Świdwin

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Świdwin

Blazono

Blazono
Swidwin2.jpg
Genitivo de la nomo Świdwina
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto Distrikto Świdwiński
Komunumo Komunumo Świdwin
Speco de komunumo Urba
Urba komunumo Jes
Urborajtoj 1296
Koordinatoj 53° 46′ N, 15° 47′ O (mapo)53.76666666666715.783333333333Koordinatoj: 53° 46′ N, 15° 47′ O (mapo)
Areo 22,51 km²
Loĝantaro 16240 (en 2005)
Loĝdenso 721 loĝ./km²
Poŝtkodo 78-300 do 78-301
Telefona antaŭkodo 94
Aŭtokodo ZSD
TERYT 4324416011
Estro Jan Owsiak
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro pl. Konstytucji 3-go Maja 1
Poŝtkodo de estraro 78-300
Telefono de estraro 94 365-20-11
Fakso de estraro 94 365-22-83
Poŝto de estraro ratusz@swidwin.pl
Ĝemelaj urboj (Germanio) Prenzlau
Komunuma retejo http://www.swidwin.pl
Information icon.svg
vdr

Świdwin (La diversaj nomoj dum la historio: *Skwi(e)lbin(o), Schiuelben 1280, Cchiuelbin 1291, terram Schiuelbeyn 1292, terram Scyuelbein 1292, SCHIVELBEM 1507, Sibelbon 1575 (1579), Schifilbein, Schifelbein, Schivelbein, Szifelbejn; germane: Schivelbein) estas urbo en Okcidenta Pomerio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Świdwin en distrikto Świdwiński.

Historio[redakti | redakti fonton]

Historia de Świdwin en Mezepoko [redakti | redakti fonton]

La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj
Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a
Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa
La princo de Pomerio Barnim la 1-a "Bona" (1210-1287)

La deveno de la nomo de la urbo Świdwin ne estas ĝis nun klara kaj dokumentita. Naukowcy niemieccy przypisują nazwie pochodzenie słowiańsko-niemieckie. Jednak polscy językoznawcy wywodzą nazwę od pomorskich słów „Skwilbin” lub „Skwielbin”, oznaczającyc „krążek na bagnie”. Świdwin zatem to miasto położone na suchym krążku bagnistej rzeki Regi. W XII wieku Świdwin był grodem pomorskim położonym na szlaku handlowym prowadzącym z Kołobrzegu do Wielkopolski. En la 13a jc princo de Pomerio Barnim la 1-a "Bona" (1210-1287) transdonis la urbon al la klostro de Premonstratoj el Trzebiatów. Później odsprzedany margrabiom brandenburskim i przyłączony do Nowej Marchii, jako lenno książąt meklemburskich. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1280 roku. Natomiast na najstarszej pieczęci Świdwina widnieje rok 1296, stąd też datę tę przyjmuje się jako rok założenia miasta oraz uzyskania przez nie praw miejskich. Począwszy od 1319 roku Świdwin był miastem prywatnym należącym do rodziny Wedlów. 8 kwietnia 1378 roku Hans von Wedel, odnowił spalone w czasie pożaru ratusza przywileje i potwierdził jego posiadłości oraz wpływy w postaci 164 włok ziemi, lasu, łąk i moczarów ze wszystkimi jeziorami i wodami, prawem rybackim i łowieckim oraz połową wpływów ze sprzedaży i wywozu zboża i bydła. W latach 1384-1455 miasto trafiło we władanie zakonu krzyżackiego. Dnia 15 lipca 1469 roku w wyniku napięć pomiędzy Brandenburgią a Pomorzem, miała miejsce bitwa, jaka rozegrała się pomiędzy mieszkańcami Świdwina i Białogardu. Dum la sekvaj jaroj en la urbo disvolviĝis la bierfarado.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Świdwin de la 16a jc ĝis la 19a jc[redakti | redakti fonton]

La kastelo de la Malta Ordeno en Świdwin (el la 14-18 jc)
La kastelo de la Malta Ordeno en Świdwin (el la 14-18 jc)
Eŭropo dum la Tridekjara Milito
La urbo, ĉirkaŭ la jaro 1860

