Atlango

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La lingvo Atlango estas evoluinta formo de Eŭrolango proponita de pola verkisto loĝanta en Svedio - Richard A. Antonius. Ĝi estas esperantido.

Gramatiko[redakti | redakti fonton]

Prononco[redakti | redakti fonton]

Malsamas al Esperanto:

c=ĉ; j=ĝ; q=kŭ; y=j; w=ŭ; x=ŝ; zh=ĵ.

La akcento falas ofte en la antaŭlasta silabo, sed estas kelkaj vortoj kun akcento sur la lasta silabo, kiam la vorto finas per -all, stilistika nedeviga finaĵo por adjektivoj kaj adverboj.

En poezio oni rajtas uzi apostrofon anstataŭ substantiva finaĵo -o, kiel en Esperanto: Dom´ , hem´ , popol´ , sol´.

Morfologio[redakti | redakti fonton]

Substantivoj[redakti | redakti fonton]

La substantivoj finas per -o, adjektivoj per -a , adverboj per -e (aŭ -all pro stilaj kialoj). Atlango uzas la finaĵon -j (skribata -y) ,male al Ido, kiu uzas i ( domo-domi), kaj ne -s kiel pluralon. Adjektivoj ne varias en pluralo.

Atlango havas nedevigan objektan akuzativon -n kiel Ido, kaj konservis la direktan akuzativon -en. Ekzemploj: mi le pordon vida, sed mi vida la pordo ("mi vidas la pordon"); Mi akompo Tu al le stasyo ("mi akompanos vin al stacio"), 'Mi akompo Tu stasyon ("mi akompanos vin stacion") aŭ Mi akompo Tu stasyen ("mi akompanos vin stacien"). Oni povas uzi la vorteto an anstataŭ -n por indiki akuzativon: Yagando an drakoy (ĉasante drakojn).

Verboj[redakti | redakti fonton]

Verbaj infinitivoj kaj pasinta tempo finas per -i: esti = "esti" aŭ "estis". La estanta tempo finas per -a (kiel la adjektivo): ama = "amas" aŭ "ama". La estonta tempo finas per -o (kiel la substantivo): "amo" = "amos" aŭ "amo". Estas tri formoj por imperativo:

  • -es;
  • je la pura radiko;
  • je la vorteto Ke

Ekzemple: Dones, Don, Ke don = "donu".

Krom tiuj tempoj, estas ankaŭ la perfekta futuro (-os), la perfekta pasinta (-is) kaj la perfekta kondiĉa (-us): Donos ("estos doninto"); Donis ("estis doninto"); Donus ("estus doninto").

Pronomoj[redakti | redakti fonton]

Personaj pronomoj: mi= mi; li= ri (neŭtra tria persona pronomo); hi= li (vira); xi= ŝi; to= ĝi; mu= ni; tu= vi; lu= ili ; se= si; se= oni. Oni povas meti e- antaŭ pronomo por belsoneco (emi, etu, ktp.). Por formi posesivon, oni aldonis"a" aŭ -r: "ma" =mia", "tua"= "via", ktp, aŭ -stra (mistra, tustra) pro emfazo.

Artikolo[redakti | redakti fonton]

Definita artikolo le sed estas averto, kiel en Fundamento de Esperanto, "homoj al kiuj la uzo de artikolo ofertas difikulton, povas, en unuaj tempoj, tute ne uzi ĝin". Kaj, en poezio, oni povas uzi la pli mallonga formo l: di le popolo- dil popol´, de le domo- del dom´, - aŭ simple ne uzi la artikolo.

