Feroa lingvo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo

La feroa lingvo (feroe: føroyskt mál [FE-rist MO-al]) estas parolata de la proksimume 41.000 loĝantoj de Ferooj.

La bazon por la feroa literaturlingvo kreis la teologo kaj lingvisto Venceslaus Ulricus Hammershaimb (1819-1909). En la jaro 1846 li kunigis la diversajn feroajn dialektojn per komuna ortografio.

Historio[redakti | redakti fonton]

En la malfrua 19a jarcento, nacia reviviĝo komenciĝis kune kun la evoluo de la skriba lingvo. En 1888, ĉe fama Kristnaska renkontiĝo en Torshavn, estis ellaborita programo por la refortigo kaj evoluigo de la lingvo. Baldaŭ poste ekeldoniĝis la unua gazeto presita en la feroa, Føringatiðindi, kaj la movado daŭrigis la kampanjon por enkonduki la feroan en lernejoj, en la eklezio, kaj en administrado. Post longa periodo de akra disputado kun la regantaj danoj, en 1938 la feroa estis oficiale agnoskita kiel la lingvo de instruado sur la insuloj.

Fine, per la Akto de Aŭtonomio en 1948 la feroa fariĝis la oficiala lingvo de la insuloj. Kvankam tio estis granda atingo, multaj homoj daŭris labori por fortigi la pozicion de la feroa lingvo en ĉiuj socitavoloj. En la 1960aj jaroj establiĝis la Fróðskaparsetur Føroya (Feroa Akademio) kun la celo krei strukturon por la esploro kaj instruado de la feroaj lingvo kaj literaturo ĉe la plej altaj universitataj niveloj.

Multaj el la celoj jam estas atingitaj, kvankam la dana ankoraŭ ludas tre grandan rolon en publika vivo kaj edukado.

Komparo de vortotrezoro[redakti | redakti fonton]

Feroa linvo kaj aliaj ĝermanaj lingvoj
Feroa Islanda Norvega (nynorsk) Norvega (bokmål) Angla Frisa Dana Sveda Germana Nederlanda Esperanto
Vælkomin Velkomin Velkomen Velkommen Welcome Wolkom Velkommen Välkommen Willkommen Welkom Bonvenon
Farvæl Far vel; Farðu heill Farvel Farvel Farewell Farwol Farvel Farväl Lebwohl Vaarwel Adiaŭ
Hvussu eitur tú? Hvað heitir þú? Kva heiter du? Hva heter du? What is your name? Wat is dyn namme? Hvad hedder du? Vad heter du? Wie heißt du? Hoe heet je? Kion vi nomas
Hvussu gongur? Hvernig gengur? Korleis gjeng / går det? Hvordan går det? How is it going? (How goes it?) Hoe giet it? Hvordan går det? Hur går det? Wie geht’s? Hoe gaat het? Kiel vi fartas?
Hvussu gamal (m) / gomul (f) ert tú? Hversu gamall (m) / gömul (f) ert þú? Kor gamal er du? Hvor gammel er du? How old are you? Hoe âld bisto? Hvor gammel er du? Hur gammal är du? Wie alt bist du? Hoe oud ben je? Kiom da jaroj vi estas
Reytt / reyður / reyð Rautt / rauður / rauð Raud(t) Rød(t) Red Read Rød(t) Rött / Röd Rot Rood / Rode Ruĝa
Blátt/bláur/blá Blátt/blár/blá Blå(tt) Blå(tt) Blue Blau(e) Blå(t) Blå(tt) Blau Blauw(e) Blua
Hvítt / hvítur / hvít Hvítt / hvítur / hvít Kvit(t) Hvit(t) White Wyt Hvid(t) Vit(t) Weiß Wit(te) Blanka

Specimeno ("Patro Nia")[redakti | redakti fonton]

Faðir okkara,
Tú, sum ert í Himli!
Heilagt verði navn Títt!
Komi ríki Títt!
Verði vilji Tín,
sum í Himli, so á jørðini við!
Gev okkum í dag dagliga breyð okkara!
Fyrigev okkum skuldir okkara,
sum eisini vit fyrigeva skuldarum okkara.
Leið okkum ikki í freistingar,
men frels okkum frá illum!
(Tí Títt er ríkið og valdið, Tín er heiðurin, í allar ævir.)
Amen.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]