Naŭatla lingvo

El Vikipedio

Naŭatla (Nāhuatlahtōlli) - lingvo de la aztekoj
Parolata en	centra Meksiko
Denaskaj parolantoj	1,4 milionoj (1980),
Fremdlingvo / dua lingvo por	ne konatas
Lingvistika klasifiko	Suda uto-azteka Naŭatla
Skribo	latina depost la 16-a jarcento
Lingvaj kodoj
ISO 639-1	-
ISO 639-2	nah

specimeno: la Patro Nia:

Totahtziné,

in ilhuicatl timoyetzticah,

mā yēctēnēhualo in motōcātzin;

mā hualauh in motlatohcāyōtzin;

mā chīhualo in tlālticpac

motlanēquilitzin iuh in ilhuicac.

In totlaxcalmōmōztlaeh

totechmonequi ma āxcān;

xitēchmomaquili īhuān

xitēchmapopolhuilli in totlahtlacōl,

in iuh tiquintlapopolhuiah

in techtlatlacalhuiah īhuān

mācamo xitechmotlālcāhuilli;

inic ahmo īpan tihuetzque

īpan teneyeyecoltiliztli,

mā xitechmomaquīxtilli

in īhuīcpa in ahmo cualli.

Mā yuh mochīhua.

La naŭatla lingvo, naŭatlo aŭ nahŭatla/nahuatla laŭ GDEE (naŭatle Nāhuatlahtōlli, hispanlingve náhuatl) estas Azteka lingvo de la Uto-Azteka familio, parolata precipe en centra Meksiko (federacieroj Puebla, Veracruz (ŝtato), Hidalgo kaj Guerrero). Laŭ Ethnologue, estis 1 376 898 parolantoj en 1980. Ĝi estas la plej parolata indiana lingvo en Meksiko. La naŭatla havas plurajn dialektojn.

La jam ne parolata klasika naŭatla estis la lingvo de la aztekoj. La azteka skribosistemo ne spegulis la parolan lingvon kiel alfabetoj. Post la hispana konkero, parto el la naŭatla lingva tradicio estis kompilita en libroj per latina alfabeto. Hodiaŭ restas ŝtonaj skribaĵoj, kiuj ne facile legeblas. La Katolika eklezio predikis per naŭatlo al indianoj eĉ en landoj, kie ĝi ne estis parolata antaŭ kristanigo.

Preskaŭ ĉiu parolanto lernas la naŭatlan hejme kaj scias la hispanan. Ĝenerale, parolantoj estas malriĉaj kaj ne ricevas norman edukadon. Tamen, dank' al pliiĝanta aprezo por indianaj lingvoj kaj kulturoj, iu ajn nun povas studi la naŭatlan ĉe pluraj lernejoj en Meksiko.

[redaktu] Ortografio

Estas pluraj literumadoj por la naŭatla. La plej ofte uzata literumado estas prenita de la hispana. En tiu ĉi literumado, la litero h ĝenerale ne elparoliĝas, tamen ll estas duobla /l/ (anstataŭ /j/), x estas prononcata [ŝ]. La simbolo ' signas glotan plozivon. Do, la vorto Nāhuatlahtōlli elparoliĝas pli malpli [naŭal la tol li]. Malpli konfuza literumado ekzistas, sed malofte uziĝas pro ĝiaj neaskiaj literoj, ekz. š.

[redaktu] Naŭatlaj vortoj

Multaj naŭatlaj vortoj eniris la hispanan lingvon, kiaj cacahuate ([kakaŭate], "arakido") kaj tecolote ([tekolote], "strigo"). Eĉ Esperanto havas plurajn naŭatlajn vortojn. Jen iom da ili:

avokado < āhuacatl
ĉokolado < chocolātl
kojoto < coyōtl
Meksiko < mēxihcatl ("meksikano")
oceloto < ōcēlōtl
tomato < xītomatl

Multaj meksikaj loknomoj estas origine aztekaj: Cuernavaca, Xochimilco, Popocatépetl.

[redaktu] Naŭatlaj frazoj

Naŭatla frazo (per Esperanteca literumado)	Esperanta traduko
Ken otlatŭililok!	Bonan tagon!
Nisempaki nimiciŝmati!	Estas plezuro koni vin!
Tlaso'kamati	Dankon!
Nimictlaso'tla.	Mi amas vin.
Iŝkiŝka mostla!	Ĝis morgaŭ!