Mezameriko

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Disambig.svg Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Centra Ameriko.
Mezameriko
Mondregiono

LandoCentra Ameriko
- koordinatoj16° 0′ 0″ N, 93° 0′ 0″ U (mapo)16-93Koordinatoj: 16° 0′ 0″ N, 93° 0′ 0″ U (mapo)


Mezameriko (Tero)


Mezameriko
Commons-logo.svgVikimedia Komunejo:  Mesoamerica [+]
Wikidata-logo.svg
Information icon.svg
vdr
Mezameriko.

Mezameriko (aŭ Mezamerika civilizo) estas historia kultura regiono situanta en granda parto de nuntempa Meksiko, Gvatemalo, Belizo, Salvadoro kaj Kostariko, kies indiĝenaj kulturoj havas plurajn komunajn ecojn. La plej famaj mezamerikaj kulturoj estis la olmekoj, toltekoj, meŝikoj kaj majaoj.

Geografio[redakti | redakti fonton]

Topografio[redakti | redakti fonton]

Mezameriko etendiĝas de norda limo en la nord-meksika dezerto ĝis suda limo en la tropikaj arbaroj de Kostariko. La klimato ene de tiuj limoj variegas. Gravan rolon en la geografio de ĉi tiu regiono havas montaroj, inter kiuj la plej grandaj estas Suda Patrinmontaro, Okcidenta Patrinmontaro kaj Orienta Patrinmontaro.

La plej gravaj geografiaj areoj[redakti | redakti fonton]

Influo al historia evoluo[redakti | redakti fonton]

Lingvaj familioj[redakti | redakti fonton]

Majalingvaj popoloj[redakti | redakti fonton]

Naŭalingvaj popoloj[redakti | redakti fonton]

Otomi-mangealingvaj popoloj[redakti | redakti fonton]

Alialingvaj popoloj[redakti | redakti fonton]

Kronologio[redakti | redakti fonton]

Enveno de homo kaj prahistorio[redakti | redakti fonton]

Antaŭklasika periodo[redakti | redakti fonton]

Klasika periodo[redakti | redakti fonton]

Epiklasika periodo[redakti | redakti fonton]

Postklasika periodo[redakti | redakti fonton]

Kulturaj areoj[redakti | redakti fonton]

Centrameriko[redakti | redakti fonton]

Jukatano, Nikaragvo kaj Surmonta Gvatemalo[redakti | redakti fonton]

Oaĥako[redakti | redakti fonton]

Verakruco[redakti | redakti fonton]

Gerero[redakti | redakti fonton]

Centra Mezameriko[redakti | redakti fonton]

Pacifika marbordo[redakti | redakti fonton]

Okcidento[redakti | redakti fonton]

Nortokcidento[redakti | redakti fonton]

Komunaj ecoj[redakti | redakti fonton]

Paul Kirchoff, kiam li geografie skizis la mezamerikan areon, samtempe proponis karakteraron komunan al ĉiuj tiuregionaj kulturaj, kiu difinas ilin. Inter tiuj karakteroj li rimarkigis la uzon de du kalendaroj, ritan de 260 tagoj, kaj alian de 365 tagoj; la dudekuman nombrosistemon kaj la bildohieroglifan skribosistemon, homoferadon, la adoro al iuj gedioj (inter kiuj elstaras la gedioj de akvo, fajro, kaj la Plumhava Serpento), kaj kelkajn aliajn.

Christian Duverger argumentas ke la meŝika kulturo estis la ĉefesprimo de la mezamerika civilizo. Tiun perspektivon tamen kontraŭbatalis aliaj aŭtoroj (kiel López Austin, López Luján kaj Florescano), kiuj asertas, ke la mezamerika civilizo estas rezulto de interagado de diversaj popoloj. Krom etna diverso rilate iujn aferojn, Mezameriko fariĝis relative homogena rilate aliajn pro daŭraj komercaj kaj militaj kontaktoj inter siaj regionoj.

Ekonomio[redakti | redakti fonton]

Agrikulturo[redakti | redakti fonton]

Intercomerco[redakti | redakti fonton]

Kalendaro[redakti | redakti fonton]

Religio[redakti | redakti fonton]

Skribado[redakti | redakti fonton]

Olmeka skribado[redakti | redakti fonton]

Sapoteka skribado[redakti | redakti fonton]

Epi-olmeka skribado[redakti | redakti fonton]

Majaa skribado[redakti | redakti fonton]

Postklasikaj centramericaj scribadoj[redakti | redakti fonton]

Duumeca pensado[redakti | redakti fonton]

Mezamerikaj kulturoj evoluigis tendencon kompreni paron de malajn konceptoj kiel paron de aspektoj de unu fundamentaĵo. Tiu duuma koncepta stilo markis publikan religion kaj politikon kiel ankaŭ popolajn kredojn kaj ĉiutagan konduton. Ĝi naskiĝis de kultura kunfandiĝo inter navatloj kaj aŭtoktonoj. La plej reprezentaj ekzemploj estas la kredoj je nahual kaj la mezamerika pilkludo.

La meksika nuda hundo estas unu el la nahual de la dio Kecalkoatlo. En tiu formo li helpas la mortintojn transiri Chicnahuapan, riveron dividantan la mondo de la vivantoj de tiu de la mortintoj.

Pilkoludo[redakti | redakti fonton]

Sociaj kaj politiaj ecoj[redakti | redakti fonton]

Distingaĵoj de Mezameriko[redakti | redakti fonton]


Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]