Pegedoj

Kiel legi la taksonomion Pegedoj
Blankvizaĝa nigropego
Biologia klasado
Regno: Animaloj Animalia Filumo: Ĥorduloj Chordata Klaso: Birda klaso Aves Ordo: Pegoformaj birdoj Piciformes Familio: Pegedoj Picidae Leach, 1819
Genroj
Jynx Melanerpes Sevsuĉuloj, Sphyrapicus Xiphidiopicus Dendropicos Dendrokopoj, Dendrocopos Picoides Veniliornis Campethera Geocolaptes Dinopium Meiglyptes Hemicircus Micropternus Pegoj, Picus Mulleripicus Driokopoj, Dryocopus Celeus Piculus Colaptes Kampefiloj, Campephilus Chrysocolaptes Reinwardtipicus Blythipicus Gecinulus Sapheopipo
Aliaj Vikimediaj projektoj

Pegedoj (Picidae) estas familio de birdoj en la ordo pegoformaj, kiu inkludas ankaŭ la Pikumnojn, la Koltordulojn, kaj la Sevsuĉulojn. Membroj de tiu familio troviĝas tutmonde, escepte ĉe Aŭstralio, Nov-Gvineo, Nov-Zelando, Madagaskaro, kaj la plej polusaj regionoj. Plimulto de specioj vivas en arbaroj, kvanakm kelkaj specioj vivas ankaŭ en senarbaj areoj, kiel ĉe rokaj montetoj kaj dezertoj, kaj la Kakta pego specializiĝas en la ekspluatado de kaktoj.

Tiuj birdoj surgrimpas la trunkojn kaj branĉojn de la arboj. Ili nutras sin per la insektoj trovitaj en la putrinta ligno, la arbŝeloj aŭ surtere. Tiucele ili frapas sur ligno por ke la bruo elirigu la insektojn el siaj truoj, kaj tiam povi kapti ilin. Multaj virbirdoj havas ruĝan makulon surkape aŭ surventre. Ondiĝanta estas ilia flugmaniero. Pleje el inter la specioj "tamburas" ĉe printempo: elektinte sekan trunkon, ili frapadas la lignon per la beko rapide kaj multfoje sinsekve, tio eligas bruon, kiu sonoras plimalpli, ĝis malproksime aŭdeblas kaj rolas kiel ties kanto. Kelkaj specioj varigas sian dieton per fruktoj, birdovoj, bestetoj, arbosevo, homaj restaĵoj, kaj kadavraĵoj. Ili kutime nestas kaj ripozas en truoj, kiujn ili elfosas en arbotrunkoj, kaj iliaj forlasitaj truoj gravas por aliaj birdoj nestantaj en kavaĵoj. Ili foje konfliktas kun homoj, kiam ili faras truojn en konstruaĵoj aŭ manĝas fruktojn, sed ili plenumas utilan servon forigante damaĝajn insektojn el arboj.

La Pegedoj estas unu el naŭ vivantaj familioj en la ordo Pegoformaj, dum la aliaj estas la barbuloj (enhavantaj tri familioj), la tukanoj, la tukanbarbuloj, kaj la mielindikantoj, kiuj (kun la pegoj) formas la kladon Pici, kaj la jakamaroj kaj bukonedoj en la klado Galbuli. Sekvencado de DNA konfirmis la fratajn rilatojn de tiuj du grupoj. La familio Pegedoj enhavas ĉirkaŭ 240 speciojn aranĝitajn en 35 genrojn. Preskaŭ 20 specioj estas minacataj al formorto pro habitatoperdo aŭ habitata fragmentado. Oni kredas, ke unu specio, nome la Bermuda pego, formortis en la 17-a jarcento, dum du aliaj (nome la Eburbeka pego kaj la Imperia kampefilo) estas ĝenerale konsiderataj formortintaj, kvankam ties statuso ne estas universale akceptata; la IUCN listas ambaŭ en la kategorio de draste endanĝerigitaj je aprilo 2026.

Ĝeneralaj trajtoj

Nigrapuga fajrdorsulo uzanta sian voston kiel subtenilon.

