Vikipedio:Lingvoj/Pontia lingvo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Pontia Greko
Ποντιακά, Ρωμαίικα
Parolata en Grekio, Rusio, Ukrainio, Kartvelio, _Kazachstan_, Turkio, Germanio
Regiono Sudorienta Eŭropo
Parolantoj 324 535
Lingvaj kodoj
Lingvaj kodoj
  ISO 639-2 ine
Information icon.svg
vdr

Pontia Greko estas (formo, formi) de la Greka lingvo originale (dirita, parolata) en la Ponto (geografio) areo sur la sudaj bordoj de la Nigra Maro, kaj hodiaŭ ĉefe en Grekio. Ĝiaj parolantoj estas _Pontian_ Grekoj.

Pontia's lingva deveno (tigoj, tigas, fontas, stamoj, stamas) de _Ionic_ Greko tra _Koine_ kaj Bizanca Greko, kaj povas enhavi influas de Turka, Persa kaj diversaj Kaŭkazaj lingvoj.

Ŝablono:History of the Greek language

Dialektoj[redakti fonton]

Greka lingvisto _Manolis_ _Triantafyllides_ havas dividita Pontia enen du (grupoj, grupas):

Parolantoj de _Chaldiot_ estis la plej multaj. En fonologio, iuj diversaĵoj de Pontia estas raportita al demonstracii vokala harmonio, konata esprimilo de Turka (_Mirambel_ 1965).

Situo[redakti fonton]

Kvankam Pontia estis originale (dirita, parolata) sur la sudaj bordoj de la Nigra Maro, substancaj nombroj migris al la norda kaj orientaj bordoj en kio estis tiam la Rusia Imperio en la 18-a kaj 19-a jarcento; Pontia estas ankoraŭ (dirita, parolata) per grandaj nombroj en ukrainio, Rusio (ĉirkaŭ Stavropol'), kaj Kartvelio, kaj la lingvo ĝuis iu uzi as literatura (mediumo, meza) en la 1930-aj jaroj, inkluzivanta lerneja gramatiko (_Topkhara_ 1998 [1932]). Post la (masakroj, masakras) de la 1910-aj jaroj, la plejparto de parolantoj cetera en Malgrand-Azio estis kun rezervo pri la Traktato de Lausanne loĝantaro interŝanĝi, kaj estis _resettled_ en Grekio, ĉefe norda Grekio. La enloĝantoj de la De valo, kiu havis konvertita al Islamo en la 17-a jarcento, restis en Turkio, kaj paroli Pontia al ĉi tiu tago (_Mackridge_ 1987). En Grekio, Pontia estas nun uzita pli _emblematically_ ol as (mediumo, meza) de komunikado; estas iu limigis (produktado, produkto) de literaturo en Pontia, inkluzivanta (eldonas, eldonoj, numeroj, numeras, demandoj, demandas, koncernoj, koncernas, problemoj, problemas) de Asteriks.

  • Grekio 200,000 parolantoj (2001)
plejparte en Makedonio (Tesaloniko, _Kilkis_, Dramo, _Ptolemaida_)

(Arkaismoj, Arkaismas)[redakti fonton]

Gramatiko:

