Stanga altsalto

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Stangosalto)
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Stangoaltsaltado

Stangoaltsaltado, aŭ mallonge stangosalto, estas fako de la atletiko, en kiu sportisto helpe de longa fleksebla stango devas salti super saltolato. La lato havas longon de 4,5 m kaj estas metita sur du latoteniloj en tia maniero, ke ĝi falas, kiam ĝi estas eĉ se nur fajne tuŝata.

La stangoaltsaltado estas olimpika sportoj por viroj ek de 1896 kaj por virinoj ek de 2000. Ĝi estas ankaŭ fako de la dekatlono, sed ne de la heptatlono. Ĝi estas unu el la kvar saltofakoj de la malpeza atletiko. Respondeca pri la reguloj de internaciaj konkursoj estas la IAAF.

Teĥniko[redakti | redakti fonton]

Stangoaltosalto konsistas el ses fazoj. Antaŭ ol saltisto komencas provon, oni frotas siajn manojn per magnezia karbonato aŭ rezino, por ke oni pli bone povas teni la stangon. La unua fazo estas la alkuro. Komence saltisto tenas la stangon tiel, ke ĝi montras 60° supren. La alkuro konsistas el 45 metroj aŭ proksimume 20 paŝojn da plirapidiĝanta kuro. Dum tio saltisto mallevas la stangon ĝis horizontala pozicio. Kuri rapide ĉe la fino gravas, ĉar oni uzas tiun movoenergion por levi sin. Aŭ alivorte: ju pli rapide oni kuras, des pli alte oni povas salti. La dua fazo estas la apogo. Oni malfleksas la brakojn al super la kapo kaj metas la stangon en la apogokeston. La tria fazo estas la eksalto. La punkto, de kie oni eksaltas devas esti sub la supra mano. Eksaltinte oni alprenas C-pozicion. La supra brako, torso kaj la eksalta kruro kurbiĝas simile al la litero C. La kvara fazo estas la suprenvolvo. La stango estas forte kurbigita pro la movoenergio de la saltisto. Dum tiu fazo oni kvazaŭ volvas sin surpen kaj unue alprenas L-pozicion. Tiam oni antaŭenmovas la krurojn kaj ili kune kun la torso havas formon de L. Fine oni movas sin en I-pozicion kun la piedoj supre kaj la kapo sube. En la kvina fazo - la turniĝa apogo - oni turnas sin cirkaŭ sia laŭalta akso tiel, ke oni ventrosube pasas la laton. La fina kaj sesa fazo estas la surteriĝo. En tiu post sukcesa paso de la lato oni surteriĝas kun la dorso sur la mato.

Saltejo[redakti | redakti fonton]

Stanga altosalto en la 1890-aj jaroj en Usono

Antaŭ la lato kaj fostoj super kiuj oni saltas troviĝas 45 metrojn longa kaj 1,22 metrojn larĝa alkurejo. Fine de la alkurejo kaj tuj antaŭ la lato estas apogokesto, en kiu oni metas la stangon por salti. Ĝi longas du metrojn kaj estas 20 cm profunda ĉe la fino. La lato devas esti produktita el vitrofibra plasto. Ĝi devas pezi maksimume du kilogramojn kaj havas diametron de 3 cm. La lato ne devas kurbiĝi pli ol du centimetrojn. Post la lato troviĝas 5×5 metrojn granda kaj 0,8 metrojn alta mato. Ambaŭflanke de la apogokesto ankaŭ troviĝas matoj.

Stango[redakti | redakti fonton]

Pri la stango ekzistas nur malmultaj reguloj. Oni devas uzi propran stangon kaj ties supraĵo devas esti glata. Pri la materialo, longo aŭ larĝo ne ekzsitas reguloj. Modernaj stangoj estas tuboj, kiujn oni produktas el vitrofibra plasto. Ĝis la unua mondomilito oni uzis simplajn lignostangojn. Poste angloj estis la unuaj, kiuj uzis bambuajn stangojn. Post la dua mondomilito metalaj stangoj estis preferitaj. Svedoj komencis uzi stangojn el aluminio. Ekde 1961 usonoj komencis uzi la ĝis nun uzatajn plastajn stangojn.

Konkurso-disvolvo[redakti | redakti fonton]

Kiam nur malmultaj sportistoj partoprenas, konkurso nur konsistas el finalo. Ĉe la grandaj internaciaj konkursoj saltistoj de du grupoj provas kvalifiki sin por la finalo. Oni kvalifikas sin por la finalo kiam oni atingas la kvalifikan alton. Se tro malmulte da saltistoj atingas tiun alton, la sekvantaj plej bonaj saltistoj ankaŭ atingas la finalon ĝis kiam minimuma nombro da saltistoj esta atingita.

