Orientfranka imperio
| Orientfranka imperio | |||||||||||||
| Origina nomo: | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Regnum francorum orientalium | |||||||||||||
| |||||||||||||
| historia lando • suverena ŝtato | |||||||||||||
Geografio
| |||||||||||||
| Ĉefurbo: | |||||||||||||
| Loĝantaro | |||||||||||||
| Ŝtat-strukturo | |||||||||||||
Estiĝo:
|
Traktato de Verdun: Franka imperio dividita
| ||||||||||||
Pereo:
|
iĝas Sankta Romia Imperio
| ||||||||||||
| |||||||||||||
.svg){kind=small}
Orientfranka imperio (latine: Francia orientalis) aŭ la Regno de la Orientaj Frankoj (Regnum Francorum orientalium) estis posteula ŝtato de la Karolida Imperio regata de la Karolida dinastio ĝis 911. Ĝi estis establita per la Traktato de Verduno en 843, kiu dividis la antaŭan regnon Francio en tri regnojn: Francia Orientalis (la orientfranka regno); Francia Media (la mezfranka regno); kaj Francia Occidentalis (la okcidentfranka regno).
La orient-okcidenta divido per la Traktato de Verduno, devigita per la germana-latina lingvodivigo, "iom post iom malmoliĝis en la establon de apartaj regnoj", kun Orientfranka imperio fariĝanta (aŭ estante) la Regno de Germanio, kaj Okcidentfranka Imperio fariĝanta la Regno de Francio.
Terminologio
[redakti | redakti fonton]La termino "Frankio", lando de la Frankoj (ankaŭ konata kiel la "Regno de la Frankoj"), estis ofte uzata por referenci al la imperio. La reganta dinastio estis franka, kvankam ĝiaj loĝantoj estis plejparte aliaj ne-frankaj germanaj triboj. La Regno de Germanio estis plejparte germanlingva Orientfranka imperio, precipe post kiam la reĝeco transiris de frankaj reĝoj al la saksa Otona dinastio en 919.
La termino "Francia Orientalis" origine rilatis al Frankonio kaj "orientales Franci" al ĝiaj loĝantoj, la etnaj Frankoj loĝantaj oriente de la Rejno. La uzo de la termino en pli larĝa senco, por referenci al la orienta regno, estis novigo de la kortego de Ludoviko la Germano (806-876). Ĉar la Orientfranka imperio povus esti identigita kun malnova Aŭstrazio, la franka koro, la elekto de terminologio de Ludoviko indikas liajn ambiciojn. Sub lia nepo Arnulfo de Karintio la terminologio estis plejparte forlasita, kaj la regno estis simple konata kiel "Francia".
Kiam necesis, kiel en la Traktato de Bonn de 921 kun la okcidentfrankoj, la kvalifikilo "orienta" aperis. Henriko la 1-a nomas sin mem "rex Francorum orientalium", ("reĝo de la orientaj frankoj"), en la traktato. Antaŭ la 12-a jarcento, la historiisto Otto de Freising, uzante la Karolidan terminologion, devis klarigi, ke la "orienta regno de la Frankoj" ("Regnum Francorum Orientalium") estis "nun nomata la regno de la Germanoj" (regnum Teutonicorum).
Historio
[redakti | redakti fonton]En aŭgusto 843, post tri jaroj da interna milito post la morto de imperiestro Ludoviko la Pia la 20-an de junio 840, la Traktato de Verduno estis subskribita de liaj tri filoj kaj heredantoj. La divido de la teroj estis plejparte bazita sur la riveroj Mozo, Skeldo, Saono kaj Rodano. Dum la plej aĝa filo Lotaro la 1-a konservis la imperian titolon kaj la regnon de Meza Francio, Karlo la Kalva ricevis Okcidentan Francion, kaj Ludoviko la Germano ricevis la orientan parton de plejparte germanlingvaj teroj: la Duklando Saksio, Aŭstrazio, Alemanio, la Duklando Bavario kaj la Markio de Karintio.
