Mrągowo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Mrągowo

Flago

Blazono

Flago Blazono
Mrągowo (Pollando)
DMS
Red pog.svg
Mapo
Mapo
Genitivo de la nomo Mrągowa
Provinco Varmio-Mazurio
Distrikto Distrikto Mrągowo
Komunumo Komunumo Mrągowo
Speco de komunumo Urba
Urba komunumo Jes
Fondita en 1348
Urborajtoj 1444
Koordinatoj 53° 52′ N, 21° 18′ O53.86666666666721.3Koordinatoj: 53° 52′ N, 21° 18′ O
Alto super la marnivelo 20 ... 200 m
Areo 14,8 km²
Loĝantaro 22600 (en 2004)
Loĝdenso 1478,6 loĝ./km²
Poŝtkodo 11-700 do 11-709
Telefona antaŭkodo 89
Aŭtokodo NMR
TERYT 6283610011
Estro Otolia Anna Siemieniec
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro ul. Królewiecka 60a
Poŝtkodo de estraro 11-700
Telefono de estraro 89 741-32-56
Fakso de estraro 89 741-28-74
Ĝemelaj urboj (Germanio) Grünberg
(Germanio) Waren
(Germanio) Remscheid
(Pollando) Limanowa
Komunuma retejo http://www.mragowo.um.gov.pl
v  d  r
Information icon.svg
La panoramo de la urbo Mrągowo
La Lago Czos, en la limoj de la urbo Mrągowo

Mrągowo (antŭa nomo: Ządzbork, Ządźbork, Żądzbork; germane: Sensburg; prapruse: Sēinits) estas urbo en la provinco (vojevodio) Varmio-Mazurio de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo kaj estas la administra centro de samnoma distrikto Mrągowo. Ĝis la jaro 1945 la urbo estis parto de Orienta Prusio kaj apartenis al Germanio. Urbo estas konata ĉefe de la organizita jam de la jaro 1982 la ĉiujara Pikniko Kontreo. Ankaŭ la urbo Mrągowo estas populara turisma kaj ripoza centro en la Mazurio.

Historio[redakti | redakti fonton]

La "pogezanoj" loĝis ĉe la nuna Tolkmicko; la pli singarda mapo de la prusaj triboj dum la 13-a jarcento laŭ la Encyclopaedia Lithuanica;
grize: la "galindoj" markitaj kiel baltoj, sed ne kiel praprusoj,
la regionoj Sasnia kaj Lubavia markitaj kiel miksitaj praprusaj-slavaj regionoj
La mapo de la bataloj de praprusoj kontraŭ Teŭtona Ordeno dum la 2-a ribelo de praprusoj
La dokumento de Prusia Konfederacio kiu oferas al la pola reĝo Kazimiro la 4-a la enkorporigon de la teŭtona Prusio al Krono de la Regno de Pollando, 1454, (Pola Centra Arkivo de Historiaj Dokumentoj), la gvidanto de la Prusa Konfederacio estis Jan Bażyński kiu naskiĝis en Tolkmicko
La Ŝtato de Teŭtona ordeno post la Dektrijara Milito, la 1466 jaro
Mapo de 1576 de Prusio fare de Caspar Henneberg: Reĝa Prusio (sen suda Pomerio) aperas blanke, Duka Prusio palflave
La teritorio de la Krono de la Regno de Pollando kaj Grandprinclando Litovio (Litvo), dum la jaroj 1619–1622, post la armistico (batalhalto) en Deulino (Dywilin), vidata sur la nunaj limoj de la landoj en Eŭropo.
Legendo:
La pligrandigoj de la teritorio de Prusio en la 17a kaj la 18a jc. *blue: Margraflando Brandenburgio en la jaroj 1600 *verde: Duklando Prusio en la jaro 1600 *flave: Terirtorioj aneksitaj en la 1600-1772 *ruĝe: Teritorioj aneksitaj en la 1772-1795 sekve de la dispartigoj de Pollando-Litovio 1. Nova Silezio 2.Varmio 3.Malantaŭa Pomerio 4.Antaŭpomerio 5.Magdeburgo 6.Osnabruck 7.Minden 8.Mark 9.Kleve
Eŭropo dum la Napoleonaj Militoj kiuj daŭris de 1803 ĝis 1815 jaro, ankaŭ tuŝis la urbon Mrągowo
Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito
La Lago Juno, norde de Mrągowo
La Malgranda Urboplaco, la placo de Michał Kajka en Mrągowo
La Lago Czos (prononcu: Ĉos), en Mrągowo

Historio de Mrągowo en la Mezepoko[redakti | redakti fonton]