Ĉiu saltisto povas mem elekti la unua alton super kiu ĝi volas salti. Por ĉiu alto saltisto havas tri provojn. Kiam saltisto sukcese saltis, ĝi rajtas plu partopreni. Alie post tri malsukcesaj saltoj saltisto eliminiĝas. Post malsukcesa salto atleto rajtas preterlasi la du restantajn provojn de tiu alto kaj uzi ilin ĉe la venonta alto. Same post du missaltoj, oni rajtis uzi la lastan provon ĉe la venonta alto. Ĝenerale tio signifas, ke saltisto post tri sinsekvaj malsukcesaj saltoj eliminiĝas el konkurso.

Por ĉiu provo saltisto havas unu minuton por komenci provon. Kiam nur tri saltistoj restas, ili havas du minutojn. Kiam la venkanto estas la lasta restanta partoprenanto, ĝi havas kvin minutojn. Tiam saltisto povas provi starigi rekordon (ekzemple personan aŭ mondan).

Venkinto estas la saltisto, kiu saltis plej alte. En okazo de egalaj altoj, al atleto, kiu bezonis malpli da provoj ĉe tiu alto estas pli bone rangigita. Se tiam ankoraŭ okazas egalstato, la saltisto kun malpli da missaltoj entute estas pli bone rangigita. Se post tio ankoraŭ pluraj saltistoj okupas la unuan rangon, okazos decida saltado.

Rekordoj[redakti | redakti fonton]

La mondan rekordon ĉe la viroj starigis la usona svedo Armand Duplantis per 6,18 metroj je la 15-a de Februaro 2020 en Glasgovo(Skotlando), unu semajnon post kiam li starigis la antaŭan rekordon. Ĉe la virinoj Jelena Gaĝijevna Isinbajeva el Rusujo atingis la rekordon per 5,06 metroj la 28-an de Aŭgusto 2009 en Zuriko (Svislando) dum konkurso de la Ora Ligo·

Ĉampionoj[redakti | redakti fonton]

Jen listoj de medalgajnintoj en Olimpiaj ludoj (OL) kaj mondaj ĉampionumoj (MĈ).

Viraj medalgajnintoj[redakti | redakti fonton]

