Okulvitroj: Malsamoj inter versioj

Salti al navigilo Salti al serĉilo
140 bitokojn aldonis ,  antaŭ 2 jaroj
Lingva poluro, aldono de referencoj, anstataŭigo de romaj ciferoj
[kontrolita revizio][kontrolita revizio]
(esperantigita parametro, formatigo de titoloj, +Projektoj, +Bibliotekoj, kosmetikaj ŝanĝoj)
(Lingva poluro, aldono de referencoj, anstataŭigo de romaj ciferoj)
[[Dosiero:Briller2.JPG|etathumb|dekstraright|250px|OkulvitroParo da okulvitroj]]
'''OkulvitroOkulvitroj'''<ref>http://vortaro.net/#vitr</ref><ref>https://www.reta-vortaro.de/revo/art/vitr.html#vitr.okul0oj</ref><ref>https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/unu-nombro_multe-nombro/uzado/o-vortoj.html#i-834</ref> estas helpilo kun [[lenso]] portata antaŭ [[okulo]] por pli bone vidi. Kutime oni portas paron da okulvitroj antaŭ ambaŭ okuloj. La helpilo el framo kaj du lensoj kurioze havas, verŝajne sub la influo de multaj etnaj lingvoj, pluralan nomon. Kaj unuUnu ilo nomiĝas "paro da okulvitroj". Eble preferindus trovi pli taŭgan esprimon. Hermann Tautorat, esperantisto el Berlino, proponis la esprimon "oklo".
 
Unikan kolekton de okulvitroj, lornetoj, binokloj, teleskopoj kaj aliaj optikaĵoj, kolektitan de Pjer Marli, oni povas rigardi en la malgranda muzeo, situanta en centro de Parizo.<br />
== Historio ==
Unikan kolekton de okulvitroj, lornetoj, binokloj, teleskopoj kaj aliaj optikaĵoj, kolektitan de Pjer Marli, oni povas rigardi en la malgranda muzeo, situanta en centro de Parizo.<br />
Dekomence estis [[lupeo]]. Kutime oni uzis ĝin por ekhavi fajron – estis la 11-a jarcento. Kaj nur unu jarcenton poste oni elpensis kiel reguli ĝian potencon per ŝanĝo de ĝiaj konveksaj kaj konkavaj surfacoj. Fine de la 12-a jarcento, kiel opinias Pjer Marli, kreanto de okulvitrmuzeo, oni ekpovis poluri kaj prilabori vitron tiel bone, ke eblas legi per ĝi. Preskaŭ antaŭ 700j oni produktis unuajn okulvitrojn, vitrojn de kiuj oni faris el monta kristalo kaj ĝiajn framojn – el kornoj. Unu el tiuj neordinaraj, kaj eble unikaj, ekzempleroj estas en muzeo de Pjer Marli. Fine de la XIII jarcento nur malmiopaj homoj povis uzi okulvitrojn. La miopuloj devis atendi ankoraŭ kelkajn jardekojn.
 
Dekomence estis [[lupeo]]. Kutime oni uzis ĝin por ekhavi fajron – estis la 11-a jarcento. Kaj nur unu jarcenton poste oni elpensis kiel reguli ĝian potencon per ŝanĝo de ĝiaj konveksaj kaj konkavaj surfacoj. Fine de la 12-a jarcento, kiel opinias Pjer Marli, kreanto de okulvitrmuzeo, oni ekpovis poluri kaj prilabori vitron tiel bone, ke eblas legi per ĝi. Preskaŭ antaŭ 700j700 jaroj oni produktis unuajn okulvitrojn, vitrojn de kiuj oni faris el monta kristalo kaj ĝiajn framojn – el kornoj. Unu el tiuj neordinaraj, kaj eble unikaj, ekzempleroj estas en muzeo de Pjer Marli. Fine de la XIII13-a jarcento nur malmiopaj homoj povis uzi okulvitrojn. La miopuloj devis atendi ankoraŭ kelkajn jardekojn.
Verdire oni ne rajtas nomi tiun vitraĵon okulvitroj. Pli ĝuste nomi ĝin [[nazpinĉilo]]. Tiel ĝi restis dum kelkaj jarcentoj, negrave ŝanĝigita. Pri tio, ke praavo de okulvitroj ekestis vere nazpinĉilo, oni skribas en la libro pri optiko, publikigita en la 1740j, kaj kiu estas nun en eksponfenestro de muzeo apud plej antikvaj ekspoziciaĵoj. Estas skribite en tiu libro: “Avantaĝo de tiu aparato estas tio, ke ĝi teniĝas sur la nazo kaj ne malfaciligas spiradon”. De tiu skribaĵo ni rajtas konkludi ke nur meze de la 18-a jarcento oni komencas uzi vitron en framo sur la nazo, sed antaŭ tio – sur la pinto de la nazo, kaj oni devis spiri per buŝo.
 
