Lingvo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
La Babela turo (1563), de Pieter Bruegel la Maljuna, estas biblia simbolo, inter alia, de la lingvodiverseco.
Infaninoj lernantaj la uzadon de la Usona signolingvo.

Lingvo estas sistemo de gestoj, signoj, sonoj, simboloj kaj vortoj uzata por reprezenti kaj komuniki ideojn kaj pensojn de homoj. Oni povas distingi inter lingvo ĝenerale (sen pluralo) kaj unuopaj lingvoj. Aldone, oni ankaŭ uzas la vorton lingvo por paroli pri faklingvoj (ekzemple jurlingvo), programlingvoj kaj bestaj lingvoj.

Lingvo (en la unua signifo) signifas la komunikmanieron de la homoj. Konscia komuniko okazas per sonlingvo, signolingvoskriblingvo. La senkonscia komunikado okazas interalie per korpolingvo.

Lingvoj (en la dua signifo) estas la diversaj malsamaj komuniksistemoj uzataj de diversaj homaj grupoj. Plej ofte, lingvo apartenas al iu etna grupo, sed tio ne veras por la planlingvoj. Ofte lingvo estas dividita en diversajn dialektojn, kaj ne estas klare, kie unu lingvo finiĝas kaj alia komenciĝas.

La scienco, kiu studas lingvon, nomiĝas lingvistiko. Unuflanke ekzistas la kompara lingvistiko, kiu studas la rilatojn inter unuopaj lingvoj kaj klasifikas ilin en lingvofamiliojn. Aliflanke ekzistas la ĝenerala lingvistiko, kiu studas la ecojn de lingvo ĝenerale, kaj uzas unuopajn lingvojn nur kiel ekzemplojn por la ĝenerala teorio pri lingvo.

Homa lingvo kaj besta lingvo[redakti | redakti fonton]

Lingvon ofte uzas oni kiel argumenton por aŭ kontraŭ la kvalita malsamo inter bestoj kaj homoj pri penskapablo.

Laŭ iuj subtenantoj de bestoprotektemo, inter homo kaj besto interstaras neniu malsameco kvalita, sed nur kvanta, eĉ ŝuldita al pli progresa evolua stadio de la homo. Tiu certa bestoprotektismo asertas ke inteligento ne estas ekskluziva prerogativo de la homo, sed ĝi estas karakterizo ankaŭ de la superaj bestoj. Tiuj uloj diras: " estas iuj bestoj kiuj oferas pro amo sian vivon, tial ili ne estas trude memreferenciataj, ili kapablas ami aliulon volante ties bonon kaj provante ĝin realigi."

Laŭ aliaj, tamen, inter homo kaj besto alestiĝas multaj diferencoj-malsamecoj kvalitaj. Jen unu:

Simpatiantoj pri prerogativoj de homoj – jam kun Aristotelo[1] – subtenas, ke la scikapablo de la superaj bestoj estas kvalite malsama.

Laŭ tiuj, besto: unue, ekrimarkiĝas nur pri iuj aspektoj, nome tuŝiĝas nur per/pri la aspektoj utilaj aŭ malutilaj, plaĉaj aŭ malplaĉaj, danĝeraj aŭ avantaĝaj dum aliajn aspektojn eĉ ne perceptas (ĉi-rilate vidu aliajn pensulojn kiel Plessner, Scheler, Gehlen, Cassirer); due, se la atento kaj intereso de la besto konverĝas nur sur tiujn perceptitajn aspektojn signifas ke la besta scipovo estas nur pragmata, util- altira.

Male, homo: unue, konsciiĝas pri ĉiuj aspektoj de ĉiu ajn aĵo-afero, kaj ne nur pri tiuj utilaj kaj malutilaj; due, sin demandas ne nur pri utileco aŭ malutileco ktp de la aĵaro, sed ankaŭ pri ĝia naturo, nome tiu sin demandas: “kio estas tio?” ĉar tiu volas ĝin koni eksklude de ĝia eventuala utilo aŭ malutilo, tiu volas scii ankaŭ pri la vero pri la aĵaro, la bono kaj malbono, justo kaj maljusto, tiu volas distingi la belon kaj malbelon.

Tial, laŭ tiuj pensistoj, la homa inteligento estas ne nur pragmata/util- altirita, sed ankaŭ teoriumanta (porteoria). Jen la rilato pri lingvo: tiu malsameco (laŭ Aristotelo kaj la aliaj) riveliĝas en la komunikado: dum la besta komunikado sin esprimas pere de gestoj aŭ krioj kaj pragmate signalas danĝeron aŭ petas nutraĵon ktp, la homo sin esprimas pere de la vorto, kiu ne estas nur pragmata, sed ankaŭ porteoria (abstraktema), nome kapabla komuniki la veron, la belon la bonon ktp.[2]

Historio de lingvo[redakti | redakti fonton]

Vidu Historio de lingvo.