Jaro konkurso gajninto alto(metroj) dua tria
1896 OL Flago-de-Usono.svg William Hoyt 3,30 Flago-de-Usono.svg Albert Tyler Flago-de-Grekio.svg Evangelos Damaskos
Flago-de-Grekio.svg Ioannis Theodoropoulos
1900 OL Flago-de-Usono.svg Irving Baxter 3,30 Flago-de-Usono.svg Meredith Colkett Flago-de-Norvegio.svg Carl-Albert Andersen
1904 OL Flago-de-Usono.svg Charles Dvorak 3,50 Flago-de-Usono.svg LeRoy Samse Flago-de-Usono.svg Louis Wilkins
1908 OL Flago-de-Usono.svg Edward Cook
Flago-de-Usono.svg Alfred Gilbert
3,71 Flago-de-Kanado.svg Edward Archibald
Flago-de-Usono.svg Charles Jacobs
Flago-de-Svedio.svg Bruno Söderström
1912 OL Flago-de-Usono.svg Harry Babcock 3,95 Flago-de-Usono.svg Frank Nelson
Flago-de-Usono.svg Marc Wright
1920 OL Flago-de-Usono.svg Frank Foss 4,09 Flago-de-Danio.svg Henry Petersen Flago-de-Usono.svg Edwin Myers
1924 OL Flago-de-Usono.svg Lee Barnes 3,95 Flago-de-Usono.svg Glenn Graham Flago-de-Usono.svg James Brooker
1928 OL Flago-de-Usono.svg Sabin Carr 4,20 Flago-de-Usono.svg William Droegemueller Flago-de-Usono.svg Charles McGinnis
1932 OL Flago-de-Usono.svg Bill Miller 4,315 Flago-de-Japanio.svg Shuhei Nishida Flago-de-Usono.svg George Jefferson
1936 OL Flago-de-Usono.svg Earle Meadows 4,35 Flago-de-Japanio.svg Shuhei Nishida Flago-de-Japanio.svg Sueo Oe
1948 OL Flago-de-Usono.svg Guinn Smith 4,30 Flago-de-Finnlando.svg Erkki Kataja Flago-de-Usono.svg Bob Richards
1952 OL Flago-de-Usono.svg Bob Richards 4,55 Flago-de-Usono.svg Don Laz Flago-de-Svedio.svg Ragnar Lundberg
1956 OL Flago-de-Usono.svg Bob Richards 4,56 Flago-de-Usono.svg Bob Gutowski Flago-de-Grekio.svg Georgios Roumbanis
1960 OL Flago-de-Usono.svg Don Bragg 4,70 Flago-de-Usono.svg Ron Morris Flago-de-Finnlando.svg Eeles Landström
1964 OL Flago-de-Usono.svg Fred Hansen 5,10 German Olympic flag (1959-1968).svg Wolfgang Reinhardt German Olympic flag (1959-1968).svg Klaus Lehnertz
1968 OL Flago-de-Usono.svg Bob Seagren 5,40 Flago-de-Germanio.svg Claus Schiprowski Flago-de-GDR.svg Wolfgang Nordwig
1972 OL Flago-de-GDR.svg Wolfgang Nordwig 5,50 Flago-de-Usono.svg Bob Seagren Flago-de-Usono.svg Jan Johnson
1976 OL Flago-de-Pollando.svg Tadeusz Ślusarski 5,50 Flago-de-Finnlando.svg Antti Kalliomäki Flago-de-Usono.svg David Roberts
1980 OL Flago-de-Pollando.svg Władysław Kozakiewicz 5,78 Flago-de-Pollando.svg Tadeusz Ślusarski
Flago-de-Sovetunio.svg Konstantin Volkov
1983 Flago-de-Sovetunio.svg Serhij Bubka 5,70 Flago-de-Sovetunio.svg Konstantin Volkov Flago-de-Bulgario.svg Atanas Tarev
1984 OL Flago-de-Francio.svg Pierre Quinon 5,75 Flago-de-Usono.svg Mike Tully Flago-de-Usono.svg Earl Bell
Flago-de-Francio.svg Thierry Vigneron
1985 Flago-de-Sovetunio.svg Serhij Bubka 5,85 Flago-de-Francio.svg Thierry Vigneron Flago-de-Sovetunio.svg Rodion Gataullin
1988 OL Flago-de-Sovetunio.svg Serhij Bubka 5,90 Flago-de-Sovetunio.svg Rodion Gataullin Flago-de-Sovetunio.svg Grigorij Jegorov
1991 Flago-de-Sovetunio.svg Serhij Bubka 5,95 Flago-de-Hungario.svg István Bagyula Flago-de-Sovetunio.svg Maksim Tarassov
1992 OL Olympic flag.svg Maksim Tarassov 5,80 Olympic flag.svg Igor Trandenkov Flago-de-Hispanio.svg Javier García
1993 Flago-de-Ukrainio.svg Serhij Bubka 6,00 Flago-de-Kazaĥio.svg Grigorij Jegorov Flago-de-Rusio.svg Maksim Tarassov
1995 Flago-de-Ukrainio.svg Serhij Bubka 5,92 Flago-de-Rusio.svg Maksim Tarassov Flago-de-Francio.svg Jean Galfione
1996 OL Flago-de-Francio.svg Jean Galfione 5,92 Flago-de-Rusio.svg Igor Trandenkov Flago-de-Germanio.svg Andrei Tivontschik
1997 Flago-de-Ukrainio.svg Serhij Bubka 6,01 Flago-de-Rusio.svg Maksim Tarassov Flago-de-Usono.svg Dean Starkey
1999 Flago-de-Rusio.svg Maksim Tarassov 6,02 Flago-de-Aŭstralio.svg Dmitrij Markov Flago-de-Israelo.svg Aleksander Averbuĥ
2000 OL Flago-de-Usono.svg Nick Hysong 5,90 Flago-de-Usono.svg Lawrence Johnson Flago-de-Rusio.svg Maksim Tarassov
2001 Flago-de-Aŭstralio.svg Dmitrij Markov 6,05 Flago-de-Israelo.svg Aleksander Averbuĥ Flago-de-Usono.svg Nick Hysong
2003 Flago-de-Italio.svg Giuseppe Gibilisco 5,90 Flago-de-Sudafriko.svg Okkert Brits Flago-de-Svedio.svg Patrik Kristiansson
2004 OL Flago-de-Usono.svg Timothy Mack 5,95 Flago-de-Usono.svg Toby Stevenson Flago-de-Italio.svg Giuseppe Gibilisco
2005 Flago-de-Nederlando.svg Rens Blom 5,80 Flago-de-Usono.svg Brad Walker Flago-de-Rusio.svg Pavel Gerasimov
2007 Flago-de-Usono.svg Brad Walker 5,86 Flago-de-Francio.svg Romain Mesnil Flago-de-Germanio.svg Danny Ecker
2008 OL Flago-de-Aŭstralio.svg Steven Hooker 5,96 Flago-de-Rusio.svg Jevgenij Lukjanenko Flago-de-Usono.svg Derek Miles
2009 Flago-de-Aŭstralio.svg Steven Hooker 5,90 Flago-de-Francio.svg Romain Mesnil Flago-de-Francio.svg Renaud Lavillenie
2011 Flago-de-Pollando.svg Paweł Wojciechowski 5,90 Flago-de-Kubo.svg Lázaro Borges Flago-de-Francio.svg Renaud Lavillenie
2012 OL Flago-de-Francio.svg Renaud Lavillenie 5,97 Flago-de-Germanio.svg Björn Otto Flago-de-Germanio.svg Raphael Holzdeppe
2013 Flago-de-Germanio.svg Raphael Holzdeppe 5,89 Flago-de-Francio.svg Renaud Lavillenie Flago-de-Germanio.svg Björn Otto
2015 Flago-de-Kanado.svg Shawnacy Barber 5,90 Flago-de-Germanio.svg Raphael Holzdeppe Flago-de-Pollando.svg Paweł Wojciechowski
Flago-de-Francio.svg Renaud Lavillenie
Flago-de-Pollando.svg Piotr Lisek
2016 OL Flago-de-Brazilo.svg Thiago Braz da Silva 6,03 Flago-de-Francio.svg Renaud Lavillenie Flago-de-Usono.svg Sam Kendricks
2017 Flago-de-Usono.svg Sam Kendricks 5,95 Flago-de-Pollando.svg Piotr Lisek Flago-de-Francio.svg Renaud Lavillenie
2019 Flago-de-Usono.svg Sam Kendricks 5,97 Flago-de-Svedio.svg Armand Duplantis Flago-de-Pollando.svg Piotr Lisek