Mrągowo estis kreita sur la terenoj de praprusoj nomataj galindoj kaj la tero nomata Galindio (vidu la apudan mapon). Pro sia geografia situo la galindoj estis la lastaj kiuj estis atakitaj fare de kavaliroj de la Teŭtona Ordeno, kaj okazis tio fine de la 13a jc. La arkeologiaj esploroj faritaj dum la tridekaj jaroj de la 20a jc. kj ili pruvis ke apude de la urbo estis la setlejo de galindoj. Tamen tiun setlejon kaptis kaj tute detruis la teŭtonaj kavaliroj. En la jaro 1348 en la loko kie troviĝas la hodiaŭa urbo Mrągowo, la teŭtonoj konstruis la lignan gardejon por gardi la sidejon de Teŭtona Ordeno, ĝi troviĝis 5 km de la nuna loko Szestno. La loko por konstrui la gardejon ne estis hazarda, ĉar la marĉejoj ne permesis ilin preterpasi. Post la konstruo de la gardejo, apude ekkreskis la malgranda setlejo nomata Sensburg. Dum la jaroj 1404-1407 la teŭtona komodoro Johann von Sayn lokigis la urbon laŭ la leĝo de Chełmno. Tamen Granda Majstro de la Teŭtona Ordeno Konrad von Jungingen (1355-1407) donis al la urbo urborajtojn. Dum la sama tempo la urbo ekestis la ekonomia bazo de Teŭtona Ordeno. En la apudaj lagoj oni fiŝkaptis ezokojn kaj angilojn kaj poste estis transporritaj al la oficistoj kaj administrantoj de la teŭtonoj. Pruvas tion mencioj el la jaroj 1408-1409. En la jaro 1444 la Granda Majstro de la Teŭtona Ordeno Konrad von Ehrlichschausen, laŭ peto de la loĝantoj renovigis la antaŭan privilegion pri la lokigo de la urbo, kaj de dato oni diras pri la dato de la akiro de la urborajtoj. Dum la tempo de la renovigo de la privilegia lokigo, la urbo Mrągowo estis tiam malgranda urbo. Loĝis en ĝi nur ĉirkaŭ 100 personoj. Krom poloj kaj germanoj loĝis tie ankaŭ la posteuloj de la praprusoj. Post la fino de la dektrijara milito (vidu la apudan mapon) inter Pollando kaj Teŭtona Ordeno (1454-1466) Mrągowo restis en la limoj de la Duklando Prusio.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)

Historio de Mrągowo de la 16a jc ĝis la 18a jc[redakti | redakti fonton]

Dum la sekvonta milito inter Pollando kaj la Teŭtona Ordeno (1520-1521) la rrbon kaptis kaj tute bruligis pola armeo la 21an de julio 1520. Tiu milito ege malfortigis la teŭtonan ŝtaton. La lasta Alta Majstro de la Germana Ordeno Albreĥto de Brandenburgio-Ansbach (1490-1568) (el la dinastio de hohencolernoj) akceptis la luteranismon, kaj la ordeno estis nuligita (la sekularigo). Sur la ruinoj de la ordena ŝtato aperis la laika prusia ŝtato. Mrągowo kaj la ĉirkaŭaĵoj (kelkaj apudaj vilaĝoj) estis tute detruitaj. Paradokse la situacio ŝanĝiĝis nur post la epidemio de la danĝera kaj ne rekonita iu angla malsano nomata ŝvitad-malsano (latine: sudor anglicus). Somere de la jaro 1527 duko Albreĥto de Prusio fuĝante pro tiu malsano haltiĝis por mallonga tempo en Mrągowo. Rezilte de tio restado li donis al la tiuj setlanoj la rajton ĉiu sabate organizi foiron. La malfacilan ekonomian situacion de Mrągowo pligrandigis la brulego (incendio), kiu okazis nokte la 28an de oktobro 1568, la urbo la sekvan fojon estis tute detruita. Fine de la 16a jc la ĉefa fonto de la vivteno de la loĝantoj estis agrikulturo kaj speciale bredado de brutoj. Metio dum tiuj tempoj ne tiom gravis en la urba ekonomio. En la jaro 1698 en la urbo okazis denove brulego. Krom la preĝejo, lernejo, parokejo kaj kelkaj garbejoj bruligis 130 da loĝdomoj. Bruligita estis ankaŭ la Urbodomo kun ĉiuj urbaj dokumentoj. La rekonstruon de la urbo malhelpis epidemio de pesto kiu teroris dum la jaroj 1708-1711. En la urbo mortis 80 personoj. En la 18a jc en Prusio oni komencis dislokigi la milit-garnizonojn. En Mrągowo dum la jaroj 1719-1792 kvartiris devertipaj milit-formacioj, ekzemple kirasuloj kaj husaroj. En la urbo menkis la terenoj por la konstruado. Ankaŭ mankis en la urbo eĉ la Urbodomo. La kunsidoj de la Urba konsilantaro okazadis en la luita ĉambro. En Mrągowo estis nek kuracisto, nek apotko. Fine de la 18 jc bone disvolviĝis la metio.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)

