Kartvela lingvo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Kartvela
ქართული.png
Parolata en Kartvelio, Rusio, Usono
Denaskaj parolantoj 4 milionoj
Skribo Kartvela alfabeto
Lingvistika klasifiko
kaŭkaza
Kartvela lingvaro
Kartvela
Oficiala statuso
Oficiala lingvo en Kartvelio
Lingvaj kodoj
Lingvaj kodoj
  ISO 639-1 ka
  ISO 639-2
    Bibliografia geo
    Terminologia kat
Vikipedio
v  d  r
Information icon.svg

La kartvela lingvo - kartvele ქართული, Kartuli - estas la ĉefa membro de la kartvela lingvogrupo. La plimulto de sciencistoj konsideras, ke la kartvela grupo apartenas al la kaŭkazia lingvofamilio. Iuj el ili lokigas ĝin inter la hindeŭropaj lingvoj.

Specimeno La Patro Nia:

Mamao ĉŭeno romeli ĥar catha ŝina.
Cmida-iqaŭn saĥeli ŝeni.
Moŭedin supeŭa ŝeni,
iqaŭn neba ŝeni ŭitharca catha ŝina egreca kŭeqanasa zeda.
Puri ĉŭeni arsobisa momec ĉŭen dghes.
Da momitteŭen ĉŭen thana-nadebni ĉŭenni.
Ŭitharca ĉŭen miuteŭebth thana-mdebtha math ĉŭentha.
Da nu ŝemikŭaneb ĉŭen gansacdelsa.
aramed miĥsnen ĉŭen borottisagan.
Amin.
მამაო ჩვენო რომელი ხარ ცათა შინა.
წმინდა-იყავ სახელი შენი.
მოვედინ სუფევა შენი,
იყავ ნება შენი ვითარცა ცათა შინ ეგრეცა ქვეყანასა ზედა.
პური ჩვენი არსებისა მომეც ჩვენ .
და მომიტევენ ჩვენ თანანადებნი ჩვენი.
ითარცა ჩვენ მივუტევებთ თანადებთა მათ ჩვენსა.
და ნუშეგვიყვანებ ჩვენ განსაცდლა .
არმედ მიხსენ ჩვენ ბოროტისაგან.
ამინ.

Variaĵoj[redakti | redakti fonton]

Al la kartvela lingvogrupo apartenas:

  1. La kartvela (nacilingve – ქართული, Kartuli ena); angle – Georgian; ruse - Gruzinskij) kun pli ol 3,5 mln parolantoj;
  2. La mingrela – (memnomo - მარგალური ნინა, Margaluri nina) lingvo de la mingreloj, etnografia grupo de la kartveloj (eble preferindus nomi ĝin margala, laŭ indiĝena vortradiko, aŭ megrela); parolantoj ĉirkaŭ 500 mil, precipe en la okcidenta parto de la lando – provincoj Samegrelo kaj Abĥazeti;
  3. La svana - (memnomo - ლუშუ ნინ, Luŝu nin) lingvo de svanoj, etnografia grupo de kartveloj. Parolantoj ĉirkaŭ 40 mil, precipe en nordokcidenta provinco de la lando - Svaneti;
  4. laza - (memnomo - ლაზური ნენა, Lazuri nena) lingvo de lazoj, etnografia grupo de kartveloj. Parolantoj precipe en Turkio, nur malgranda parto en Kartvelio.

La kartvela lingvo havas multajn dialektojn (laŭ provincnomoj - Kartli, Kaĥeti, Imereti, Aĝara, Ĥevsureti, Leĉĥumi, Mesĥeti, Ĝavaĥeti k.a.) sed sen iaj problemoj de interkompreno. Iom izolite de la kernlingvo evoluis t.n. eksteraj dialektoj: Fereiduna (en Irano), Imerĥeva (en Turkio) kaj Ingiloa (en Azerbajĝano), kiujn forte influis la lokaj naciaj lingvoj.

La mingrelan kaj lazan oni konsideras dialektoj de unu al alia kaj ofte ilin nomas zana subgrupo. Krom la kartvela, ĉiuj estas senskribaj lingvoj. La mingreloj kaj svanoj estas denaske dulingvaj, por ili indiĝena lingvo estas nur por hejma uzo, sed aliajn funkciojn (eduka, literatura, ŝtata) plenumas la kartvela. Pro la specifaj evoluaj cirkonstancoj multaj lazoj sin konsideras kiel apartan nacion.

Kelkaj specifikaĵoj[redakti | redakti fonton]

  • La vorto mama signifas patron kaj deda patrinon.
  • En la lartvela lingvo forestas gramatika genro de substantivoj.
  • Ekzistas nur unu sola pronomo por la tria persono: is = li, ŝi, ĝi.
  • La plimulto de la kartvelaj substantivoj finiĝas je “i”.
  • Kelkaj verboj diferenciĝas per tio, ĉu ili rilatas al vivestulo aŭ objekto, ekz. “Me mqavs da.” – mi havas fratinon, “Me makvs kalami.” – mi havas skribilon.
  • En la vorto ofte ariĝas multaj konsonantoj, kio malfaciligas ĝian prononcon. Ekz. “Mcvrtneli” (trejnisto) – 6 konsonantoj.
  • Forestas korespondo en pluralo inter adjektivo kaj numeralo kun substantivo. Ekz. “Erti lamazi kali” – unu bela virino, “Ori lamazi kali” – du belaj virinoj.

Kartvela literaturo[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]