La familio de la pegedoj enhavas la etajn pikumnojn; la plej malgranda el ili ŝajnas esti la orfrunta pegeto, kun longo de 7,5 cm kaj pezo de 8,9 g. Iuj el la plej grandaj pegedoj povas superi longon de 50 cm. La plej granda ankoraŭ ekzistanta specio estas la granda ardeza pego, kiu pezas averaĝe 430 g – kaj ĝis 563 g – kaj estas inter 45 kaj 55 cm lnga. La imperia kampefilo (55 ĝis 61 cm) kaj la eburbeka pego (ĉirkaŭ 48 ĝis 53 cm, kaj 516 g) estus ambaŭ pli grandaj, kvankam oni ĝenerale konsideras ambaŭ speciojn formortintaj en la 20-a jarcento.

La plumaro de pegoj varias de senbrila ĝis okulfrapa. La koloroj de multaj specioj baziĝas sur olivecaj kaj brunaj nuancoj, kaj kelkaj estas makulecaj, kio sugestas bezonon kamufli; aliaj havas buntajn ŝablonojn el nigra, blanka kaj ruĝa koloroj, kaj multaj havas kreston aŭ tufajn plumojn sur la verto. Pegoj tendencas montri seksan duformismon, sed la diferencoj inter ambaŭ seksoj estas ĝenerale malgrandaj; esceptoj estas la nigrablanka sevsuĉulo kaj la oranĝdorsa flampego, kiuj klare diferencas. La plumaro estas tute anstataŭigata per plumoŝanĝo unufoje jare, krom ĉe la koltorduloj, kiuj havas kroman partan plumoŝanĝon antaŭ la reproduktado.

Pegoj, pikumnoj kaj koltorduloj posedas karakterizajn zigodaktilajn piedojn, konsistantajn el kvar fingroj, el kiuj la unua (halukso) kaj la kvara direktiĝas malantaŭen, dum la dua kaj tria direktiĝas antaŭen. Ĉi tiu aranĝo de la piedo taŭgas por ekteni branĉojn kaj trunkojn de arboj. Membroj de ĉi tiu familio povas grimpi vertikale supren laŭ arbotrunkoj, kio utilas por agadoj kiel serĉado de nutraĵo aŭ elfosado de nestoj. Krom fortaj ungegoj kaj piedoj, pegoj havas mallongajn, fortajn krurojn. Tio estas tipa trajto de birdoj, kiuj regule serĉas nutraĵon sur trunkaroj. Esceptoj estas la nigradorsa pego kaj la amerika kaj eŭrazia tripiedfingraj pegoj, kiuj havas nur tri fingrojn ĉe ĉiu piedo. La vostoj de ĉiuj pegoj, krom tiuj de pikumnoj kaj koltorduloj, estas rigidaj; kiam la birdo ripozas sur vertikala surfaco, la vosto kaj la piedoj kunlaboras por subteni ĝin.

Pegoj havas fortajn bekojn, kiujn ili uzas por bori kaj tamburi sur arboj, kaj longajn, gluecajn langojn por elpreni manĝaĵon (insektojn kaj larvojn). La bekoj de pegoj estas tipe pli longaj, pli akraj kaj pli fortaj ol tiuj de pikumnoj kaj koltorduloj, sed ilia morfologio estas tre simila. La ĉizil-simila pinto de la beko restas akra danke al la bekobatado ĉe birdoj, kiuj regule uzas ĝin kontraŭ ligno. La beko konsistas el tri tavoloj: ekstera ingo nomata ramfoteko, farita el skvamoj el keratinaj proteinoj; interna osta tavolo, kiu havas grandan kavaĵon kaj mineraligitajn kolagenajn fibrojn; kaj meza tavolo el pora osto, kiu ligas la aliajn du tavolojn.

Krome, la lang-osto (aŭ hioido) de la pego estas tre longa kaj volviĝas ekster la kranio tra speciala kavo, tiel mildigante la ŝokon por la cerbo. Kombinite, tiu anatomio helpas la bekon absorbi mekanikan streĉon. Specioj de pegoj kaj kolaptoj, kiuj uzas siajn bekojn en grundo aŭ por esplorado anstataŭ por regula martelado, tendencas havi pli longajn kaj pli malsupren kurbajn bekojn. Pro la plia malgrandeco de siaj bekoj, multaj pikumnoj kaj koltorduloj serĉas manĝaĵon en putriĝanta ligno pli ofte ol pegoj. Iliaj longaj, gluecaj langoj, kiuj havas hoketojn, helpas tiujn birdojn kapti kaj eltiri insektojn el la profundo de arbotruo. Oni iam raportis, ke la lango estas uzata por trapiki larvojn, sed pli detalaj studoj publikigitaj en 2004 montris, ke la lango anstataŭe ĉirkaŭvolvas la predon antaŭ ol retiri ĝin.