Verdire oni ne rajtas nomi tiun vitraĵon okulvitroj. Pli ĝuste nomi ĝin [[nazpinĉilo]]. Tiel ĝi restis dum kelkaj jarcentoj, negrave ŝanĝigita. Pri tio, ke praavo de okulvitroj ekestis vere nazpinĉilo, oni skribas en la libro pri optiko, publikigita en la 1740j, kaj kiu estas nun en eksponfenestro de muzeo apud plej antikvaj ekspoziciaĵoj. Estas skribite en tiu libro: “Avantaĝo de tiu aparato estas tio, ke ĝi teniĝas sur la nazo kaj ne malfaciligas spiradon”. De tiu skribaĵo ni rajtas konkludi ke nur meze de la 18-a jarcento oni komencas uzi vitron en framo sur la nazo, sed antaŭ tio – sur la pinto de la nazo, kaj oni devis spiri per buŝo.
Marli ankaŭ havas okulvitrojn, kiujn inventis kaj faris por si mem eskimoj. Ĝi ne havas vitrojn. Tio estas lignstrieto aŭ bartstrieto, kiun helpe de leda ŝnuro oni tenis sur la kapo. En lignaĵo estis du stritruetoj. Konstruon oni uzis por savi okulojn de lumo, vento, neĝo kaj ĉio simila. Inter tiuj kuriozaj eksponaĵoj estas okulvitroj el Ĉinio. Ili enhavas vitrojn. Sed tio estas ordinaraj, simplaj vitroj. En antikva Ĉinio oni uzis okulvitrojn por savi sin de influo de malbonaj spiritoj. En Eŭropo oni decidis bazi nazpinĉilon konkrete sur la kapo, sed ne sukcesis – konstruo okazis tro peza.<br />
Fine de 18-a jarcento oni komencas alkonstrui du arkojn al nazpinĉilo, kiuj dekomence devis baziĝi sur la tempioj. Preskaŭ samtempe inventistoj plilongigis arkojn ĝis oreloj. Do nuntipajn okulvitrojn oni inventis preskaŭ komence de la 19-a jarcento. Kaj la arkoj dekomence estis faldeblaj – oni povis bazigi okulvitrojn ankaŭ sur la tempioj kaj sur la oreloj.<br />
 
Marli ankaŭ havas okulvitrojn, kiujn inventis kaj faris por si mem eskimoj. Ĝi ne havas vitrojn. Tio estas lignstrietolignostrieto aŭ bartstrieto, kiun helpe de leda ŝnuro oni tenis sur la kapo. En lignaĵo estis du stritruetoj. Konstruon oni uzis por savi okulojn de lumo, vento, neĝo kaj ĉio simila. Inter tiuj kuriozaj eksponaĵoj estas okulvitroj el Ĉinio. Ili enhavas vitrojn. Sed tio estas ordinaraj, simplaj vitroj. En antikva Ĉinio oni uzis okulvitrojn por savi sin de influo de malbonaj spiritoj. En Eŭropo oni decidis bazi nazpinĉilon konkrete sur la kapo, sed ne sukcesis – konstruo okazis tro peza.<br />
Ĝenerale, dum tiuj du jarcentoj, okulvitroj ŝanĝiĝas plej multe pro tio, ke evoluo de mekaniko kaj ekzaktaj sciencoj tiom ekmodiĝis, ke kunhavi iun unikaĵon oni opiniis prestiĝe. Vitrojn oni enmetadis al ĉio: ventumiloj, promenbaston(et)oj, tabakujoj, horloĝoj ktp. Kaj male, optikajn ilojn oni plibeligas per aro de juvelŝtonoj, por ke en teatro oni ne hontu prezenti ĝin por komuna observo. <br />Unu el ekspozicifenestroj en muzeo de Marli estas dediĉita al studadprocedo de studentoj-medicinistoj kiel fari okuloperacion. Kelkaj maskoj en dimensio de homa vizaĝo kun eltireblaj okuloj. Oni ankaŭ povas almeti malmuntatan okulon por ekpovi ŝanĝi okullenson.<br />Okulvitroj de nuna jarcento estos malpezaj kaj preskaŭ nevideblaj. Jam nuntempe firmao de Marli ellaboris okulvitran framon el titano, kiu pezas nur 2.9 g. Vitroj devas pezi ne pli ol 4g. Sed komence de XX jarcento oni provis fari supermalpezan okulvitrojn, sed ne sukcese – post iom da tempo la framo rustiĝis. <ref>Carlo Minnaja, Anatolo Ŝejpak ''"Elektitaj lekcioj pri historio de scienco kaj tekniko",'' Moskvo: Moskva Ŝtata Industria Universitato, 2006. 251 pĝ., il.</ref>
 
