Maorioj

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo

colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger; background-color:#b08261; color:#fee8ab;" class="kaplinio io" | Maorioj(Māori)

HoneHeke1845.jpg
Hone Heke, Gvidanto de Māori en 19a jarcento
Kvanto ĉ. 680,000
Loĝareo Novzelando, Aŭstralio, Kanadio, Britio
Lingvo(j) Maori, Angla
Religio(j) Maori religio, Kristanismo
Parenca(j) etno(j) aliaj Polineziaj popoloj
v  d  r
Information icon.svg


La maorioj estas la praloĝantoj de Nov-Zelando.

La maoria alveno al Nov-Zelando[redakti | redakti fonton]

Oniaopinie, la Maorioj alvenis Nov-Zelandon je iam en la lasta parto de la unua jarmilo p.K., de Tahitio aŭ iu alia parto de orienta Polinezio. Arĥeologiaj malkovraĵoj indikas tion ke estis verŝajne kelkaj amasoj da migrantoj inter la 800-a kaj 1300-a p.K. Laŭ Maoriaj mitoj kaj legendoj, ili alvenis de la mita Hawaiki pere de «waka»-oj (kanotegoj por oceano).

En klereca libro «La Pingvina Estinteco De Nov-Zelando», fameta estintecisto Michael King diris ke Maorioj estis la lasta komunumo da homoj ne ŝanĝita kaj ne influita de la ekstera mondo.

La praaj Eŭropaj esploristoj de Nov-Zelando, inkluzive de Abel Tasman kaj James Cook priraportis renkontojn de Maorioj.

Ĉi tiuj praaj raportoj priskribis la Maoriojn kiel ferocaj kaj malhumilaj. Intertribmilitoj estis kutimaj, kaj la venkitojn oni sklavigis, aŭ eĉ foje manĝis. Ekde eĉ la 1780-oj, Maorioj renkontis Eŭropajn fokkaptistojn kaj balenkaptistojn, en kies ŝipoj kelkaj Maorioj eĉ ŝipanis. Ankaŭ alvenis ade areto da eskapintaj kaptitoj de Aŭstralio, kaj forlasintoj de visitantaj ŝipoj. Je 1830 taksiĝis tio ke eĉ 2000 da Eŭropaj Maoroj loĝis inter la Maorioj, plejparte kiel sklavoj, kvankam kelkaj gajnis iom da rajtojn. Kiam Pomare militis kontraŭ Titore je 1838, inter liaj militistoj estis 132 eŭropaj maorioj.

Maoria kulturo kaj lingvo instruiĝas en kelkaj Nov-Zelandaj lernejoj. Aldone, ekzistas antaŭlernejnivelaj «kohanga reo» (lingvejoj) kiuj instruas al «tamariki» (infanoj) tute per la Maoria lingvo.


Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]