Listoj[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

La unua paĝo de Beowulf, manuskripto de la poemo en anglosaksa lingvo.
  • Paolo Pagani, Appunti sulla specificità dell'essere umano, en Luca Grion (a cura di) La differenza umana. Riduzionismo e antiuamanesimo, La Scuola, 2009, pp. 447-161
  • AGHA, Agha. (2006). Language and Social Relations. Cambridge University Press. 
  • AIKHENVALD, Alexandra. Alexandra Y. Aikhenvald: (2001). "Introduction", Alexandra Y. Aikhenvald: Areal diffusion and genetic inheritance: problems in comparative linguistics. Oxford: Oxford University Press, 1–26. 
  • AITCHISON, Jean. (2001). Language Change: Progress or Decay?, 3rd (1st edition 1981), Cambridge, New York, Melbourne: Cambridge University Press. 
  • ALLERTON, D. J.. (1989). "Language as Form and Pattern: Grammar and its Categories", An Encyclopedia of Language. London:NewYork: Routledge. 
  • ARONOFF, Mark. (2011). What is Morphology. John Wiley & Sons. 
  • AUSTIN, Peter K. (2011). "Introduction", Cambridge Handbook of Endangered Languages. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-88215-6. 
  • BAKER, Mark C.. Mark Aronoff: (2001). "Syntax", Mark Aronoff: The Handbook of Linguistics. Blackwell, 265–295. 
  • BAUER, Laurie. (2003). Introducing linguistic morphology, 2nd, Washington, D.C.: Georgetown University Press. ISBN 0-87840-343-4. 
  • BLOOMFIELD, Leonard. (1914). An introduction to the study of language. New York: Henry Holt and Company. 
  • (2008) Concise Encyclopedia of Languages of the World. Elsevier Science. ISBN 0-08-087774-5. 
  • CLACKSON, James. (2007). Indo-European Linguistics: An Introduction. Cambridge University press. 
  • CAMPBELL, Lyle. Bernard Comrie, Neil J. Smelser and Paul B. Balte: (2002). "Areal linguistics", Bernard Comrie, Neil J. Smelser and Paul B. Balte: International Encyclopedia of Social and Behavioral Sciences. Oxford: Pergamon, 729–733. 
  • CAMPBELL, Lyle. (2004). Historical Linguistics: an Introduction, 2nd, Edinburgh and Cambridge, MA: Edinburgh University Press and MIT Press. 
  • CAMPBELL, Lyle. Mark Aronoff: (2001). "The History of Linguistics", Mark Aronoff: The Handbook of Linguistics. Blackwell, 81–105. 
  • CANDLAND, Douglas Keith. (1993). Feral Children and Clever Animals: Reflections on Human Nature. Oxford University Press US, 293–301. ISBN 0-19-510284-3. 
  • CHOMSKY, Noam. (1957). Syntactic Structures. The Hague: Mouton. 
  • CHOMSKY, Noam. (2000). The Architecture of Language. Oxford: Oxford University Press. 
  • CLARKE, David S.. (1990). Sources of semiotic: readings with commentary from antiquity to the present. Carbondale: Southern Illinois University Press. 
  • COMRIE, Bernard. (1989). Language universals and linguistic typology: Syntax and morphology., 2nd, Oxford: Blackwell. ISBN 0-226-11433-3. 
  • (2009) The World's Major Languages. New York: Routledge. ISBN 978-0-415-35339-7. 
  • COULMAS, Florian. (2002). Writing Systems: An Introduction to Their Linguistic Analysis. Cambridge University Press. 
  • CROFT, William. (2004). Cognitive Linguistics. Cambridge: Cambridge University Press. 
  • CROFT, William. Mark Aronoff: (2001). "Typology", Mark Aronoff: The Handbook of Linguistics. Blackwell, 81–105. 
  • CRYSTAL, David. (1997). The Cambridge Encyclopedia of Language. Cambridge: Cambridge University Press. 
  • DEACON, Terrence. (1997). The Symbolic Species: The Co-evolution of Language and the Brain.. New York: W.W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-31754-1. 
  • DIXON, Robert M. W.. (1972). The Dyirbal Language of North Queensland. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-08510-1. 

Duranti, Alessandro (2003). "Language as Culture in U.S. Anthropology: Three Paradigms", gazeto : Current Anthropology, volumo : 44, numero : 3, paĝoj : 323–348. COI:10.1086/368118  

Evans, Nicholas (2009). "The myth of language universals: Language diversity and its importance for cognitive science", gazeto :, volumo : 32, numero : 5, paĝoj : 429–492  

Fisher, Simon E. (2003). "Deciphering the Genetic Basis of Speech and Language Disorders", gazeto : Annual Review of Neuroscience, volumo : 26, paĝoj : 57–80. COI:10.1146/annurev.neuro.26.041002.131144  

  • FITCH, W. Tecumseh. (2010). The Evolution of Language. Cambridge: Cambridge University Press. 
  • FOLEY, William A.. (1997). Anthropological Linguistics: An Introduction. Blackwell. 
  • GOLDSMITH, John A. John A. Goldsmith: (1995). "Phonological Theory", John A. Goldsmith: The Handbook of Phonological Theory, Blackwell Handbooks in Linguistics. Blackwell Publishers. ISBN 1-4051-5768-2. 
  • GREENBERG, Joseph. (1966). Language Universals: With Special Reference to Feature Hierarchies. The Hague: Mouton & Co. 
  • HASPELMATH, Martin. (2002). Understanding morphology. London: Arnold, Oxford University Press.  (pbk)