  • Konservado de la antikva prononco de 'η' as 'ε' (_κέπιν_ = _κηπίον_, _κλέφτες_ = _κλέφτης_, _συνέλικος_ = _συνήλικος_, _νύφε_ = _νύφη_, _έγκα_ = _ήνεγκον_, _έτον_ = _ήτον_, _έκουσα_ = _άκουσα_ _etc_).
  • Konservado de la antikva prononco 'ω' as 'o' kie _Koine_ Greka ricevita ĝi as 'ου' (_ζωμίν_ = _ζουμί_, _καρβώνι_, _ρωθώνι_ _etc_).
  • Konservado de la antikva nominativa sufikso de neŭtralaj liliputaj substantivoj en '_ιον_' (_παιδίον_, _χωρίον_).
  • Konservado de la _Ionic_ konsonanta paro 'σπ' anstataŭ _Koine_ 'σφ' (_σποντύλιν_, _σπιγγω_, _σπιντόνα_).
  • Konservado de la (finiĝo, finigo) de inaj kombinaĵaj adjektivoj en -ος (ή _άλαλος_, ή _άνοστος_, ή _έμορφος_).
  • La (deklinacio, dekliniĝo) de viraj substantivoj de singularo, nominativo (finiĝo, finigo) '-sur' al genitivo '-ος' (ό _νέον_ -> τή _νέονος_, ο _πάππον_ -> τη _πάππονος_, ό _λύκον_ -> τή _λύκονος_, ο _Τούρκον_ -> τη _Τούρκονος_ _etc_).
  • La _aorist_ (ordenanta, mendanta, ordanta, dimensianta, komandanta, ordigo) (formo, formi) en -ον (_ανάμνον_, _μείνον_, _κόψον_, _πίσον_, _ράψον_, _σβήσον_).
  • La meza voĉa verbo (finiĝo, finigo) en -_ούμαι_ (_ανακατούμαι_, _σκοτούμαι_, _στεφανούμαι_).
  • La _passive_ voĉo _aorist_ (finiĝo, finigo) en -θα (_anc_. -_θην_): _εγαπέθα_, _εκοιμέθα_, _εστάθα_ kaj tiel plu
  • La imperativo (formo, formi) de _passive_ _aorist_ en -_θετε_ (_anc_ -_θητι_): _εγαπέθα_, _εκοιμέθα_, _εστάθα_.
  • La sporada uzi de (infinitivoj, infinitivas) (_εποθανείναι_, _μαθείναι_, _κόψ_'_ναι_, _ράψ_'_ναι_, _χαρίσ_'_ναι_, _αγαπέθην_, _κοιμεθήν_).
  • La antikva (supersignanta, diakritanta, akĉentanta) de substantivoj en _vocative_ (formo, formi): _άδελφε_, _Νίκολα_, _Μάρια_.
  • La sporada uzi de 'ας' en la loko de 'να': _δός_ με ας _φάγω_.

Komparo kun Antikva greka lingvo[redakti fonton]

  • Ekzemplo 1: Pontia en (estas), Antikva greka lingvo _esti_, _Koine_ _idiomatic_ (formo, formi) _enesti_, _Biblical_ (formo, formi) _eni_, La demotika _ine_
  • Ekzemplo 2: Pontia _temeteron_ (niaj), Antikva greka lingvo al(n) _hemeteron_, La demotika al(n) * mAS
  • Ekzemplo 3: Pontia liliputa _pedhin_ (malgranda infano), Antikva greka lingvo _paidhion_, Norma Greko _pedhi_
  • Ekzemplo 4 ((kombinanta, komponanta) 2 kaj 3): Pontia _temeteron_ al _pedin_ (nia malgranda infano), Antikva greka lingvo/_Koine_ al _hemeteron_ _paidion_, La demotika al pedia lingvo mAS
  • 1. En Trabzon Greko alfiksi /e/ sono al antikva _aorist_ sufikso –_ειν_
_PONTIC_ _ANCIENT_
_ipíne_ _ειπείν_
_pathíne_ _παθείν_
_apothaníne_ _αποθανείν_
_piíne_ _πιείν_
_iδíne_ _ιδείν_
_fiíne_ _φυγείν_
_evríne_ _ευρείν_
_kamíne_ _καμείν_
_faíne_ _θαγείν_
_mathíne_ _μαθείν_
_erthéane_ _ελθείν_
_meníne_ _μενείν_
  • 2. Simila infinitivo –_ηνα_
_PONTIC_ _ANCIENT_
_anevίne_ _αναβήναι_
_katevine_ _καταβήναι_
_embine_ _εμβήναι_
_evjine_ _εκβήναι_
_epiδeavine_ _αποδιαβήναι_
_kimethine_ _κοιμηθήναι_
_xtipethine_ _κτυπηθήναι_
_evrethine_ _ευρεθήναι_
_vrasine_ _βρχήναι_
_raine_ _ραγήναι_
  • 3. Unua _aorist_ -αι ŝanĝi kun (sekundo, dua) _aorist_ -_είν_
_PONTIC_ _ANCIENT_
_κράξαι_ _κράξειν_
_μεθύσαι_ _μεθύσειν_
  • 4. Infinitivo _aorist_ /e/

_ράψεινε_, _κράξεινε_, _μεθύσεινε_, _καλέσεινε_, _λαλήσεινε_, _κτυπήσεινε_, _καθίσεινε_

