Stomako

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Stomako
Digestive system diagram eo.svg
Digesta sistemo de homo: la stomako bildigita rozkolore
Illu stomach.jpg
Sekco de la stomako de homo
latine ventriculus
de Gray subject #247 1161
sistemo digesta
v  d  r
Information icon.svg

Stomako estas muskoleca organika ronda sako provizita per specialaj glandoj, kiu komunikas kun la ezofago kaj la intesto, kaj en kiu komenciĝas la digestado.

vidu


Stomako estas digesta organo de ĉiuj bestaj organismoj. La plej primitiva formo troviiĝas en polpoj, kie srtomako estas ankaŭ sekrecia organo. Stomako estas kava organo el muskola histo, kiu estas kovrita interne per mukozo. En tiu kavo estas digestita la nutraĵo-kaĉo per stomaksuko, kiu konsistas el protein-malkombina enzimo pepsino kaj klorida acido. Eĉ dum ripozo de digestado sekrecias la glandoj ĉ. 10 ml stomaksukon je horo. Dum nutrado povas la sekreciado de stomaksuko altiĝi ĝis 1000 ml je horo. La sekreciado estas direktita jam antaŭ la nutrado per nervo-impulsoj kaj per hormonoj. La nutrokaĉo transportiĝas per muskolkuntiirĝo (peristaltiko) al piloro. Tiu formas pordon inter stomako kaj intesto. Ĝi malfermiĝas regule, por ke la nutrokaĉo pluiru al duodeno.

Rondbuŝuloj, pulmofiŝoj, kelkaj ostaj fiŝoj ne havas stomakon. La stomako estas ĝenerale unuparta kaj simpla (la mukozo estas unueca). La birdoj havas dupartan stomakon (glandan kaj muskolan).

La plantovoraj mamuloj havas grandan kaj kompleksan stomakon ofte plurpartan. (remaĉula stomako: rumeno, omaso, abomaso, retikulo (reta stomako))

La digesta sistemo de la homo.
1=ezofago, 2=stomako, 3=maldika intesto, 4=apendico, 5=cekumo, 6=dika intesto, 7=rektumo, 8=anuso

Biologia signifo[redakti | redakti fonton]

Antaŭdigesto[redakti | redakti fonton]

Stomako servas por antaŭdigestado de la manĝaĵoj. La vera digestasdo okazas ĉe la bestoj kaj ĉe la homoj en inteso aŭ en special maldika intesto. En la stomako eriĝas antaŭ ĉio la proteinoj al konstrupartoj. La grasoj tarpasas stomakon grandparte sen malkombiniĝo, ĉar la stomsuko enhavas nur en malgranda kvanton da lipazoj. En la stomako la solidaj materialoj iĝas fluidecaj kaj tiel antaŭpreparitaj por la plia digestado.

Mortigo de bakterioj[redakti | redakti fonton]

La acida stomaksuko obstaklas efektive travivon de la plimulto de bakterioj. Unu escepto estas la bakterio Helicobacter pylori, kiu kovras ŝin per speciala ŝirma mukoz-tavolo.

Regula plia digestado[redakti | redakti fonton]

Stomako ebligas bonfarton per malmulta manĝo je tago. Piloro zorgas pri reteno de materialoj en stomako, por ebligi daŭran digestadon de tiuj. Tiuj materialoj estas plukondukitaj al intesto nur malrapide.

Konstruo de stomako ĉe homo[redakti | redakti fonton]

Makroskope[redakti | redakti fonton]

Deekstere, oni dividas grandan kaj malgrandan kurbiĝon (Curvatura major kaj minor), kiuj reprezentas la dekstarn kaj maldekstran parton kaj la t.n. ’'grandan kaj malgrandan reton' (Omentum majus und minus).

Makroskope oni dividas la sekvajn terenojn:

  • kardjo aŭ stomaka buŝo (Cardia) staras inter ezofago (Oesophagus) kaj stomako.
  • Stomaka fundo (Fundus) estas parto de stomaka blazo, kieu super la stomaka buŝo situas normale aerplenita.
  • Korpo (Corpus), el tiu konsistas granparto de stomako.
  • Sub la Corpus troviĝas antro antrum.
  • ĉe trairo al duodeno troviĝas Pylorus (piloro), kiu funkcias kiel ferma muskolo.

Histologio[redakti | redakti fonton]

Spektata per mikroskopo konsistas stomako el multaj stomaglandoj, kiuj plenumas diversajn taskojn kaj staras el diversaj ĉeloj:

Vidu[redakti | redakti fonton]

Proverbo[redakti | redakti fonton]

Ekzistas pluraj proverboj pri stomako en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili[1]:

  • Citaĵo
     Ĉe stomako malsata ne kapricas palato. 
  • Citaĵo
     Honoro ne donas, kion stomako bezonas. 
  • Citaĵo
     Plena stomako laŭdas la faston. 

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. [1]