Haugen, Einar (1973). "The Curse of Babel", gazeto : Daedalus, volumo : 102, numero : 3, Language as a Human Problem, paĝoj : 47–57  

Hauser, Marc D. (2002). "The Faculty of Language: What Is It, Who Has It, and How Did It Evolve?", gazeto : Science 22, volumo : 298, numero : 5598, paĝoj : 1569–1579. COI:10.1126/science.298.5598.1569  

  • HAUSER, Marc D.. M.H. Christiansen and S. Kirby: (2003). "What are the uniquely human components of the language faculty?", M.H. Christiansen and S. Kirby: Language Evolution: The States of the Art. Oxford University Press. 
  • HOCKETT, Charles F.. W.E. Lanyon: (1960). "Logical considerations in the study of animal communication", W.E. Lanyon: Animals sounds and animal communication, 392–430. 
  • INTERNATIONAL PHONETIC ASSOCIATION. (1999). Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-65236-7. 
  • KATZNER, Kenneth. (1999). The Languages of the World. New York: Routledge. 
  • KENNISON, Shelia. (2013). Introduction to Language Development. SAGE. 
  • LABOV, William. (1994). Principles of Linguistic Change vol.I Internal Factors. Blackwell. 
  • LABOV, William. (2001). Principles of Linguistic Change vol.II Social Factors. Blackwell. 

Ladefoged, Peter (1992). "Another view of endangered languages", gazeto : Language, volumo : 68, numero : 4, paĝoj : 809–811. COI:10.1353/lan.1992.0013  

Nichols, Johanna (1984). "Functional Theories of Grammar", gazeto : Annual Review of Anthropology, volumo : 13, paĝoj : 97–117. COI:10.1146/annurev.an.13.100184.000525  

Olson, David R. (1996). "Language and Literacy: what writing does to Language and Mind", gazeto : Annual Review of Applied Linguistics, volumo : 16, paĝoj : 3–13. COI:10.1017/S0267190500001392  

  • PAYNE, Thomas Edward. (1997). Describing morphosyntax: a guide for field linguists. Cambridge University Press, 238–241. 
  • PINKER, Steven. (1994). The Language Instinct: How the Mind Creates Language. Perennial. 
  • ROMAINE, Suzanne. Mark Aronoff: (2001). "Multilingualism", Mark Aronoff: The Handbook of Linguistics. Blackwell, 512–533. 
  • DE SAUSSURE, Ferdinand. (1983). Course in General Linguistics. La Salle, Illinois: Open Court. ISBN 0-8126-9023-0. 
  • SANDLER, Wendy. Mark Aronoff: (2001). "Natural Sign Languages", Mark Aronoff: The Handbook of Linguistics. Blackwell, 533–563. 
  • Senft, Gunter: (2008) Senft, Gunter: Systems of Nominal Classification. Cambridge University Press. ISBN 978-0-52-106523-8. 

(1934) "The phonemic principle", gazeto : Language, volumo : 10, numero : 2, paĝoj : 117–129. COI:10.2307/409603  

  • TOMASELLO, Michael. B. Velichkovsky and D. Rumbaugh: (1996). "The Cultural Roots of Language", B. Velichkovsky and D. Rumbaugh: Communicating Meaning: The Evolution and Development of Language. Psychology Press, 275–308. ISBN 978-0-8058-2118-5. 
  • TOMASELLO, Michael. (2008). Origin of Human Communication. MIT Press. 
  • THOMASON, Sarah G.. (1988). Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics. University of California Press. 
  • THOMASON, Sarah G.. (2001). Language Contact - An Introduction. Edinburgh University Press. 
  • TRASK, Robert Lawrence. (1999). Language: The Basics, 2nd, Psychology Press. 
  • TRASK, Robert Lawrence. (2007). Language and Linguistics: The Key Concepts, 2nd, Routledge. 
  • ULBAEK, Ib. J. R. Hurford & C. Knight: (1998). "The Origin of Language and Cognition", J. R. Hurford & C. Knight: Approaches to the evolution of language. Cambridge University Press, 30–43. 
  • VAN VALIN, jr, Robert D.. Mark Aronoff: (2001). "Functional Linguistics", Mark Aronoff: The Handbook of Linguistics. Blackwell, 319–337. 
  • ZENTELLA, Ana Celia. (2002). "Spanish in New York", The Multilingual Apple: Languages in New York City. Walter de Gruyter. 

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Politiko, I, 1253 a 10-18
  2. Oni notu ke la konekto inter la homa racio kaj homa lingvo estas jam indikata de la du nocioj de la greka (Aristotelo estis Greko) vorto “logoso”, kiu signifas kaj racion kaj vorton: nur la posedanto de logoso - porteoria racio - povas komuniki pere de la vorto.