Gryfice

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Gryfice

Flago

Blazono

Flago Blazono
Genitivo de la nomo Gryfic
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto Distrikto Gryficki
Komunumo Komunumo Gryfice
Speco de komunumo Urbo-kampa
Urborajtoj 1262
Koordinatoj 53° 54′ N, 15° 13′ O53.915.216666666667Koordinatoj: 53° 54′ N, 15° 13′ O
Areo 12,4 km²
Loĝantaro 16921 (en 2004)
Loĝdenso 1364,6 loĝ./km²
Poŝtkodo 72-300
Telefona antaŭkodo 91
Aŭtokodo ZGY
TERYT 4324305024
Estro Andrzej Wacław Szczygieł
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro pl. Zwycięstwa 37
Poŝtkodo de estraro 72-300
Telefono de estraro 91 384 43 15
Fakso de estraro 91 384-36-42
Ĝemelaj urboj Meldorf (Germanio)
Güstrow (Germanio)
Komunuma retejo http://www.umgryfice.pl
v  d  r
Information icon.svg

Gryfice (kaŝube: Gryfice, la nomoj dum la jarcentoj:civitatis nostre Griphemberch super Regam 1264, Gryphenberge 1277, Grifenberg 1302, de Griphenberch 1331, Grifenberch 1538, Griphenberch 1535, stat Griphenberge 1535, Grifenberg 1535, Griffenberg 1539, Griffenberch 1539, 1540, Grifenberge 1540, Greiffenberge 1618, Greiffenberg 1789, Greifenberg 1834, germane: Greifenberg in Pommern) - estas urbo en Okcidenta Pomerio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Gryfice en distrikto Gryficki.

La Ŝtona Pordego, el kiu ĉiutage oni aŭdas la urban voksignalon (trumpetignalon)

Historio[redakti | redakti fonton]

Historio de la ĉirkaŭaĵo de Gryfice dum la antikveco[redakti | redakti fonton]

La neolitiko: Hakilo el polurita ŝtono.
La maksimuma disvastigo de la Luzacia Kulturo (verdkolore)
La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj
Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a
Limoj de Pollando dum regado de pola reĝo Boleslao la 1-a, nomata "la Brava"
Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa

La esploroj de germanaj kaj polaj arkeologoj pruvas ke en tiuj terenoj loĝis homoj jam en neolitiko, tio estas pli nova periodo de ŝtonepoko. Świadectwem kultury materialnej tego okresu są znaleziska w okolicznych miejscowościach, które zostały potwierdzone w późniejszym okresie. Ponadto stwierdzono zasiedlenie tych terenów w późniejszym okresie, a więc epoce brązu. Badania na podstawie źródeł przekazują, że obszar ten w II wieku n.e. były zamieszkane przez ludy germańskie. W traktacie de Ptolemeo pod tytułem Geografia (2-a jc p.K.) wymienione zostały wśród tych ludów te, które zamieszkiwały tereny dzisiejszego Pomorza Zachodniego i Gdańskiego. Współczesne badania nad traktatem wskazują, że tereny od Laguno de Szczecin na wschód po rzekę Wieprzę były zasiedlone przez Sidinów. Ich zachodnimi sąsiadami byli Farodinowie a wschodnimi Rutikliowie. Niektórzy badacze przypuszczają, że początek miastu dały trzy osady z około X wieku, z czego jedna mogła stanowić podłoże pod przyszłą lokację. Lokowanie miasta na terenie zagospodarowanym sprzed XIII wiekiem potwierdziły współczesne badania archeologiczne. Dum la sesdekaj jaroj de 20a jc oni elfosis la setlejon de la Luzacia kulturo (vidu la supran mapon).

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Gryfice en la Mezepoko[redakti | redakti fonton]

La monumento de princo de Kaŝubio / Pomerio Świętopełk la 2-a Granda (ĉe la Strato Szeroka, en la centro de Malnova Urbo de Gdansko
De maldekstro: Warcisław la 1-a, Sambor la 2-a kaj Racibor/Ratibor de Pomerio
La Sankta Otton el Bambergo

Dum la frua Mezepoko sur tiuj terenoj loĝis la gentoj de la okcidentaj pomerianoj (vidu la apudan mapon). Były to kręgi wpływów Wolinian, Pyrzyczan i Brzeżan. Dum la regado de Mjeŝko la 1-a kaj Boleslao la 1-a, nomata "la Brava" tiuj ternoj estis en la limoj de Pollando. W 1121 roku na ziemi gryfickiej miała miejsce bitwa pod Niekładzem, w której Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa pobił wojska Pomorza Zachodniego dowodzone przez książąt: Warcisław la 1-a kaj Świętopełk la 1-a de Nakło. Wiosną 1124 roku na polecenie księcia Bolesława Krzywoustego nad dolną Regę przybyła misio de episkopo Otton el Bambergo.

