Młynary

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Młynary

Blazono

Blazono
Młynary kościół.JPG
Genitivo de la nomo Młynar
Provinco Varmio-Mazurio
Distrikto Distrikto Elbląski
Komunumo Komunumo Młynary
Speco de komunumo Urbo-kampa
Koordinatoj 54° 11′ N, 19° 44′ O54.18722222222219.729166666667Koordinatoj: 54° 11′ N, 19° 44′ O
Areo 2,76 km²
Loĝantaro 1844 (en 2004)
Loĝdenso 668,1 loĝ./km²
Poŝtkodo 14-420
Telefona antaŭkodo 55
Aŭtokodo NEB
TERYT 6283504064
Estro Jadwiga Regina Semmerling
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro ul. Dworcowa 29
Poŝtkodo de estraro 14-420
Telefono de estraro 55 248-60-06
Fakso de estraro 55 248-64-00
v  d  r
Information icon.svg
La paroka preĝejo de Sankta Petro

Młynary (germane: Mühlhausen) estas urbo en Varmia-Mazuria Provinco en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Młynary en distrikto Elbląski.

La "pogezanoj" loĝis ĉe la nuna Tolkmicko kaj Młynary; la pli singarda mapo de la prusaj triboj dum la 13-a jarcento laŭ la Encyclopaedia Lithuanica;
grize: la "galindoj" markitaj kiel baltoj, sed ne kiel praprusoj,
la regionoj Sasnia kaj Lubavia markitaj kiel miksitaj praprusaj-slavaj regionoj
La dokumento de Prusia Konfederacio kiu oferas enkorporigon de la teŭtona Prusio al Krono de la Regno de Pollando al la pola reĝo Kazimiro la 4-a, 1454, (Pola Centra Arkivo de Historiaj Dokumentoj), la gvidanto de la Prusa Konfederacio estis Jan Bażyński kiu naskiĝis en la proksima urbeto Tolkmicko
La Ŝtato de Teŭtona ordeno post la Dektrijara Milito, la 1466 jaro
En 1576: Duklando Prusio kaj Reĝa Prusio respektive Reĝa Prusujo origine ne estis kolore diferencigitaj.
La pligrandigoj de la teritorio de Prusio en la 17a kaj la 18a jc. *blue: Margraflando Brandenburgio en la jaroj 1600 *verde: Duklando Prusio en la jaro 1600 *flave: Terirtorioj aneksitaj en la 1600-1772 *ruĝe: Teritorioj aneksitaj en la 1772-1795 sekve de la dispartigoj de Pollando-Litovio 1. Nova Silezio 2.Varmio 3.Malantaŭa Pomerio 4.Antaŭpomerio 5.Magdeburgo 6.Osnabruck 7.Minden 8.Mark 9.Kleve
La militoperacoj de la rusia armeo tra neŭtrala teritorio de la Unio de Pollando-Litovio (nomata: Respubliko de Ambaŭ Nacioj), dum la Sepjara milito (1756–1763)
Eŭropo dum la Napoleonaj Militoj kiuj daŭris de 1803 ĝis 1815 jaro, ankaŭ tuŝis la urbon Młynary
Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito

Historio[redakti | redakti fonton]

Historio de Młynary en la Mezepoko[redakti | redakti fonton]

Młynary esis lokitaj fare de germanaj kavaliroj de la Teŭtona Ordeno ĉirkaŭ la jaro 1327 en la centro de la regiono nomata Pogezanio (vidu la apudan mapon). Fondinto de la urbo estis la teŭtona komandoro el la kastelo en Elblongo Hermann von Öttingen. La unuaj setlantoj estis la grupo da kelkdeko de personoj el Turingio. Ili nomis la burgon ĉe la rivero Bauda (vidu la suban foton) por memorigi la urbon el kiu ili venis - do la urbon Mühlhausen. Młynary esti lokigitaj laŭ leĝo de Chełmno. Tiu urbo troviĝis sur la iamaj traktoj el Elbląg kaj Frombork al Pieniężno kaj el Braniewo al Pasłęk. En la jaro 1329 tio estis malgranda urbo ĉirkaŭita per masonitaj fortikaĵoj. Inter la fortikaĵoj estis la defend-preĝejo. La mezpoka urbo istis laŭ la plano de kvadrato, kun la kvadrata urboplaco meze kaj la reto de perpendikularaj stratoj elirantaj de la anguloj de la urboplaco. En Młynary estis du katastrofaj brulegoj (incendioj) dum la jaroj 1414 kaj 1455. La urban privilegion oni renovigis en la jaroj 1338 kaj 1404. En la jaro 1440 Młynary aliĝis al la Prusia Konfederacio (vidu la apudn foton). La ŝanĝoj de la ĉefaj komercaj vojoj influis la stagnadon de la urbo, kiu pro tio estis preskaŭ la sama ĝis la 19a jc.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)