Historio de Mrągowo de la 19a jc ĝis la 20a jc[redakti | redakti fonton]

La 18an de junio 1812 dum la Napoleonaj Militoj por la dutaga ripozo haltiĝis en Mrągowo la vic-reĝo de Ilatio Eugène Rose de Beauharnais (1781-1824), li etis la adoptita filo de Napoleono Bonaparte, akompanis lin italaj taĉmento t.e ĉirkaŭ 7000 da soldtoj. Tiu militistaro partoprenis en la kampanjo de Napoleono Bonaparte kontraŭ Rusio. La soldatoj, ŝteladis la plej bonajn brutojn por buĉi ilin, krome ŝteladis grenon kaj nutraĵproduktojn. Komence de la 19a jc oni komencis la germanigon. En la jaro 1804 oni decidis ke instrui en la lernejo povas nur homoj scipovantaj legi kaj skribi en la germana. En la jaro 1818 la urbo ekestis la sidejo de la distrikto. Post la kvar jaroj denove okazis granda brulego. En la 19a jc oni komencis la sekigadon (drenadon) de la grundoj, konstruado de la kanaloj kaj renovigado de la domoj kiuj rompiĝadis pro la alta nivelo de la akvo en la grundoj. Oni dungis la specialistoj, inĝenieroj el Nederlando. Kelkaj el ili restis kaj setliĝis en la urbo. En la jaro 1900 la urbo jam havis akvodukton, kanalaron (infrastrukturo]]n kaj pavimitajn stratojn. En la jaro 1905 oni konstruis la amfiteatron kaj plurajn rekread-objektojn. Dum la Unua Mondmilito ne okazis grandaj detruoj, malgraŭ ke rusoj okupadis la urbon la 25an de aŭgusto 1914. Tamen dum la Dua Mondmilito detruita estis la tuta centro de la urbo. La 27an de januaro 1945 la urbon eniris la Ruĝa Armeo. En junio 1945 la reg-povon transprenis poloj. Dum la sekvaj monatoj laŭ la decidoj de la Potsdama konferenco la germana loĝantaro estis translokiĝita al Germanio (vidu la apudan mapon). En la jaro 1946 la iama Sensburg ekestis nomita Mrągowo.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)

Bibliografio:

Ryszard Bitowt, Maciej Głąbiński (2006): Len. Znaczenie gospodarcze upraw lnu i konopi w powiecie mrągowskim od czasów najdawniejszych do 1945 roku na tle tradycji i obyczajów oraz porównań z sąsiednimi krainami, Mazurski Park Krajobrazowy, Krutyń.

Ryszard Bitowt (1998): Materiały o przeszłości Mrągowa i ziemi mrągowskiej, Jolanta i Leopold Klimaszewscy, Mrągowo.

Ryszard Bitowt (2001): Przewodnik po mieście i okolicy, Studio Twórczego Działania Carpe Diem, Mrągowo.

Armand-Augustin-Louis Caulaincourt (1935): With Napoleon in Russia, Morrow, New York.

Bronisław Chlebowski, Filip Sulimierski, Władysław Walewski (1895): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom XIV, nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, Warszawa.

Sebastian Haffner (1996): Prusy bez legendy. Zarys dziejów, Oficyna Historii XIX i XX wieku, Warszawa.

August Hirsch, Charles Creighton (1883): Handbook of geographical and historical pathology, The New Sydenham Society, London.

Władysław Marczuk, Anna Marczuk, Krystyna Schultheiß (2007): Mrągowo i dawny powiat na starej widokówce, Studio Twórczego Działania Carpe Diem, Mrągowo.

Paweł Pizuński (2003): Poczet wielkich mistrzów krzyżackich 1198-2000, Wydawnictwo Arenga, Gdańsk.

Stanisław Siemiński (2003): Mrągowo i okolice, Wydawnictwo Stes, Kętrzyn.

Grażyna Sienkiewicz (1989): Z dziejów Mrągowa i okolic, Muzeum Warmii i Mazur, Olsztyn.

Andrzej Wakar (1975): Mrągowo. Z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn.

Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]


Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]