De la jaro 1538 iom post iom venas Protestantismo, kaj inter la jaroj 1540-1808 en la urbo estis kavaliroj de la Malta Ordeno (Suverena Milita/Kavalira Hospitala Ordeno de Sankta Johano de Jerusalemo de Rodiso kaj Malto), kiuj en la kastelo establigis la komandorejon de la Malta Ordeno. Rok 1550 przyniósł miastu kolejną zarazę, na którą zmarła zmarło około 1/3 jego mieszkańców. W latach 1619 i 1689 miały miejsce duże pożary miasta, które przyniosły dalsze straty. Z kolei zimą w roku 1621 w mieście panowały niezwykle niskie temperatury. Dodatkowo w XVII wieku przez Świdwin przetoczyły się silne wichury. La Tridekjara milito (1618-1648) (vidu la apudan mapon) również nie oszczędziła mieszkańców Świdwina. Wszystkie te zdarzenia miały wpływ na stagnację miasta. Dopiero w połowie XVIII wieku liczba mieszkańców przekroczyła 1000, aby już w 1785 roku przekroczyć 2000 osób. W mieście nastąpił widoczny rozwój sukiennictwa oraz handlu. W XIX wieku na zachodnim brzegu Regi na powierzchni 12 hektarów został założony park miejski, który do dziś jest chętnie odwiedzany przez mieszkańców miasta. W latach czterdziestych XIX wieku powstały też połączenia drogowe pomiędzy Świdwinem i Białogardem, Połczynem oraz Kołobrzegiem. En la dua duono de la 19a jc la urbo havis fervojan ligon kun Szczecin.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Świdwin dum la 20a jc[redakti | redakti fonton]

La turo de Bismarck, el la jaro 1911

En la jaro 1911 en la urbo oni konstruis la turon de Bismarck, de kiu etendiĝas la bela vido al la urbo Świdwin kaj ĉirkaŭaĵo. Niestety obecnie z powodu postępującej dewastacji wieża została zamknięta dla zwiedzających. Tuż przed wybuchem II wojny światowej Świdwin zamieszkiwało 9726 osób. Przed II wojną światową miasto nosiło nazwę Schivelbein . Świdwin został wyzwolony spod okupacji hitlerowskiej dnia 3 marca 1945 roku.

Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito

Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon). Kilka dni po zajęciu miasta nastąpiło objęcie urzędu przez pierwszego polskiego burmistrza Jana Górskiego. Tymczasowa Miejska Rada Narodowa uchwaliła polską nazwę miasta: Świdwin. Stopniowo powstawały polskie szkoły, zakłady pracy i instytucje publiczne.

Zniszczenia wojenne usuwano aż do lat pięćdziesiątych XX wieku. W roku 1953 powstała jednostka wojskowa, która w dużym stopniu przyczyniła się do dalszego rozwoju miasta. Świdwiński zamek w latach powojennych został zniszczony przez pożar.

La memorŝtono omaĝe al Rudolf Virchow en Świdwin

Odbudowano go i w roku 1968 przeznaczono na siedzibę ośrodka kultury. Tę rolę pełni do dziś. Komence de la jaro 1999 oni denove establigis la distrikto Świdwiński, kiu estas ĝis nun.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Zygmunt Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, Poznano: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, 1996.
  • Lech Czerniak, Bogusław Polak, Świdwin 1296-1996. Studia z dziejów miasta, Koszalin: Muzeum Okręgowe, 1996.
  • Jarosław Kociuba, Pomorze. Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach dawnego Księstwa Pomorskiego,

Szczecin: Walkowska Wydawnictwo, 2012.

  • Gustav G. Kratz, Die Städte der Provinz Pommern: Abriss ihrer Geschichte, zumeist nach Urkunden, Bath: Robert Klempin, 1865.
  • Józef Lindmajer, Eugeniusz Zdzisław Zdrojewski, Dzieje powiatu świdwińskiego, Poznano: Wydawnictwo Poznańskie, 1973.
  • Jan Maria Piskorski, Pomorze Zachodnie poprzez wieki, Szczecin: Zamek Książąt Pomorskich, 1999.
  • Zygmunt Świechowski, Sztuka Pomorza Zachodniego, Varsovio: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973.

Famuloj ligitaj kun la urbo[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]