Jarocin

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Jarocin

Blazono

Blazono
Genitivo de la nomo Jarocina
Provinco Grandpollando
Distrikto Distrikto Jarociński
Komunumo Jarocin
Speco de komunumo Urbo-kampa
Urborajtoj 1257
Koordinatoj 51° 58′ N, 17° 30′ O51.96666666666717.5Koordinatoj: 51° 58′ N, 17° 30′ O
Areo 14,44 km²
Loĝantaro 25805 (en 2004)
Loĝdenso 1 787 loĝ./km²
Poŝtkodo 63-200
Telefona antaŭkodo 62
Aŭtokodo PJA
TERYT 4304006024
Estro Adam Michał Pawlicki
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro al. Niepodległości 10
Poŝtkodo de estraro 63-200
Telefono de estraro 62 747-26-11
Fakso de estraro 62 747-22-25
Ĝemelaj urboj (Francio) Libercourt
(Nederlando) Veldhoven
(Hungario) Hatvan
(Germanio) Schlüchtern
(Ukrainio) Oleksandria
Komunuma retejo http://www.jarocin.pl/
v  d  r
Information icon.svg

Jarocin estas urbo en Grandpollando en Pollando.

Ĝi apartenas al Jarocin en distrikto Jarociński.

La maksimuma disvastigo de la Luzacia Kulturo (verdkolore)
La Kulturo Przeworska (verdkolore) dum la 1-a jc p.K.
  •  Kulturo Przeworska
  •  Kultura Zarubiniecka
  • Historio[redakti | redakti fonton]

    Historio de Jarocin en la Mezepoko[redakti | redakti fonton]

    La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj
    Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a
    Przemysł la 2-a, la pentraĵo de Jan Matejko

    La arkeologiaj eltrovaĵoj pruvas la ĉeeston su tiuj trenoj de la gentoj kolektad-ĉasistaj jam antaŭ la jaro 4500 a.K. Ślady pierwszego osadnictwa, związane ze społeczeństwami myśliwskimi i pasterskimi, datuje się na neolitiko (4500-1800 p.n.e.). Dum la jarmiloj en tiuj terenoj aperis kelkaj alte disvolvitaj kulturoj: la Luzacia Kulturo (vidu la apudan mapon), kaj poste la Kulturo Przeworska (vidu la apudan mapon) kaj influo de la Romia Imperio. Prawdopodobnie już od wczesnego średniowiecza miejscowe osadnictwo podporządkowane było strukturze grodowej. Pierwsza wzmianka o Jarocinie pochodzi z dokumentu datowanego na rok 1257, nie jest on jednak uznawany za wiarygodny, bowiem zdania dotyczące Jarocina zostały w nim uzupełnione przez fałszerza działającego w XIV wieku. Za najwcześniejsze potwierdzenie istnienia osady i jednocześnie posiadania przez nią statusu miasta przyjmuje się więc rzekomy dokument Przemysł la 2-a el la jaro 1283. Dokument ten był również sfałszowany, ale najprawdopodobniej niedługo po tej dacie, i w związku z tym wykazywał dobrą znajomość realiów Wielkopolski tego czasu. Na tej podstawie jako datę lokacji miasta przyjmuje się ostatnią ćwierć XIII wieku. Miasto powstało i rozwijało się jako osada handlowa na skrzyżowaniu ważnych traktów z Poznania do Kalisza i z Torunia do Wrocławia. Przez długi czas było jednym z ważniejszych ośrodków rzemieślniczo-handlowych Wielkopolski. Na przełomie XII i XIV wieku w mieście odbywało się 8 jarmarków rocznie. Pri la riĉeco de la urbanoj pruvas la mombro 23 studentoj el Jarocin kiuj studis en la Jagelona Universitato en Krakovo.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Historio de Jarocin de la 16a jc ĝis la 19a jc[redakti | redakti fonton]

    dekstraSveda diluvo (1655-1660) aŭ Nordia Milito 1655-1660
    La teritorio de la Granda Duklando de Poznano kun la teritoriaj ŝanĝoj post la armistico (batalhalto) en Treviro kaj la limoj de Vojevodio de Poznano post la Traktato de Versajlo