La nuntempa orientfranka Annales Fuldenses priskribas la regnon kiel "dividitan en tri" kun Ludoviko "cedantan la orientan parton". La okcidentfranka Annales Bertiniani priskribas la amplekson de la teroj de Ludoviko: "en la atribuado de la porcioj, Ludoviko akiris la tutan teron trans la rivero Rejno, sed ankaŭ ĉi-flanke de la Rejno la urbojn Speyer, Worms kaj Majenco kun iliaj graflandoj". La regno de Okcidentfranka Imperio iris al Karlo la Kalva, kaj inter liaj regnoj iu teritorio de la Meza Frankio, inkluzivante Italion, estis donita al Lotaro.
Dum Orientfranka imperio enhavis ĉirkaŭ trionon de Aŭstrazio, la resto konsistis plejparte el teroj aneksitaj al la franka imperio inter la 5-a kaj 8-a jarcentoj. Tiuj inkluzivis la duklandojn de Alemanio, Bavario, Saksio kaj Turingio, same kiel la nordajn kaj orientajn markiojn kun la danoj kaj slavoj. Samtempa kronikisto Regino de Prüm (840-915) skribas, ke la "malsamaj homoj" (diversae nationes populorum) de Orientfranka imperio, plejparte germane kaj slave parolantaj, povis esti "distingitaj unu de la alia per raso, kutimoj, lingvo kaj leĝoj" (genere, moribus lingua, legibus).
En 869, Lotaringio estis dividita inter Okcidenta kaj Orientfranka imperio laŭ la Traktato de Meerssen (870). La mallongdaŭra Meza Francio montriĝis esti la teatro de franc-germanaj militoj ĝis la 20-a jarcento. Ĉiuj frankaj landoj estis nelonge reunuigitaj de Karlo la Dika, sed en 888 li estis detronigita de nobeloj, kaj en Orientfranka imperio Arnulfo de Karintio estis elektita reĝo. La kreskanta malforteco de la reĝa povo en Orientfranka imperio signifis, ke dukoj de Bavario, Ŝvabio, Frankonio, Saksio kaj Lotaringio ŝanĝiĝis de nomumitaj nobeloj al heredaj regantoj de siaj teritorioj. Pli kaj pli la reĝoj devis scii trakti kun la regionaj ribeloj.
En 911 saksaj, frankaj, bavaraj kaj ŝvabaj nobeloj jam ne sekvis la tradicion elekti iun el la Karolida dinastio kiel reĝon por regi ilin, kaj la 10-an de novembro 911 ili elektis unu el siaj propraj (Konrado la 1-a) kiel reĝon.
Ĉar Konrado estis unu el la dukoj, li trovis tre malfacile establi sian aŭtoritaton super ili. Duko Henriko de Saksio ribelis kontraŭ Konrado ĝis 915, kaj la lukto kontraŭ Arnulfo, Duko de Bavario, kostis al Konrado lian vivon. Sur sia mortlito, Konrado elektis Henrikon kiel la plej kapablan sukcedanton. La reĝa povo ŝanĝis el la Frankoj al la Saksoj, kiuj multe suferis dum la konkeroj de Karolo la Granda.
Henriko, kiu estis elektita reĝo nur de Saksoj kaj Frankonianoj ĉe Fritzlar, devis submeti aliajn dukojn kaj koncentriĝis pri kreado de ŝtata aparato, kiun plene utiligis lia filo kaj posteulo Oto la Granda. Per sia morto en 936, Henriko malhelpis la kolapson de la reĝa povo, kiel okazis en Okcidentfranka Imperio, kaj li lasis multe pli fortan regnon al Oto. Post kiam Oto estis kronita kiel Imperiestro, la epoko de la Sankta Romia Imperio komenciĝis.
Reĝeco
[redakti | redakti fonton]La insignoj de la Karolida Imperio estis dividita de Ludoviko la Pia sur lia mortlito inter liaj du fidelaj filoj, Karlo la Kalva kaj Lotaro la 1-a. Ludoviko la Germano, tiam ribelanta, ricevis nenion el la kronjuveloj aŭ liturgiaj libroj asociitaj kun la Karolida reĝeco. Tiel la simboloj kaj ritoj de la orientfranka reĝeco estis kreitaj de nulo.