Virinaj medalgajnintoj[redakti | redakti fonton]

Jaro konkurso gajninto alto(metroj) dua tria
1999 Flago-de-Usono.svg Stacy Dragila 4,60 Flago-de-Ukrainio.svg Anĵela Balaĥonova Flago-de-Aŭstralio.svg Tatiana Grigorieva
2000 OL Flago-de-Usono.svg Stacy Dragila 4,60 Flago-de-Aŭstralio.svg Tatiana Grigorieva Flago-de-Islando.svg Vala Flosadóttir
2001 Flago-de-Usono.svg Stacy Dragila 4,75 Flago-de-Rusio.svg Svetlana Feofanova Flago-de-Pollando.svg Monika Pyrek
2003 Flago-de-Rusio.svg Svetlana Feofanova 4,75 Flago-de-Germanio.svg Annika Becker Flago-de-Rusio.svg Jelena Isinbajeva
2004 OL Flago-de-Rusio.svg Jelena Isinbajeva 4,91 Flago-de-Rusio.svg Svetlana Feofanova Flago-de-Pollando.svg Anna Rogowska
2005 Flago-de-Rusio.svg Jelena Isinbajeva 5,01 Flago-de-Pollando.svg Monika Pyrek Flago-de-Ĉeĥio.svg Pavla Hamáčková
2007 Flago-de-Rusio.svg Jelena Isinbajeva 4,80 Flago-de-Ĉeĥio.svg Kateřina Baďurová Flago-de-Rusio.svg Svetlana Feofanova
2008 OL Flago-de-Rusio.svg Jelena Isinbajeva 5,05 Flago-de-Usono.svg Jennifer Stuczynski Flago-de-Rusio.svg Svetlana Feofanova
2009 Flago-de-Pollando.svg Anna Rogowska 4,75 Flago-de-Usono.svg Chelsea Johnson
Flago-de-Pollando.svg Monika Pyrek
2011 Flago-de-Brazilo.svg Fabiana Murer 4,85 Flago-de-Germanio.svg Martina Strutz Flago-de-Rusio.svg Svetlana Feofanova
2012 OL Flago-de-Usono.svg Jennifer Suhr 4,75 Flago-de-Kubo.svg Yarisley Silva Flago-de-Rusio.svg Jelena Isinbajeva
2013 Flago-de-Rusio.svg Jelena Isinbajeva 4,89 Flago-de-Usono.svg Jennifer Suhr Flago-de-Kubo.svg Yarisley Silva
2015 Flago-de-Kubo.svg Yarisley Silva 4,90 Flago-de-Brazilo.svg Fabiana Murer Flago-de-Grekio.svg Nikoleta Kiriakopulu
2016 OL Flago-de-Grekio.svg Katerini Stefanidi 4,85 Flago-de-Usono.svg Sandi Morris Flago-de-Nov-Zelando.svg Eliza McCartney
2017 Flago-de-Grekio.svg Katerini Stefanidi 4,91 Flago-de-Usono.svg Sandi Morris Flago-de-Venezuelo.svg Robeilys Peinado
Flago-de-Kubo.svg Yarisley Silva
2019 ANA flag (2017).svg Anĵelika Sidorova 4,95 Flago-de-Usono.svg Sandi Morris Flago-de-Grekio.svg Katerini Stefanidi

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]