Choszczno

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Choszczno

Blazono

Blazono
Mapo
Mapo
Genitivo de la nomo Choszczna
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto Distrikto Choszczeński
Komunumo Komunumo Choszczno
Speco de komunumo Urbo-kampa
Urborajtoj 1284
Koordinatoj 53° 10′ N, 15° 24′ O53.16666666666715.4Koordinatoj: 53° 10′ N, 15° 24′ O
Areo 19,30 km²
Loĝantaro 16.173 (en 2006)
Loĝdenso 1653,2 loĝ./km²
Poŝtkodo 73-200 ; 73-201
Telefona antaŭkodo 95
Aŭtokodo ZCH
TERYT 4324302024
Estro Robert Adamczyk
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro ul. Wolności 24
Poŝtkodo de estraro 73-200
Telefono de estraro 95 765-78-16
Fakso de estraro 95 765-78-06
Ĝemelaj urboj (Germanio) Fürstenwalde (Spree)
(Litovio) Alytus
(Nederlando) Wolvega
Komunuma retejo http://www.choszczno.pl
v  d  r
Information icon.svg

Choszczno (kaŝube: Chòsczno, dum la historio estis jenaj nomoj de la urbo: Hoscno 1234, Chosczno, Arnsbarg 1433, Choszno 1440, Arenßwaldaw, Choßno, Arenswalde, Arnswalde, germane: Arnswalde) - estas urbo en Okcidenta Pomerio en Pollando.

La mezepokaj urbaj defendmuroj ka en la fono la Maria-preĝejo
La mezepokaj urbaj defendmuroj

Ĝi apartenas al komunumo Choszczno en distrikto Choszczeński.

Historio[redakti | redakti fonton]

Historio de Choszczno en Mezepoko[redakti | redakti fonton]

La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj
Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a
Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa
La pligrandigoj de la teritorio de Prusio en la 17a kaj la 18a jc. *blue: Margraflando Brandenburgio en la jaroj 1600 *verde: Duklando Prusio en la jaro 1600 *flave: Terirtorioj aneksitaj en la 1600-1772 *ruĝe: Teritorioj aneksitaj en la 1772-1795 sekve de la dispartigoj de Pollando-Litovio 1. Nova Silezio 2.Varmio 3.Malantaŭa Pomerio 4.Antaŭpomerio 5.Magdeburgo 6.Osnabruck 7.Minden 8.Mark 9.Kleve

En la 9a jc en la ĉirkaŭaĵo de la nuntempa urbo estis probable malgranda setlejo agrikultur-fiŝista. W X wieku obszary, na których obecnie leży Choszczno podlegały państwu de Piastoj. W XII wieku okoliczne ziemie weszły w skład obszaru państwa polskiego i stanowiła północno-zachodnią rubież Polski. W 1269 ziemie te zajęła Brandenburgio i włączyła pod administracyjne władanie Nowej Marchii. La komencon de Choszczno oni povas ligi kun la setlado de slavoj, baldaŭ okazis la lokigo de la urbo. Dokument z 1364 roku wymienia grodzisko znajdujące się poza miejskimi murami. Dopiero po umocnieniu się władzy margrabiów i zakończeniu wojen pomorsko-brandenburskich doszło (nie wcześniej jak w 1284 roku) do lokacji miasta na prawie magdeburskim. W okresie rozkwitu gospodarczego i politycznego XIV i XV wieku, zabudowę miasta tworzyły: czworoboczny rynek, plan czterech ulic głównych i poprzecznych, system fortyfikacyjny. Na rynku znajdował się kościół parafialny z cmentarzem, ratusz, dom handlowy, kramy i jatki. System obronny miasta składał się z murów kamienno-ceglanych, 36 czatowni, 5 baszt obronnych i 3 bram, a więc Wysokiej, Młyńskiej, Kamiennej. Najstarsze wizerunki herbu znalazły się na pieczęciach miejskich w XIV i XV w. La blazono iom ligis al la blazono de la dinastio de la brandenburgiaj markgrafoj Askanier (germane; ebla esperantigo Askanoj) kaj iom ligis al la lokaj tradicioj. La nuna blazono ligas al la plej malnova aspekto.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Choszczno de la 16a jc ĝis la 19a jc[redakti | redakti fonton]