Ekde frua dato, la orientfranka regno havis pli formaligitan nocion pri reĝa elekto ol Okcidentfranka Imperio. Ĉirkaŭ 900, liturgio por la kronado de reĝo, nomata la frua germana ordo, estis verkita por privata aŭdienco. Ĝi postulis, ke la kronigisto demandu la "nomumitan princon" (princeps designatus) ĉu li pretas defendi la eklezion kaj la popolon kaj poste turnu sin kaj demandu la popolon ĉu ili pretas submetiĝi al la princo kaj obei liajn leĝojn.
La popolo tiam kriis, "Fiat, fiat!" (Estu farita!), ago kiu poste fariĝis konata kiel "Rekono". Ĉi tiu estas la plej frua konata kronada ordo kun Rekono en ĝi, kaj ĝi poste estis enkorpigita en la influan Pontificale Romano-Germanicum.
En junio 888, reĝo Arnulfo kunvokis koncilion en Majenco. Ĉeestis la tri ĉefepiskopoj de Orientfranko — Vilberto de Kolonjo (870-889), Liutberto de Majenco (863-889) kaj Ratbodo de Treviro (883-915) — kaj la ĉefepiskopoj de Reims (Fulk) kaj Rueno (Johano la 1-a) (876–889) de Okcidentfranko kune kun la episkopoj de Beauvais kaj Noyon. Laŭ Walter Ullmann (1910-1983), la ĉeesto de la okcidentfrankaj estis pro la "sterila eklezia penso" de la Oriento, kaj la koncilio daŭrigis adopti okcidentfrankajn ideojn pri reĝa sakreco kaj sanktoleado.
Tio estis "la unua fazo en la procezo de asimilado de la du duonoj de la Karolida heredaĵo". En alia eklezia koncilio en Tribur en 895, la prelatoj deklaris, ke Arnulfo estis elektita de Dio kaj ne de homoj, kaj Arnulfo siavice ĵuris defendi la eklezion kaj ĝiajn privilegiojn kontraŭ ĉiuj ĝiaj malamikoj. Kiam Arnulfo mortis en 899, lia pli juna filo Ludoviko la 4-a estis kronita sed ne sanktoleita, kaj metita sub la gvidadon de ĉefepiskopo Hatto la 1-a (850-913) de Majenco.
La kronado de Ludoviko estis la unua en germana historio. Kiam Ludoviko mortis en 911, duko Konrado la 1-a (881-918), tiam duko de Frankonio, estis elektita por anstataŭigi lin la 10-an de novembro kaj li fariĝis la unua germana reĝo kiu ricevis sanktoleadon.
Eklezio
[redakti | redakti fonton]La tri bazaj servoj, kiujn monaĥejoj povis ŝuldi al la reganto en la frankaj regnoj, estis militservo, ĉiujara donaco de mono aŭ laboro, kaj preĝoj por la reĝa familio kaj la regno. Kolektive, ĉi tiuj estis konataj per la teknika termino "servitium regis" ("reĝa servo"). Laŭ la atestoj de la Notitia de servitio monasteriorum, listo de monaĥejoj kaj la servoj, kiujn ili ŝuldis, ellaborita ĉirkaŭ 817, la ŝarĝo de militservo kaj monservo estis pli severa en Okcidentfranka Imperio ol en Orientfranka imperio. Nur kvar monaĥejoj listigitaj kiel "trans la Rejno" (ultra Rhenum) ŝuldis ĉi tiujn servojn: Lorsch, Schuttern, Mondsee kaj Tegernsee.
Listo de reĝoj
[redakti | redakti fonton]- Karolida dinastio:
- Ludoviko la Germano (843–876)
- Dividita
- Karlomano de Bavario (876–879)
- Ludoviko la Juna en Saksio (876–882) kaj Bavario (879–882)
- Karlo la Dika en Alemanio (876–882)
- Karlo la Dika (882–887)
- Arnulfo de Karintio (887–899)
- Ludoviko la Infano (900–911)
- Konrado la 1-a de Germanio (911–918)
- Henriko la Birdisto (919–936)
- Oto la Granda (936–973)
Vidu ankaŭ
[redakti | redakti fonton]