    Inter la metiistoj agantaj en la urbo dum la 16a jc estis: forĝistoj, buĉistoj, bakistoj, ŝuistoj, potistoj kaj kahelistoj (fornistoj), ĉarpentistoj, seruristoj, muelistoj, bierfaristoj, drapistoj, linaĵistoj, kudristoj kaj peltistoj. Jednak miasto podupadło ekonomicznie w XVII wieku post la Sveda diluvo (vidu la apudan mapon). Na przestrzeni dwóch stuleci miasto dotknęły liczne pożary i epidemie oraz przemarsze obcych wojsk. Po pożarze w 1773 roku odnotowano tu zaledwie 30 mieszczan osiadłych, a 20 lat później liczba domów nie przekroczyła nawet 50. Przez wieki w Jarocinie współżyły trzy narodowości: Polacy, Niemcy i Żydzi. W odległości kilkuset metrów stały: kościół katolicki, zbór ewangelicki oraz synagoga, a na peryferiach wyznawcy trzech religii mieli swoje cmentarze. W 1674 roku Jarocin zamieszkiwało 37 wyznawców judaizmu, czyli 11,1% mieszkańców. W 1686 roku w mieście funkcjonowała synagoga. Z powodu nieprzychylnej polityki władz pruskich większość Żydów opuściła miasto w XIX wieku. W Jarocinie zostawali najczęściej tylko zamożni Żydzi, których pozycja była niezachwiana. Jarocin i okolice znalazły się pod panowaniem Prus w 1793 roku. Od tego czasu przybywało mieszkańców narodowości niemieckiej, ale przez cały okres zaborów przeważali Polacy. Pod koniec XIX wieku nastąpił dynamiczny rozwój miasta. En la jaro 1875 Jarocin fariĝis grava fervoja nodo, kaj de la jaro 1887 sidejo de la nova Distrikto Jarociński.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Historio de Jarocin dum la 20-a jc[redakti | redakti fonton]

    Komence de la 20a jc Jarocin fariĝis la dinamika kaj moderna urbo. Dysponował instalacją wodociągową i kanalizacją oraz posiadał gazownię, a dworzec kolejowy miał oświetlenie elektryczne. 27 grudnia 1918 roku wybuchło Ribelo de Grandpolujo. Powstańcy opanowali punkty strategiczne miasta, czyli pocztę i dworzec kolejowy, uniemożliwiając ewentualne transporty wojsk niemieckich. W krótkim czasie Jarocin stał się ważnym zapleczem powstania wielkopolskiego. Tutaj zabezpieczono duże ilości broni i amunicji. Miasto zostało ostatecznie przejęte przez oddziały polskie 1 stycznia 1919 roku.

    Perdoj de teritorio de Germanio pro la Traktato de Versajlo
  •  Administrita de Ligo de nacioj
  •  Donita al najbaraj landoj
  •  Restis ĉe Germanio
  • W krótkim czasie zmienił się skład narodowościowy mieszkańców. Większość ludności narodowości niemieckiej i Żydów przeniosła się do Niemiec. W 1921 roku Jarocin zamieszkiwało 7005 osób, wśród których 94,3% stanowili Polacy.

    La 21an de oktobro 1939 - ekzekuto de poloj en la Operaco Tannenberg

    Niemców było 3,8%, a liczba Żydów nie przekraczała 2%. En oktobro 1939 germanoj ekzekutadis la loĝantojn de Grandpolio kadre de la Operaco Tannenberg (germane Unternehmen Tannenberg, litere "Entrepreno T.") tio estis la kodnomo de eksterma agado kontraŭ la pola intelektularo dum la dua mondmilito, kiel parto de la Generalplan Ost ("Ĝenerala Plano Oriento").

    Podczas okupacji hitlerowskiej Jarocin, jak cała Wielkopolska, został wcielony do Rzeszy. Z miasta i powiatu wysiedlono ponad 10 tysięcy osób. W ich miejsce osadzono tutaj Niemców z Rzeszy oraz z krajów bałtyckich.

    Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito

    Jarocin estis ekokupita de la Ruĝa Armeo januare 1945. Post la Dua Mondmilito la urbo fariĝis grava industria centro. Dum la 40 jaroj postmilitaj la urbo duobligis la mnpmbron de la loĝantaro kaj disvolviĝis la konstruado de loĝdomoj.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Bibliografio[redakti | redakti fonton]

    La novgotika palaco de familio Radoliński (konstruita en la jaroj 1836-1850) en Jarocin
    • Czesław Czubryt-Borkowski, Zygmunt Czarnocki, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945, Varsovio: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1988.
    • Zbyszko Górczak, Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznano: WBP, 2002.
    La preĝejo de Sankta Marteno en Jarocin
    La postevangelia preĝejo de Sankta Georgo en Jarocin
    • Czesław Łuczak, Zbigniew Chodyła, Dzieje Jarocina, Poznano: Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury, 1998.
    • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom 3, Varsovio: Nakładem Władysława Walewskiego, 1882.