Rigoletto

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Jean-Vital Jammes kiel Rigoletto, 1865

Rigoletto estas opero triakta de Giuseppe Verdi. La itallingva libreto estis verkita de Francesco Maria Piave baze sur la teatraĵo Le roi s'amuse de Victor Hugo. Spite gravaj dekomencaj problemoj kun la aŭstriaj censoroj kiuj havis kontrolon super norditalaj teatroj en la epoko, la opero havis sukcesegan premieron ĉe La Fenice en Venecio la 11an de marto 1851.

Ĝi estis konsiderata de multaj kiel la unua opera majstroverkoj de la meza al fina etapo de la kariero de Verdi. Ties tragedia historio disvolviĝas ĉirkaŭ la malica Duko de Mantovo, lia ĝiba Bufono Rigoletto, kaj la bela filino de Rigoletto nome Gilda. La opera origina titolo, La maledizione (La malbeno), aludas al malbeno kontraŭ kaj la Duko kaj kontraŭ Rigoletto fare de kortegano kies filino estis seksallogita de la Duko danke al kuraĝigo fare de Rigoletto. La malbeno plenumiĝas kiam Gilda enamiĝas de la Duko kaj fine ofertas sian vivon por savi lin el murdistoj dungitaj de sia patro.

La donna è mobile[redakti | redakti fonton]

La donna è mobile (Ulino estas ŝanĝiĝema) estas ario de la opero Rigoletto. Temas pri unu el la arioj plej famaj de la universala operkanto (respektive kantaro), komponita lastmomente de Giuseppe Verdi antaŭ la postulo de tenoro kiu bezonis arion por memfanfaronado ĉe la lasta akto de Riggoleto. "La donna è mobile" estas la kanto kiun la Duko de Mantovo (tenoro) plenumas en la tria kaj lasta akto de la opero. Estas unu el la operarioj plej popularaj pro sia facila parkerigeblo kaj pro sia dancebla akompanado. Oni diras, ke Verdi malpermesis ĝian disvastigon ĝis la premiero en la teatro La Fenice de Venecio, por pluhavi la efikon surprizan.

Tiu fama ario estis tradukita al Esperanto kaj eldonita en 1933. Kantis ĝin germana tenoro Karl Jöken, de la Ŝtata Opero de Berlino.

Referencoj[redakti | redakti fonton]

Notoj

Cititaj fontoj

Aliaj fontoj

  • Baldini, Gabriele (1970) (trad. Roger Parker, 1980), The Story of Giuseppe Verdi: Oberto to Un Ballo in Maschera. Cambridge, et al: Cambridge University Press. ISBN 0-521-29712-5
  • Chusid, Martin (eld.) (1997), Verdi’s Middle Period, 1849 to 1859, Chicago and London: University of Chicago Press. ISBN 0-226-10658-6, ISBN 0-226-10659-4.
  • De Van, Gilles (trad. Gilda Roberts) (1998), Verdi’s Theater: Creating Drama Through Music. Chicago & London: University of Chicago Press. ISBN 0-226-14369-4 (hardback), ISBN 0-226-14370-8
  • Gossett, Philip (2006), Divas and Scholar: Performing Italian Opera, Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-30482-5
  • Hugo, Adèle (1863). Victor Hugo (translated by Charles Edwin Wilbour). New York: Carleton
  • Martin, George, Verdi: His Music, Life and Times (1983), New York: Dodd, Mead and Company. ISBN 0-396-08196-7
  • O'Connor, John (23a Februaro 1989). "Jonathan Miller's Mafia 'Rigoletto'". New York Times. Konsultita la 20an de Aprilo 2012.
  • Pistone, Danièle (1995), Nineteenth-Century Italian Opera: From Rossini to Puccini, Portland, OR: Amadeus Press. ISBN 0-931340-82-9
  • Toye, Francis (1931), Giuseppe Verdi: His Life and Works, New York: Knopf
  • Walker, Frank, The Man Verdi (1982), New York: Knopf, 1962, Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-87132-0
  • Warrack, John and West, Ewan, The Oxford Dictionary of Opera New York: OUP: 1992 ISBN 0-19-869164-5
  • Werfel, Franz kaj Stefan, Paul (1973), Verdi: The Man and His Letters, New York, Vienna House. ISBN 0-8443-0088-8

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]