Diagramo montranta la hioidan oston de Dendrocopos major

Multaj el la kondutoj de pegoj rilataj al serĉado de manĝaĵo, reproduktado kaj komunikado implikas tamburadon kaj marteladon per la beko. Por eviti cerban lezon pro la rapidaj kaj ripetaj fortaj frapoj, pegoj havas plurajn fizikajn trajtojn, kiuj protektas ilian cerbon. Tiuj estas relative malgranda kaj glata cerbo, mallarĝa subdura spaco, malmulta ĉirkaŭa cerbo-spina likvaĵo (por malhelpi moviĝadon tien kaj reen ene de la kranio dum bekado), la orientiĝo de la cerbo ene de la kranio (kiu maksimumigas la kontaktareon inter la cerbo kaj la kranio) kaj la mallonga daŭro de la kontakto. La kranio konsistas el fortika sed kunpremebla, spongosimila osto, kiu estas plej densa ĉe la frunto kaj la malantaŭa parto de la kranio. Alia anatomia adapto de pegoj estas la ege longa hioida osto, kiu disbranĉiĝas, pasas ambaŭflanke de la vertebraro kaj ĉirkaŭvolviĝas ĉirkaŭ la kranikapsulo, antaŭ ol finiĝi en la dekstra naztrua kavo. Ĝi plenumas la rolon de sekurzono.

Komputilaj simulaĵoj montris, ke 99,7 % de la energio generita dum bekado stokiĝas kiel streĉ-energio disdonita tra la korpo de la birdo, dum nur malgranda resta parto de la energio atingas la cerbon. La bekado ankaŭ kaŭzas varmiĝon de la kranio de la pegedo; tio parte klarigas, kial ili ofte bekadas per mallongaj serioj kun paŭzoj inter ili, kio donas al la kapo tempon por malvarmiĝi. Dum la milisekundo antaŭ la kontakto kun la ligno, dikiĝinta niktita membrano fermiĝas, protektante la okulon kontraŭ flugantaj pecetoj. Tiuj membranoj ankaŭ malhelpas ŝiriĝon de la retino. Ankaŭ iliaj naztruoj estas protektataj; ili ofte estas fendecaj kaj kovritaj per specialaj plumoj. Pegedoj kapablas ripete bekadi arbon kun grandaj malakceloj en la ordo de 10 000 m/s² (1000 g).

Iuj grandaj pegoj, kiel ekzemple Dryocopus, havas rapidan, rektan flugmanieron, sed la plimulto de la specioj havas tipan ondan flugmanieron, konsistantan el serio de rapidaj flugilbatoj sekvataj de glitado laŭ arka vojo. Multaj birdoj el la genro Melanerpes havas karakterizajn, rem-similajn flugilmovojn, dum la pikumnoj faras mallongajn eksplodojn de rapida, rekta flugo.

Distribuado, habitato, kaj movoj

Uzado de kaktoj kiel reproduktejoj kaj ripozejoj permesas al kelkaj pegoj vivi en senarbaj dezertoj, kiel la stridorsa pego, kiu uzas kaktojn por nestumado.

Tutmonda distribuado

Pegoj havas plejparte tutmondan distribuon, kvankam ili mankas en Aŭstralazio, Madagaskaro kaj Antarkto. Ili mankas ankaŭ ĉe iuj oceanaj insuloj de la mondo, kvankam multaj insulaj specioj troviĝas sur kontinentaj insuloj. La veraj pegoj (subfamilio Picinae) estas disvastigitaj tra la tuta teritorio de la familio. La pikumnoj de la subfamilio Picumninae havas tuttropikan distribuon, kun specioj en Sudorienta Azio, Afriko kaj Neotropiso; la plej granda diverseco troviĝas en Sudameriko. La dua subfamilio de pikumnoj, nome Sasiinae, inkluzivas la afrikan pikumnon kaj du speciojn de la genro Sasia, kiuj troviĝas en Sudorienta Azio. La koltorduloj (subfamilio Jynginae) troviĝas ekskluzive en la Malnova Mondo; iliaj du specioj vivas en Eŭropo, Azio kaj Afriko.