Historio de Młynary de la 16a jc ĝis la 18a jc[redakti | redakti fonton]

Dum la reformacio la defend-preĝejo ekiestis en la manoj de Protestantoj. Post la sekularigo de Duklando Prusio en la jaro 1525 Młynary eniris en la Duklando Prusio (vidu la apudan mapon). La urbo neniam havis la rolon de de granda centro, kaj la urbanojn ofte trafis epidemiojn. Młynary dum sia ekzistado ofte estis detruita per la militoj kaj brulegojn (incendiojn). En la jaro 1628 la urbon ekokupis la sveda armeo, kiu priŝtelis ĝin de ĉiuj riĉaĵoj kaj finfine forlasis. Ian stabilecon al la urbo donis en la jaro 1678 la lokigo ĉi tien de la prusa garnizono, kiu restadi tie ĝis la jaro 1806. De la jaro 1713 dum tri jaroj daŭris la konstruado de la fak-trab-mura urbodomo en la centra punkto de la urbo, kie estas nun la urboplaco. En la jaro 1752 la urbo fariĝis parto de la novkreita distrikto Mrągowski (Kreis Mohrungen). Dum la Sepjara milito (1756-1763) Młynary estis okupitaj fare de rusia armeo (vidu la apudan mapon), kio malboniĝis la ekonomion de la urbo. En la jaro 1760 en Młynary estis 676 da loĝantoj.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)

Historio de Młynary de la 19a jc ĝis la 20a jc[redakti | redakti fonton]

En la jaro 1807 dum la napoleonaj militoj al urbo Młynary eniris la taĉmentoj de la armeo de Napoleono Bonaparte (vidu la apudan mapon). Ilia restado daŭris pli ol unu jaro. Ĉe Młynary okazis ankaŭ la batalo de kozakoj kun francoj en la jaro 1813. En la jaro 1815 Młynary ektroviĝis en la distrikto Pasłęcki (Kreis Preußisch Holland). En la jaro 1871, en la grandega brulego (incendio) estis ruinigita la urbodomo. Tute novajn perspektivojn por Młynary donis en la jaro 1852 la fervojo Elbląg-Braniewo, kiu estis la ĉeftrako nomata Ostbahn, liganta Berlinon kun Kenigsbergo. La bona trajno-komunikado disvolviĝis la lignan industrion, ankaŭ ekfunkciis la bierfabriko kaj tanejo. La urbeto fariĝis la plej grava industri-centro en la distrikto. En la jaro 1900 ekfunkciis la telefona reto, kaj en la jaro 1901 estis konstruita elektrocentralo. La nombro de la loĝantoj estis 2439 en la jaro 1885, kaj 3006 - en la jaro. En januaro 1945 en la urbon ekokupis la taĉmentoj de la Ruĝa Armeo. Detruita estis la urbo 80%, kaj la centro 100%, plimulto de la germanoj fuĝis antaŭ la proksimiĝanta milit-fronto. Laŭ la decidoj de Potsdama konferenco la resto de la germana loĝantaro estis translokigita al Germanio. Ilian lokon prenis la polaj setlantoj, grandparte forpelitaj de la orienta Pollando, nun okupita fare de Sovetunio. Młynary de la jaro 1999 administracie apartenas al la distrikto Elbląski kaj Varmia-Mazuria Provinco.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)

Bibliografio:

La elfluejo de rivero Bauda al la Vistula Laguno

Jerzy Białobrzeski (2008): Młynary. Małe miasto 1327-2007, Adam Białobrzeski, Olsztyn.

Zofia Biedrzycka-Gozdek (1971): Szlaki turystyczne Warmii i Mazur: Olsztyn, Łukta, Morąg, Pasłęk, Młynary, Frombork, Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej, Olsztyn.

Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński (1996): Warmia Mazury. Przewodnik, Agencja TD, Białystok.

Georg Hermanowski, Heinz Georg Podehl (1996): Ostpreußen Lexikon: Geografie, Geschichte, Kultur, Bechtermunz Verlag, Augsburg.

August Eduard Preuß (1835): Preußische Landes- und Volkskunde oder Beschreibung von Preußen. Ein Handbuch für die Volksschullehrer der Provinz Preußen, so wie für alle Freunde des Vaterlandes, Gebrüder Bornträger, Königsberg.

Guido Stark (1927): Geschichte der Stadt Mühlhausen in Ostpreussen, Ostpr. Selbstverlag d.Stadtverwaltung, Mühlhausen.

Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski (1885): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom 6, nakładem Władysława Walewskiego, Warszawa.