ruĝe: Teritorioj aneksitaj en la 1772-1795 sekve de la dispartigoj de Pollando-Litovio 1. Nova Silezio 2.Varmio 3.Malantaŭa Pomerio 4.Antaŭpomerio 5.Magdeburgo 6.Osnabruck 7.Minden 8.Mark 9.Kleve

    W XVII wieku miasto nawiedziła fala pożarów. Największe miały miejsce w roku 1631, 1635 i 1679 roku. Zniszczyły one miasto prawie doszczętnie. W 1761 roku Trzebiatów zdobyły wojska rosyjskie, które w tym czasie okupowały Pomorze Zachodnie. Po wyzwoleniu stało się pruskim miastem garnizonowym, którym pozostało aż do II wojny światowej. W 1864 roku wybudowano w mieście gazownię i uruchomiono sieć gazową. W 1882 roku miasto uzyskało połączenie kolejowe ze Szczecinem i Kołobrzegiem. Establiĝis multaj entreprenoj (bierfabriko, buĉejo, laktejo, tanejo), hoteloj kaj restoracioj.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Historio de Trzebiatów dum la 20a jc[redakti | redakti fonton]

    La norda flanko de la urboplaco de Trzebiató

    Kreskis la loĝantaro de Trzebiatów de 8484 en la 1914 ĝis 10800 en la jaro 1919. La Unua Mondmilito alportis al la urbo stagnacion. Okres powojenny również charakteryzował się licznymi trudnościami związanymi z szalejącą w Niemczech hiperinflacją. Przed II wojną światową wokół miasta intensywnie prowadzono gospodarkę rolną, a produkty rolnicze zostały magazynowe na potrzeby zbliżającej się wojny. W Trzebiatowie została ulokowana siedziba powiatowej komórki NSDAP. Początkowy okres II wojny światowej nie miał większego wpływu na życie mieszkańców i funkcjonowanie miasta. Jesienią 1944 roku pojawili się pierwsi uciekinierzy z Prus Wschodnich. Armia Czerwona zajęła Trzebiatów 4 marca 1945 roku.

    Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito

    Po dwóch miesiącach władza w mieście przekazana została w ręce Polaków. W połowie roku 1945 w mieście było już około 300 polskich obywateli, z czego spora część to zdemobilizowani żołnierze. Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon). Nun la urbo estas le centro de komerco en la Komunumo Trzebiatów, en kiu estas plimulto de la vendejoj kaj servoj de la komunumo.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Bibliografio[redakti | redakti fonton]

    • Fritz R. Barran, Städte-Atlas Pommern, Leer: Rautenberg, 1993.
    • Bronisław Chlebowski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom 12 , Varsovio: Nakładem Władysława Walewskiego, 1892.
    • Janina Kochanowska, Trzebiatów - spotkania pomorskie 2006, Wołczkowo: Oficyna In Plus, 2007.
    • Krzysztof Kubacki, Trzebiatów. Przewodnik historyczny, Szczecin: Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Turystyki ZART, 2009.
    • Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznano: Rebis, 2007.
    • Mariusz Zając, Trzebiatów nad Regą. Historia i zabytki, Szczecin: Ottonianum, 1991.
    Palaco en Trzebiatów
    Urbestrejo en Trzebiatów

    Monumentoj[redakti | redakti fonton]

    De jarcentoj super la urbo dominas la 90-metra turo de la preĝejo devenanta al la 14-a jarcento. Ĝis nun ĝi estas grava orientiga punkto, sed iam ĝi rolis ankaŭ kiel lanterno. De sur ĝia supro videbliĝas iom distanca maro kaj la lanterno en la loko Niechorz.

    Atenton meritas pulvobastiono – nomata “la gria”, kiu kreiĝis dum la konstruado de defendomuregoj kaj servis kiel pulvostaplejo. Konstruita sur la plano de cirklo kun la 4-metra diametro ĝi estas kovrita per tegola tegmento.

    Referencoj[redakti | redakti fonton]

    Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]