Vidaro

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Vidaro
Vidar by Collingwood.jpg
Verko nord-ĝermana mitologio
Informoj
Originala nomo Víðarr
Sekso vira
Familio Azoj
Patro Odino
Patrino Grida
Gefratoj Toro • Meili • BragiBaldrHöðr • Hermodo • Váli
v  d  r
Information icon.svg

En nord-ĝermana mitologio Vidaro (norene Víðarr, eventuale "larĝe reganto"[1]) estas dio inter la azoj asociita kun vendetto. Víðarr estas priskribita kiel la filo de Odino kaj la jötun Gríðr, kaj estis antaŭdirita venĝi pro la morto de sia patro mortigante la lupon Fenrir ĉe Ragnarök, konflikto kiun li estas priskribinta kiel pluvivanta. Víðarr estas atestita en la Poezia Edda, kompilita en la 13-an jarcento de pli fruaj tradiciaj fontoj, la Proza Edda, verkita en la 13-a jarcento fare de Snorri Sturluson, kaj estas interpretita kiel prezentita kun Fenrir sur la Gosforth Kruco. Kelkaj teorioj ĉirkaŭas la figuron, inkluzive de teorioj ĉirkaŭ ebla rita silento kaj pra-hind-eŭropa bazo.

Atestaĵoj[redakti | redakti fonton]

Bildigo de Víðarr sur ĉevaldorso (1895) de Lorenz Frølich.

Poezia Edda[redakti | redakti fonton]

En la Poezia Edda, Víðarr estas menciita en la poemoj Völuspá, Vafthrúdnismál, Grímnismál, kaj Lokasenna. En strofoj 54 kaj 55 el la poemo Völuspá, sorĉistino rakontas al Odino ke lia filo Víðarr venĝos la morton de Odino ĉe Ragnarök pikante Fenrir en la koro[2]. En strofoj 51 kaj 53 el Vafthrúdnismál, la giganto Vafþrúðnir deklaras ke Víðarr kaj lia frato Váli fartas ambaŭ vive en la "temploj de la dioj" post kiam la fajro de Surtr ĉesis kaj ke Víðarr venĝos la morton de sia patro Odino dividante la malvarmajn mandiblojn de Fenrir en batalo[3]

En strofo 17 el Grímnismál, dum la vizioj de Odino pri diversaj loĝlokoj de la dioj, li priskribas la loĝejon de Viðarr:

Kopso kultivas kaj altan herbon
vaste en la tero de Viðarr
kaj tie la filo proklamas sur la dorso de sia ĉevalo
ke li estas fervora por venĝi sian patron[4].

Laŭ Lokasenna, Loki riproĉas la diojn ĉe la komenco de la poemo pro ne konvena bonvenigado de li al la festeno ĉe la halo de Ægir. En strofo 10, Odino finfine malinsistas al la reguloj de gastamo, instigante Víðarr por stari kaj verŝi trinkaĵon por la disputema gasto. Víðarr faras tion, kaj tiam Lokio tostas la Azojn antaŭ komencado de sia muŝsonoro.

Proza Edda[redakti | redakti fonton]

Víðarr estas referencita en la libroj de Proza Edda - Gylfaginning kaj Skáldskaparmál:

Gylfaginning[redakti | redakti fonton]

Víðarr allaĉas sian ŝuon: ksilografiaĵo de Hans Christian Henneberg (1826-93) bazita sur verko fare de Constantin Hansen (1804-1880)

Víðarr estas referencita en la libro Gylfaginning en ĉapitroj 29, 51, kaj 53. En ĉapitro 29, Víðarr estas lanĉita fare de la kronita figuro de Alta kiel "la senvoĉa dio" kun dika ŝuo, kiu li estas preskaŭ same forta kiel la dio Toro, kaj ke la dioj fidas je li en tempoj de enormaj malfacilaĵoj[5].

En ĉapitro 51, Alte antaŭdiras ke, dum Ragnarök, la lupo Fenrir forkonsumos Odinon, Víðarr venĝos lin retiriĝante kun unu piedo sur malsupra makzelo de la monstro, prenante ĝian supran makzelon en unu mano kaj disŝirante ĝian buŝon, mortigante lin. La «dika ŝuo de Víðarr» estas priskribita kiel konsistante el ĉiuj ekstraj ledpecoj kiujn homoj tranĉis de siaj propraj ŝuoj ĉe la piedfingro kaj kalkano, kolektitaj fare de la dio dum ĉiu tempo. Tial, iu ajn kiu estas sufiĉe koncerna por doni asistadon al la dioj devus forĵeti tiujn pecojn.[6]

En ĉapitro 54, post Ragnarök kaj la renaskiĝo de la mondo, Víðarr kune kun sia frato Váli postvivis kaj la ŝveladon de la maro kaj la fajran incendion startitan fare de Surtr, tute nedifektita, kaj devas poste resti ĉe la kampo Iðavöllr, "kie la grandurbo de Asgardo antaŭe estis"[7].