  • 5. Sama _aorist_ sufikso –ka (-ka estis ankaŭ la regula perfekta sufikso)
_PONTIC_ _ANCIENT_
_eδoka_ _έδωκα_
_enδoka_ _ενέδωκα_
_epika_ _επουίκα_
_efika_ _αφήκα_
_ethika_ _έθεκα_
  • 6. –_ine_ infinitivo ŝanĝi al -_eane_

Eksteraj ligiloj[redakti fonton]

Bibliografio[redakti fonton]

  • (Georgoj, Georgas) _Drettas_, (Aspektoj, Aspektas) _pontiques_, ARP, 1997, ISBN 2-9510349-0-3. "... (markoj, markas) la komenco de nova epoko en Greko _dialectology_. NOT nur ĉu la unua multampleksa gramatiko de Pontia nOT skribita en Greko, sed ĝi estas ankaŭ la unua (mem, sin)-enhavis gramatiko de (ĉiu, iu) Greko “dialekto” skribita, en la vortoj de _Bloomfield_, “en (termoj, kondiĉoj, terminoj) de ĝia posedi strukturo”." (_Janse_)
  • _Özhan_ _Öztürk_, _Karadeniz_: _Ansiklopedik_ _Sözlük_. 2 _Cilt_. _Heyamola_ _Yayıncılık_. _İstanbul_, 2005. ISBN 975-6121-00-9
  • _Mackridge_, P. 1987. Greko-Parolanta (Islamanoj, Islamanas) de Nordo-Orienta Turkio: _Prolegomena_ al Studi de la _Ophitic_ Sub-Dialekto de Pontia. Bizanca kaj La demotikaj Studoj 11: 115–137.
  • _Τομπαΐδης_, Δ.Ε. 1988. Η _Ποντιακή_ _Διάλεκτος_. _Αθήνα_: _Αρχείον_ _Πόντου_. (_Tompaidita_, D.E. 1988. La Pontia Dialekto. Ateno: _Archeion_ _Pontou_.)
  • _Τομπαΐδης_, Δ.Ε. ϗ _Συμεωνίδης_, Χ.Π. 2002. _Συμπλήρωμα_ _στο_ _Ιστορικόν_ _Λεξικόν_ _της_ _Ποντικής_ _Διαλέκτου_ _του_ Α.Α. _Παπαδόπουλου_. _Αθήνα_: _Αρχείον_ _Πόντου_. (_Tompaidita_, D.E. kaj _Simeonidis_, C.P. 2002. (Adicioj, Aldonoj) al la Historia Vortprovizo de la Pontia Dialekto de A.A. _Papadopoulos_. Ateno: _Archeion_ _Pontou_.)
  • _Παπαδόπουλος_, Α.Α. 1955. _Ιστορική_ _Γραμματική_ _της_ _Ποντικής_ _Διαλέκτου_. _Αθήνα_: _Επιτροπή_ _Ποντιακών_ _Μελετών_. (_Papadopoulos_, A.A. 1955. Historia Gramatiko de la Pontia Dialekto. Ateno: Komitato por _Pontian_ Studoj.)
  • _Παπαδόπουλος_, Α.Α. 1958–61. _Ιστορικόν_ _Λεξικόν_ _της_ _Ποντικής_ _Διαλέκτου_. 2 _τόμ_. _Αθήνα_: _Μυρτίδης_. (_Papadopoulos_, A.A. 1958–61. Historia Vortprovizo de la Pontia Dialekto. 2 (volumenoj, volumenas, volumoj, volumas). Ateno: _Mirtidis_.)
  • _Οικονομίδης_, Δ.Η. 1958. _Γραμματική_ _της_ _Ελληνικής_ _Διαλέκτου_ _του_ _Πόντου_. _Αθήνα_: _Ακαδημία_ _Αθηνών_. (_Oikonomidita_, D.Mi. 1958. Gramatiko de la Greka Dialekto de _Pontos_. Ateno: Atena Akademio.)
  • _Τοπχαρά_, Κ. 1998 [1932]. Η _Γραμματική_ _της_ _Ποντιακής_: Ι _Γραματικι_ τι _Ρομεικυ_ τι _Ποντεικυ_ τι _Γλοςας_. _Θεσσαλονίκη_: _Αφοί_ _Κυριακίδη_. (_Topchara_, K. 1998 [1932]. La Gramatiko de Pontia. Tesaloniko: _Afoi_ _Kiriakidi_.)