Fine de 18-a jarcento oni komencas alkonstrui du arkojn al nazpinĉilo, kiuj dekomence devis baziĝi sur la tempioj. Preskaŭ samtempe inventistoj plilongigis arkojn ĝis oreloj. Do nuntipajn okulvitrojn oni inventis preskaŭ komence de la 19-a jarcento. Kaj la arkoj dekomence estis faldeblaj – oni povis bazigi okulvitrojn ankaŭ sur la tempioj kaj sur la oreloj.<br />
== Okulvitroj en evolulandoj ==
Joshua Silver, profesoro pri fiziko kaj direktoro de la Centre for Vision in the Developing World (Centro por Vido en la Evolulandoj) ĉe la Universitato de Oxford/Oksfordo, evoluigis okulvitrojn kun adaptebla forto, por prezo de malpli ol 15€. Inter du folioj de klara plasto troviĝas silikona oleo, kies premo eblas ŝanĝi por realigi la ĝustan kurbiĝon kaj realigi per tio la bezonatan okulvitran fortecon. Joshua Silver antaŭvidas ĝis la jaro 2020 bezonon por unu miliardo de tiaj okulvitroj<ref>(angla) Nicholas Thompson. "[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D07E0DF163AF933A25751C1A9649C8B63 Self-Adjusted Glasses Could Be Boon to Africa]", ''[[The New York Times]]'', la 12-a decembro 2002 </ref><ref>(angla) Esther Addley. "[http://www.guardian.co.uk/society/2008/dec/22/diy-adjustable-glasses-josh-silver Inventor's 2020 vision: to help 1bn of the world's poorest see better]", ''[[The Guardian (krant)|The Guardian]]'', la 22-an de decembro 2008.</ref>.
 
Ĝenerale, dum tiuj du jarcentoj, okulvitroj ŝanĝiĝas plej multe pro tio, ke evoluo de mekaniko kaj ekzaktaj sciencoj tiom ekmodiĝis, ke kunhavi iun unikaĵon oni opiniis prestiĝe. Vitrojn oni enmetadis al ĉio: ventumiloj, promenbaston(et)oj, tabakujoj, horloĝoj ktp. Kaj male, optikajn ilojn oni plibeligas per aro de juvelŝtonoj, por ke en teatro oni ne hontu prezenti ĝin por komuna observo.
Aktuale estas uzataj en Afriko kaj Orienta Eŭropo 30.000 de tiaj okulvitroj, du trionoj de kiuj akireblas en la kadro de homamaj programoj. 
 