Skáldskaparmál[redakti | redakti fonton]

Laŭ Skáldskaparmál, Víðarr estis unu el la dek du prezidaj viraj dioj sidantaj en iliaj tronoj ĉe bankedo por la alvojaĝanta Ægir[8]. Ĉe punkto en dialogo inter la skalda dio Bragi kaj Ægir, Snorri mem komencas paroladon de la mitoj en eŭhemerismaj esprimoj kaj asertoj ke la historia ekvivalento de Víðarr estis la troja heroo Eneo kiu postvivis la Trojan militon kaj realigis "grandajn farojn". [9]

Poste en la libro, diversaj metaforaj vortumoj aperas por Víðarr, inkluzive de denove la "silenta azo", "posedanto de la ferŝuo", "malamiko kaj mortiganto de Fenrisulf", "la venĝado de la dioj azo", "la bieneto-enloĝado de patro azo", "filo de Odino", kaj "frato de la azoj"[10]. En la rakonto de la vizito de la dio Toro al la halo de la jötun Geirröd, Gríðr estas deklarita kiel la patrino de "Víðarr la Silenta" kiu helpas Toro'n en sia vojaĝo[11]. En ĉapitro 33, post revenado de Asgard kaj festenado kun la dioj, Ægir invitas la diojn por veni al sia halo en tri monatoj. Dek kvar dioj faras la ekskurseton por partopreni la festenon, inkluzive de Víðarr[12]. En ĉapitro 75, la nomo de Víðarr aperas dufoje en la listo de azoj[13].

Arkeologia registro[redakti | redakti fonton]

Detalo de la Gosforth Kruco.

Meze de la 11-a jarcento Gosforth Kruco, situanta en Kumbrio, Britio, estis priskribita kiel prezentaĵo de kombinaĵo de scenoj de la kristana Lasta juĝo kaj la pagana Ragnarök[14]. La kructrajtoj montras diversajn figurojn prezentitajn en stilo Borre, inkluzive de viro kie lanco alfrontas monstran kapon, unu el kies piedoj estas puŝita en la duigitan langon de la bestaĉo kaj sur sia malsupra makzelo, dum mano estas lokita kontraŭ sia supra makzelo, sceno interpretita kiel Víðarr-batalado Fenrir[14]. La bildigo ankaŭ estis teoriadita kiel metaforo por la malvenko fare de Jesuo super Satano[15].

Teorioj[redakti | redakti fonton]

Teorioj estis proponitaj ke la silento de Víðarr povas veni de rita silento aŭ aliaj sindetenoj kiuj ofte akompanas agojn de venĝo, kiel por ekzemplo en Völuspá kaj Baldrs draumar kiam Váli, elpensis por la sola celo de venĝadoj de la morto de Baldr, abstinas de lavado de siaj manoj kaj kombado de sia hararo "ĝis li alportis la kontraŭulon de Baldr al la sepultfajro"[16]. Paraleloj estis desegnitaj inter ĉapitro 31 el la verko de la 1a jarcento de Tacito Germania kie Tacitus priskribas tiujn membrojn de la Ĥatoj, ĝermana tribo, kiuj eble ne razas aŭ aranĝas sin antaŭ unue mortigi malamikon[17].

