Ĉaturango

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Kriŝno kaj Radhao ludas ĉaturangon je 8×8 Ashtāpada

Ĉaturango estas la plej malnova varianto de ŝako de ĉirkaŭ 600 p.K.. Ĝi eble estas la deveno de ŝako, ĉina ŝako, ŝogio kaj aliaj ŝakaj variantoj. La nomo devenas el la sanskrita lingvo kiu signifas "dividita en kvar partoj", t.e. infanterio, rajdistaro, elefantoj kaj militveturiloj; antaŭbildojn de hodiaŭaj ŝakaj peonoj, ĉevaloj, kurieroj kaj turoj.

La reguloj de la ludo similas al tiuj de la moderna versio. Ludantoj uzas tradician 8x8 tabulon, tamen, oni uzas malsaman pecaron.

Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
La elira pozicio de Ĉaturango.[1] La Rajaj ne alfrontas unu la alian; la blanka Raja startas ĉe la ĉelo 'e1' kaj la nigra Raja ĉe la ĉelo 'd8'.

La ĝustaj reguloj de Ĉaturango estas nekonataj. Ŝakaj historiistoj supozas, ke la ludo havis similajn regulojn al tiuj de sia posteulo Ŝatranĝo. Aparte, ekzistas necerteco pri la movoj de la Gaja (elefanto), kiu estas la pioniro de la modernŝaka kuriero.

Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
Ashtāpada, estas la senkvadratita 8 × 8 tabulo, kelkfoje kun specialaj markoj, kie ĉaturango estis ludita

Reguloj[redakti | redakti fonton]

La elira pozicio estas kiel montrita. La ludanto markata kiel "blanka" movas unue. La celo de ĉaturango estas same kiel moderna ŝako, tiu estas ŝakmati la Rajan (reĝon) de la rivalo.

Pecaroj kaj iliaj movoj[redakti | redakti fonton]

Ĉaturanga pecaro
Chess klt45.svgChess kdt45.svg Raja (reĝo)
Chess qlt45.svgChess qdt45.svg Mantri aŭ Senapati (konsilisto aŭ generalo; prapatro de Ferz; frua speco de damo)
Chess rlt45.svgChess rdt45.svg Ratha (ĉaro; turo)
Chess elt45.svgChess edt45.svg Gaja (elefanto; poste nomita Alfil; frua speco de kuriero)
Chess nlt45.svgChess ndt45.svg Ashva (ĉevalo)
Chess plt45.svgChess pdt45.svg Padàti aŭ Bhata (piedsoldato aŭ infanteriano; peono)
  • Raja (reĝo) (ankaŭ literumita Rajah): ĝi movas unu paŝon en ajna direkto (vertikala, horizontala aŭ diagonala), same kiel la reĝo en okcidenta ŝako. Ne estas aroko en ĉaturango.
  • Mantri (ministro aŭ konsilisto); ankaŭ konata kiel Senapati (generalo): ĝi movas unu paŝon diagonale en iu direkto, kiel la ferz en Ŝatranĝo.
  • Ratha (ĉaro) (ankaŭ literumita Śakata): ĝi movas same kiel turo en ŝako.
  • Gaja (elefanto) (ankaŭ literumita GajahHathi): ĝi movas du paŝojn diagonale en iu direkto, saltante super la unua kvadrato, kiel la alfil en Ŝatranĝo.
  • Ashva (ĉevalo) (ankaŭ literumita AshwaAsva): ĝi movas same kiel ĉevalo en ŝako.
  • PadàtiBhata (piedsoldato aŭ infanteriano) (ankaŭ literumita Pedati); ankaŭ konata kiel Sainik (batalanto): ĝi movas kaj kaptas same kiel Peono en ŝako, sed sen la eblo de duobla paŝo je la unua movo.

Aliaj reguloj[redakti | redakti fonton]

La araba ŝatranĝoludisto al-Adli[2] mencias du pliajn diferencojn:

  • Pato estis venko por patita ludanto. Tiu regulo aperis denove en iuj mezepokaj ŝakaj variantoj en Anglio ĉ. 1600. Laŭ iuj fontoj, estis neniu senmoviĝo, kvankam tio estas neverŝajna.
  • La ludanton, kiu unue solecos la kontraŭulan reĝon (t.e. tiu kaptas ĉiujn malamikajn pecojn krom la reĝo), tiu gajnas. En Ŝatranĝo tio estas ankaŭ venko, sed nur se la kontraŭulo ne povas soleci la ludantan reĝon sur sia sekvanta movo.

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. The History Of Chess. ChessZone. Alirita 29 Marto 2011.
  2. al-Adli

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]