Korelativoj[redakti | redakti fonton]

Atlango havas artfaritajn korelativojn:

Q- demandaj kaj rilataj ALG- nedefinitaj T- montraj (ĉi, proksima) TR- montra (malproksima) C- kolektiva N- negativa


modo -e: qe? - kiel alge - iel te - tiel

loko -ey: qey? - kie? algey - ie tey - -ĉi tie trey - tie

tempo -em: qem? - kiam? algem - iam tem - tiam

kaŭzo -el: qel? - kial? algel - ial tel - tial

kvanto -er: qer? - kiom? alger - iom ter - tiom

direkto -en: qen? - kien? algen - ien ten - tien


modo -e: ne - neniel

loko -ey: trey - tie cey - ĉie ney - nenie

tempo -em: cem(e) - ĉiam nem(e) -neniam

kaŭzo -el: cel - ĉiel nel - neniel

Kvanto -er: cer - ĉiom ner - neniom

direkto -en: tren - tien cen - ĉien nen -nenien

Ekzempletoj[redakti | redakti fonton]

Le ideo pri mondoliteraturo qan Herder e Goethe konseptis cefe del vidopunto dil arto, aqeris naw del vidopunto dil syenso mesme ple grana importo. Nam del komuna posesadoy dil homaryo no-s te ver universall ed internasyall qe syenso. Me ca komunikando e propagando dil syenso uzila moyengo dil lango e do internasejo dil syenso nerezisteble postula internasejo dil lango. Si mu konsideros, ke nawtempe molta syensala verkoy, spesyale lernobukoy, translangatas i deko-du o ple di alya langoy, do mu komprinos, qe grana qantero di laboro sparitedus, si bukoy cey sul globo estedu komprinata te jenerale qe eksemple musiknotoy o logaritma tabeloy.

Traduko:

La ideo pri mondliteraturo, kiun Herder kaj Goethe konceptis ĉefe el la vidpunkto de la arto, akiris nun el la vidpunkto de la scienco multe pli gravan signifon. Ĉar el la komunaj posedaĵoj de la homaro, neniu estas tiel vere ĝenerala kaj internacia kiel la scienco. Sed ĉiu komunikado kaj disvastigado de la scienco uzas la helpilon de la lingvo kaj tial la internacieco de la scienco nerezisteble postulas la internaciecon de la lingvo. Se ni konsideras, ke nuntempe kelkaj sciencaj verkoj, precipe lernolibroj, estas tradukitaj en dek du au pli da fremdaj lingvoj, tiam ni komprenas, kiom granda kvanto da laboro povus esti ŝparata, se libroj ĉie en la mondo povus esti tiel ĝenerale komprenataj kiel ekzemple la muziknotoj aŭ logaritmaj tabeloj.

Aliaj ekzempletoj[redakti | redakti fonton]

  • Le maristoy abandi le brenanta navyo (La maristoj forlasis la brulantan ŝipon);
  • Sobre totyo, Tu esteba forta (Antaŭ ĉio, vi devas esti forta);
  • Mi astina alkoholo (Mi abstinas alkoholon);
  • Mi ne aksepteda le dogmo di ta Eklesyo (Mi ne povas akcepti la dogmon de tiu Eklezio);
  • Mi akseptis ke Tu prava (Mi akceptis, ke vi pravas);
  • Xi akuzis hi pril klepto di xa auto (Ŝi akuzis lin pri la rabo de ŝia auto);
  • Mi kusta dormis tarde (Mi kutimas dormi malfrue);
  • Mi kapodolora (Mi kapdoloras);
  • Mi ne pweda spendis du horoy ko ta persono (Mi ne povas pasigi du horoj kun tiu persono";
  • Qa-s tua oldero (Kio estas via aĝo?);
  • To-s le simbolo el flago di Atlango e di Atlangista mobando totyemonda (Tio estas la simbolo kaj la flago de Atlango kaj de Atlangista movado tutmonda).

Plia ekzemplo[redakti | redakti fonton]

Le lango Atlango esta le nuva propondo di neutrala lango internasya bazita sul cefa langoy di Europo, cefa langoy konstruktita el lango Latina. Atlango esta le lango angloromaneska. Atlango esta molte belsonida i pronunso e facila po lerno.

Le langokreinto utiligis le atingoy historyall di molta kreintoy -interlingwistoy e tambe sen inspiri pe Esperanto, Ido ed Interlingua...

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]