Valonio

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
La valona flago
Valonio en Eŭropo
Valonio en Belgio

Valonio (france: Wallonie [ŭaloNI], valone: Waloneye [ŭalonEJ] / Walonreye [ŭalonREJ]) estas unu el la tri regionoj de Belgio. Kaj Namuro estas ĝia ĉefurbo. Kiel priskribas la kvina artikolo de la belga konstitucio, ĝi havas 5 provincojn: Valona Brabanto, Henegovio, Provinco de Lieĝo, Provinco de Namuro kaj provinco de Luksemburgo. Je la 1a de januaro 2016, Valonio kovras 16 844km² por 3 598 058 loĝantoj. Ĝi estas la plej granda regiono de Belgio (55,18% de la areo de Belgio). Kaj la malpli densa kun 213,61 loĝantoj/km².

Norde estas la centra belga altebenaĵo kiu estas relative ebena kaj terkulture produktema. Poste, estas la valo de Sambro kaj Mozo, kie situas la plej granda parto de la valonaj urboj kaj du trionoj de la valonoj. Ĝi estas la antaŭa industria spino de Belgio. Sude estas Ardenoj, monteta, arbara kaj popole maldensa.

La oficialaj lingvoj estas la franca kaj la germana. Iuj ankoraŭ parolas la valonan lingvon. La plej multo de la valonoj parolas la francan. La germanparolantoj (75 000 loĝantoj) loĝas en orienta parto, la Germanlingva Komunumo de Belgio. Ili ĝuas sendependecon pri edukado kaj kulturo, havas propran parlamenton kaj registaron. Kelkaj vilaĝoj apud la landlimo kun Flandrio ĝuas facilaĵojn en la nederlanda lingvo. Notinda estas Neutrala Moresneto kiu iam uzis Esperanton kiel oficiala lingvo.

Dum la industria revolucio, Valonio iĝis la dua industria lando post Britio, dank'al ĝia vastaj deponejoj de karbo kaj fero. Dum la 19a kaj 20a jarcento Valonio estis la plej riĉa regiono de Belgio.

La nacia himno de Valonio estas Le chant des Wallons.

Ĝia politika instanco estas la Valona Regiono. Ĝi estis kreita en 1970. La valona Parlamento kaj la valona registaro havas sian sidejon en Namuro. Ĝia ministro-prezidanto ĉi-momente (2016) estas Paul Magnette.

La rajtoj de la regiono estas registritaj en la belga konstitucio kaj la speciala leĝo pri la reformoj de la institucioj. La regionoj precipe respondecas pri area planado, medio, natura protektado, loĝado, akvopolitiko, energiopolitiko kaj laborigo.

Provincoj de Valonio[redakti | redakti fonton]

WalloniëProvincies.png
  1. Valona Brabanto (Brabant wallon)
  2. Henegovio (Hainaut)
  3. Lieĝo (Liège)
  4. Luksemburgo (Luxembourg)
  5. Namuro (Namur)

Trafiko kaj transporto[redakti | redakti fonton]

La valona transportkompanio TEC respondecas pri la transporto per buso kaj tramo ene de Valonio. La Valona Regiono ankaŭ administras la regionajn vojojn en Valonio.

Urboj[redakti | redakti fonton]

Lieĝo kun la rivero Mozo.



Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]


Komunumoj kaj Regionoj de Belgio Flago de Belgio

Regionoj: Flandra Regiono - Valonio - Brusela Ĉefurba Regiono
Komunumoj: Flandra Komunumo - Franclingva Komunumo - Germanlingva Komunumo