Georges Dumézil teoriadis ke Víðarr reprezentas kosman figuron de arketipo derivita de la pra-hind-eŭropanoj[18]. Dumézil deklaris ke li estis akordigita kun kaj vertikala regiono, pro sia allokigo de lia piedo sur la malsupra makzelo kaj lia mano de la lupo sur la supra makzelo, kaj horizontala regiono de la lupo, pro lia larĝa paŝo kaj forta ŝuo, kaj ke, ĉe mortigado de la lupo, Víðarr konservas la lupon de detruado de la kosmo, kaj la kosmo povas poste esti reestigita post la detruo rezultiĝanta el Ragnarök[18]. Tiel Dumézil elpensas Víðarr kiel spaca dio[19]. Dumézil dokumentas tiun aserton kun la teksto de la Lokasenna, en kiu Víðarr, provanta mediacii la disputon kun Lokio, instigas la alian Aesir por "doni al Lokio sian spacon" ĉe la festena tablo. Dumézil argumentas ke tiu ludo pri la spaceco de Víðarr estintus komprenita fare de spektantaro alkutimiĝinta al la dio, interpreto plue motivite per lia legado de la Lokasenna kiel estante en signifa parto libro de vortludoj kaj vortludoj koncerne la malsaman Aesir. Dumézil ankaŭ indikas ke la spaceco de Víðarr vidiĝas en la Viŝnuo de la vedaj tradicioj, kaj etimologie (la Vi radiko) kaj mitologie, citante la rakonton de Balio kaj Viŝnuo. En tiu legendo, Viŝnuo (en la formo de Vamana) trompas la malican reĝon Balio, kiu sekurigis regopovon super la tuta Tero, per farado de Balia promeso doni al Vamana la tutan teron kiun li povas kovri en tri rapidecoj. Vamana iĝas sin giganto kaj paŝegas laŭlarĝe ĉion el ĉielo kaj la Tero, prenante la kapon de Balio kaj donante al li senmortecon en loko de prenado de la lasta rapideco. Dumézil teoriadas ke tiuj mitoj de Fenrir/Víðarr kaj Balio/Vishnu povas havi komunan originon en hind-eŭropa dio de spaceco, similaj sed apartaj de la hipoteza enkadrigo aŭ enir/elireja dio kiun generis Janon kaj Hejmdal[18].

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. Orchard (1997:174–175).
  2. Larrington (1999:11).
  3. Larrington (1999:48).
  4. Larrington (1999:54).
  5. Byock (2006:37).
  6. Byock (2006:73)
  7. Byock (2006:77).
  8. Faulkes (1995:59).
  9. Faulkes (1995:66).
  10. Faulkes (1995:76).
  11. Faulkes (1995:82).
  12. Faulkes (1995:95).
  13. Faulkes (1995:156–157).
  14. 14,0 14,1 Pluskowski (2004:158).
  15. Schapiro (1980:264, note 66).
  16. Lindow (2001:312—313).
  17. Lindow (2001:311).
  18. 18,0 18,1 18,2 Lindow (2001:314) referencante Dumézil, Georges (1965). "Le dieu scandinave Víðarr" kolektita en Revue de l'histoire des religions 168, paĝoj 1–13.
  19. . Wide. Online Etymological Dictionary. Alirita 2012-09-23.

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  • Boyer, Régis (1992). L'Edda Poétique, Fayard, 685 p. ISBN 2-213-02725-0
  • Byock, Jesse (trad.) (2006). The Prose Edda. Penguin Classics. ISBN 0-14-044755-5
  • Dumézil, Georges (1994). Le roman des deux jumeaux - Esquisses de mythologie: postmorta eldono fare de Joël Grisward, eldonejo Gallimard, 337 p. (ISBN 2-07-073854-X)
  • Faulkes, Anthony (trad.) (1995). Edda. Everyman. ISBN 0-460-87616-3
  • Jónsson, Finnur (1913). Goðafræði Norðmanna og Íslendinga : Eftir heimildum. Rejkjaviko: Hið íslenska bókmentafjelag.
  • Larrington, Carolyne (trad.) (1999). The Poetic Edda. Oxford World's Classics. ISBN 0-19-283946-2
  • Lindow, John (2001). Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs. Oxford University Press. ISBN 0-19-515382-0
  • Orchard, Andy (1997). Dictionary of Norse Myth and Legend. Cassell. ISBN 0-304-34520-2
  • Pluskowski, Aleks. "Apocalyptic Monsters: Animal Inspirations for the Iconography of Medieval Northern Devourers" as collected in: Bildhauer, Bettina. Mills, Robert (2004). The Monstrous Middle Ages. University of Toronto Press. ISBN 0-8020-8667-5
  • Schapiro, Meyer (1980). Cain's Jaw-Bone that Did the First Murder, Selected Papers, volume 3, Late Antique, Early Christian and Mediaeval Art. Chatto & Windus, London, ISBN 0-7011-2514-4. JSTOR.
  • Simek, Rudolf (2006). Lexikon der germanischen Mythologie. Stutgarto, 3-a eldono, ISBN 978-3-520-36803-4

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]


Ĉi tiu artikolo plenumas laŭ redaktantoj de Esperanto-Vikipedio kriteriojn por leginda artikolo.