Unu el ekspozicifenestroj en muzeo de Marli estas dediĉita al studadprocedo de studentoj-medicinistoj kiel fari okuloperacion. Kelkaj maskoj en dimensio de homa vizaĝo kun eltireblaj okuloj. Oni ankaŭ povas almeti malmuntatan okulon por ekpovi ŝanĝi okullenson.
Tute malsama solvo por ĉi tiu problemo de evolulandoj estas provizata de la fondumo ''Focus on vision'' (fokuso sur vizio)  en Eindhoven (Nederlando), kiu produktas malaltkostajn okulvitrojn en kiuj duoblaj vitroj estas interŝoveblaj por ĝustigi la efektivan forton<ref>(nederlanda) Technisch Weekblad (teknika semajnilo), 2010 no. 41, 16-a oktobro 2010, p. 2.</ref><ref>(nederlanda)  http://www.focus-on-vision.org/focusspec_nl.php, retejo de la fondumo ''Focus on vision''.</ref>.
 
Okulvitroj de nuna jarcento estos malpezaj kaj preskaŭ nevideblaj. Jam nuntempe firmao de Marli ellaboris okulvitran framon el titano, kiu pezas nur 2,9 gramojn. Vitroj devas pezi ne pli ol 4 gramoj. Sed komence de 20-a jarcento oni provis fari supermalpezajn okulvitrojn, sed ne sukcese – post iom da tempo la framo rustiĝis. <ref>Carlo Minnaja, Anatolo Ŝejpak ''"Elektitaj lekcioj pri historio de scienco kaj tekniko",'' Moskvo: Moskva Ŝtata Industria Universitato, 2006. 251 pĝ., il.</ref>
== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
http://edouard.benois.pagesperso-orange.fr/hejmpago.htm
 
== ViduOkulvitroj ankaŭen evolulandoj ==
Joshua Silver, profesoro pri fiziko kaj direktoro de la Centre for Vision in the Developing World (Centro por Vido en la Evolulandoj) ĉe la Universitato de Oxford/Oksfordo, evoluigis okulvitrojn kun adaptebla forto, por prezo de malpli ol 15€. Inter du folioj de klara plasto troviĝas silikona oleo, kies premo eblas ŝanĝi por realigi la ĝustan kurbiĝon kaj realigi per tio la bezonatan okulvitran fortecon. Joshua Silver antaŭvidas ĝis la jaro 2020 bezonon por unu miliardo de tiaj okulvitroj<ref>(angla){{en}} Nicholas Thompson. "[httphttps://querywww.nytimes.com/gst2002/fullpage12/10/health/self-adjusted-glasses-could-be-boon-to-africa.html?res=9D07E0DF163AF933A25751C1A9649C8B63 Self-Adjusted Glasses Could Be Boon to Africa]",  ''[[The New York Times]]'', la 12-a decembro 2002 </ref><ref>(angla){{en}} Esther Addley. "[httphttps://www.guardiantheguardian.co.ukcom/society/2008/dec/22/diy-adjustable-glasses-josh-silver Inventor's 2020 vision: to help 1bn of the world's poorest see better]",  ''[[The Guardian (krant)|The Guardian]]'', la 22-an de decembro 2008.</ref>.
[[Kontaktlenso]]
 
Aktuale estas uzataj en Afriko kaj Orienta Eŭropo 30.000 de tiaj okulvitroj, du trionoj de kiuj akireblas en la kadro de homamaj programoj. 
[[Multfokusa lenso]]
 
Tute malsama solvo por ĉi tiu problemo de evolulandoj estas provizata de la fondumo ''Focus on vision'' (fokuso sur vizio)  en Eindhoven (Nederlando), kiu produktas malaltkostajn okulvitrojn en kiuj duoblaj vitroj estas interŝoveblaj por ĝustigi la efektivan forton<ref>(nederlanda){{nl}} Technisch Weekblad (teknika semajnilo), 2010 no. 41, 16-a oktobro 2010, p. 2.</ref><ref>(nederlanda){{nl}}  httphttps://www.focus-on-vision.org/focusspec_nl.php, retejo  de la fondumo ''Focus on vision''.</ref>.
[[Subakva masko]]
 
== Ekstera ligilo ==
[[Sunokulvitroj]]
* http://edouard.benois.pagesperso-orange.fr/hejmpago.htm
 
== ReferencojVidu ankaŭ ==
* [[Kontaktlenso]]
* [[Multfokusa lenso]]
* [[Subakva masko]]
* [[Sunokulvitroj]]
 
== Referencoj ==
{{Bibliotekoj}}
{{Referencoj}}
 
[[Kategorio:Optiko]]

Navigada menuo