Eŭropo dum la Tridekjara Milito

En la jaro 1536 lige kun Reformacio okazis la kasacion de la klostro de franciskanoj. Od 1537 roku miasto miało już ewangelickiego duchownego. Rada miejska objęła patronat nad kościołem farnym i szkołą kościelną (wymienianą już w 1450 roku). Szkoła aż do pożaru w 1637 roku mieściła się dawnym klasztorze. Dum la Tridekjara milito (1618-1648) miasto uległo znacznemu zniszczeniu. Z dawnej zabudowy pozostały tylko obwarowania miejskie. Przy odbudowie miasta rozgęszczono zabudowę oraz wybrukowano główne ulice. Pod koniec XVIII wieku powstały pompy uliczne, a także założono straż pożarną. Od 1736 roku odnotowuje się zabudowę krytą dachówką, co wiązało się z działaniem cechu kominiarzy. Pierwszy hotel powstał w mieście w 1763 roku. Do XIX wieku zabudowa miejska lokalizowana była w obrębie murów i przedmieść przed bramami miejskimi. W 1847 roku miasto uzyskało połączenie kolejowe ze Stargardem i Szczecinem, a w 1848 roku z Krzyżem i Poznaniem. Powstały także lokalne linie do Kalisza Pomorskiego (1895) i Myśliborza (1898). Powstanie węzła kolejowego znacznie ożywiło miasto. Dzięki temu powstała infrastruktura związana z obsługą dworca kolejowego, osiedle mieszkaniowe dla kolejarzy. Ulica Dworcowa (obecnie Wolności), prowadząca z dworca do miasta, stała się jedną z najważniejszych ulic z reprezentacyjną zabudową z drugiej połowy XIX wieku. Fine de la 19a jc okazis la vigligo en ekonomio. En la urbo estis establigita alumet-fabriko, fabrikoj de: maŝinoj, brosoj, fabriko de gudrita kartono, kaj fabriko de drapoj, krome segejo, sukerfabriko kaj brikfarejo.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Choszczno dum la 20a jc[redakti | redakti fonton]

La urba biblioteko kun mezepoka barbakano

De la jaro 1926 ĝis 1944 estis la distrikta muzeo kreita de la amanto de la regiono Walter Schumacher. W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku, powstała zabudowa ulic wytyczonych na południe od Starego Miasta, pomiędzy promenadą nadjeziorną i drogą prowadzącą w kierunku Dobiegniewa. W 1938 roku powiat Choszczno został przyłączony do rejencji pilskiej (prowincja Pomorska). Dum la Dua Mondmilito na terenie miasta został utworzony obóz jeniecki Oflag II B Arnswalde. W latach 1939-1942 przebywali w nim oficerowie polscy, a później francuscy. Przebywało w nim około 2 tys. oficerów wziętych do niewoli. Niemcy ogłosili miasto twierdzą. Choszczno zostało zdobyte przez Ruĝa Armeo 23 lutego 1945 roku. Zniszczeniu uległo 1345 budynków, co stanowiło 83% zabudowy.

Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito

Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon).

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Tadeusz Białecki, Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948, Szczecin: Książnica Pomorska w Szczecinie, 2002.
  • Grzegorz Jacek Brzustowicz, Amelia Florczak, Przewodnik po gminie Choszczno, Choszczno: Rajmund

Karolak & Dariusz Zieliński, 2004.

  • Grzegorz Jacek Brzustowicz, Choszczno inaczej Arnswalde. Średniowieczne dzieje miasta, Choszczno: ASZ, 2003.
  • Grzegorz Jacek Brzustowicz, Choszczno jakiego nieznacie, Choszczno: ASZ, 2006.
  • Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Vroclavo: Ossolineum, 1984.
Zdzisław Krasnodębski
  • Józef Smoliński, Michał Trubas, Jan Sarniak, Z najnowszych dziejów wojskowości Pomorza Zachodniego. Międzyrzecki Rejon Umocniony, Choszczno, Szczecin, Świnoujście, Varsovio: PAT, 2015.
  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Varsovio: Nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880.

Gefiloj de la urbo[redakti | redakti fonton]

Grzegorz Kaszak
  • Zdzisław Krasnodębski, pola politikisto
  • Grzegorz Kaszak, episkopo de Sosnowiec

Internacia kunlaboro[redakti | redakti fonton]

Bildaro[redakti | redakti fonton]

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Informator Ziemi Choszczeńskiej (Informilo de Choszczno-regiono), eldonejo DesignPolska
  • Choszczno, eldonejo „Czarno-Biała” sub redakto de K.Stanisławski

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]