En la dua duono de la 13-a jc en Pomerio regis la princoj el pomeria dinastio de Grifoj: Barnim la 1-a kaj Warcisław la 3-a, którzy w celu wzmocnienia swojej władzy zachęcali do osiedlania się na tych terenach. Gryfice uzyskały lubeckie prawa miejskie w roku 1262 z rąk księcia Warcisława III. Miejscowość otrzymała prawa celne, wyrębu lasów, żeglugi po rzece Redze i na wodach przybrzeżnych, czasowe zwolnienie od podatku (okres 10 lat), dzięki czemu mogła się znacznie bogacić. Pierwszymi kupcami osiedlającymi się w Gryficach byli mieszkańcy Gryfii (dziś Greifswald w Niemczech). Kupcy organizowali skup intratnych produktów, chociażby zbóż, wosku, skór, smoły, konopi, mięsa i miodu. Pod koniec XIII wieku rozpoczęto budowę ceglanego kościoła o trzech nawach, a w 1300 roku budowę murów obronnych otaczających miasto. Na przełomie XIII i XIV wieku Gryfice liczyły około 500 mieszkańców. En la 15a jc kelkfoje okazis la konfliktoj pri la fiŝkaptado kun la pli norda urbo Trzebiatów, kiu provis prenadi la doganon de la ŝipoj el Gryfice ĉe la rivero Rega.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Gryfice de la 16a jc ĝis la 19a jc[redakti | redakti fonton]

Komence de la 16a jc la nombro de la loĝantoj estis pli ol 2 mil. W 1534 roku mieszkańcy miasta przechylali się na stronę Reformacio. Rada miejska zagarnęła w 1525 roku skarbiec kościelny, a 10 lat później przejęła wszelkie dobra i nieruchomości zakonne.

Eŭropo dum la Napoleonaj Militoj kiuj daŭris de 1803 ĝis 1815 jaro

W ciągu stu lat miasto przeżywało drugą falę germanizacji, która prócz ważniejszych urzędów obejmowała także i kościół. Na przełomie XVI i XVII wieku na Pomorzu, także w Gryficach, miało miejsce wiele procesów czarownic. Oskarżonym kobietom zarzucano paranie się czarną magią i szerzenie zabobonów. W 1618 roku rozpoczęła się la Tridekjara milito (vidu la apudan mapon), która przerwała rozwój miasta. W połowie XVII w. rozpoczęto odbudowę miasta, którą przerwała Nordia Milito 1655-1660 nomata ankaŭ Sveda diluvo (1655-1660) (vidu la apudan mapon). W drugiej połowie XVIII wieku miasto było zajmowane trzykrotnie przez Rosjan. En la jaro 1806 dum la Napoleonaj militoj eniris la urbon la taĉmentoj de francoj (vidu la apudan mapon). Mimo to liczba mieszkańców wzrosła do 3 tys. osób. W drugiej połowie XIX wieku w mieście pojawiła się społeczność żydowska. W kolejnych latach wybudowano cukrownię, fabrykę wyrobów ceramicznych i pieców, krochmalnię oraz fabrykę marmolady. En la jaro 1882 Gryfice ekhavis la fervojon kun Szczecin.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Gryfice dum la 20a jc[redakti | redakti fonton]

Dum la tridekaj jaroj de la 20a jc en la loka konsilantaro la plimulton ekhavis la Nacisocialisma Germana Laborista Partio (NSDAP). W okresie międzywojennym istniały tu dwa wielkie zakłady przemysłowe, czyli fabryka płatków ziemniaczanych i cukrownia. W 1938 roku nasiliła się akcja likwidacyjna własności żydowskiej. Gryfice przetrwały większą część II wojny światowej bez zniszczeń. Armia Czerwona zajęła je w marcu 1945 roku. Na skutek celowych podpaleń dokonywanych przez sowieckich żołnierzy zaraz po zajęciu miasta zniszczeniu uległo 40% zabudowy miasta.

Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando
La Kapelo de Sankta Georgo
La gotika Maria Preĝejo de Ĉielenpreno de Maria
La Urba Oficejo kaj Distriktejo (Starostejo)

Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon).

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Tadeusz Białecki, Ziemia Gryficka 1969, Szczecin: Instytut Zachodnio-Pomorski, 1971.
  • Tadeusz Białecki, Ziemia Gryficka 1970-1971, Szczecin: Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, 1973.
  • Mieczysław Jaroszewicz, Żydzi oraz ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku, Varsovio: Wydawnictwo DIG, 2007.
  • Kazimierz Kozłowski, Ziemia Gryficka 1945-1985, Gryfice: Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, 1987.
  • Gerard Labuda, Historia Pomorza, tom 1, część 1, Poznano: Wydawnictwo Poznańskie, 1969.
  • Lech Leciejewicz, Pomorze Zachodnie. Nasza Ziemia Ojczysta, Poznano: Wydawnictwo Poznańskie, 1960.
  • Arleta Majewska, Pomorze wczoraj-dziś-jutro, Stargard: Muzeum w Stargardzie, 2010.
  • Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Vroclavo: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984.
  • Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, Szczecin: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica, 2005.
  • Mateusz Siuchniński, Miasta polskie w tysiącleciu, tom 2, Vroclavo: Zakład Narodowy im.

Ossolińskich, 1967.

  • Józef Spors, Studia nad wczesnośredniowiecznymi dziejami Pomorza Zachodniego, Słupsk: Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1988.

Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]


La Placo de Venko (la vido el la tegmento de la urbodomo)