La plej multaj pegoj estas nemigrantaj, sed oni konas kelkajn migrantajn speciojn, ekzemple la rufaventra pego, la buntvizaĝa sevsuĉulo kaj la eŭrazia koltordulo, kiu reproduktiĝas en Eŭropo kaj okcidenta Azio kaj migras al Sahelo en Afriko vintre. En Nordameriko, la pli nordaj populacioj de la Luiza melanerpo, la brustornama pego, la sevsuĉulo de Williamson, la ruĝbrusta sevsuĉulo kaj la ruĝnuka sevsuĉulo moviĝas suden aŭtune. La plej multaj moviĝoj de pegoj estas priskribeblaj kiel disvastigaj – ekzemple kiam junaj birdoj serĉas teritoriojn post kiam ili ekflugas – aŭ kiel eksplodaj, por eviti severajn veterkondiĉojn. Pluraj specioj migras laŭ alteco; ekzemplo estas la grizĉapa pego, kiu vintre moviĝas de montetoj al malaltaĵoj. Tiuj pegoj, kiuj ja migras, faras tion dumtage.

Vivmediaj postuloj

Ĝenerale, pegoj estas arbaj birdoj de arboriĉaj vivejoj. Ili atingas sian plej grandan diversecon en tropikaj pluvarbaroj, sed troviĝas en preskaŭ ĉiuj taŭgaj vivejoj, inkluzive de arbaroj, savanoj, arbustaroj kaj bambuarbaroj. Eĉ herbejoj kaj dezertoj estas loĝataj de diversaj specioj. Tiujn vivejojn ili pli facile okupas tie, kie troviĝas malmultaj arboj, aŭ — ĉe dezertaj specioj kiel la Gila melanerpego — kie disponeblas altaj kaktoj por nesti. Iuj specioj estas specialistoj ligitaj al koniferoj aŭ foliarbaroj, aŭ eĉ — kiel la glanpego — al specifaj genroj de arboj (ĉi-kaze kverkoj). Aliaj specioj estas ĝeneralistoj, kapablaj adaptiĝi al senarbarigo per ekspluatado de sekundara vegetaĵaro, plantejoj, fruktoĝardenoj kaj parkoj. Ĝenerale, arbarloĝantaj specioj bezonas putrantan aŭ mortintan lignon por serĉi manĝaĵon.

Pluraj specioj estas adaptitaj por pasigi parton de sia tempo manĝante surgrunde, kaj tre malgranda malplimulto tute forlasis la arbojn kaj nestas en truoj en la grundo. La grunda pego estas unu tia specio, loĝanta en la ŝtonaj kaj herbaj montetoj de Sud-Afriko, kaj la Anda pego estas alia.

La Svisa Ornitologia Instituto starigis monitoran programon por registri la reproduktajn populaciojn de arbaraj birdoj. Tio montris, ke mortinta ligno estas grava habitata bezono por la nigra pego, granda buntpego, mezgranda buntpego, malgranda buntpego, verda pego kaj trifingra buntpego. La populacioj de ĉiuj tiuj specioj kreskis je diversaj gradoj inter 1990 kaj 2008. Dum tiu periodo, la kvanto de mortinta ligno en la arbaro pliiĝis, kaj la disvastiĝa areo de la blankdorsa buntpego vastiĝis orienten. Krom ĉe la verda pego kaj la mezgranda buntpego, la pliiĝo de la kvanto de mortinta ligno verŝajne estas la ĉefa faktoro klariganta la populacikreskon de tiuj specioj.

Kutimaro

La plej multaj pegoj vivas izole, sed ilia konduto varias de tre malsociemaj specioj, kiuj estas agresemaj kontraŭ siaj propraj samspecianoj, ĝis specioj vivantaj en grupoj. Izole vivantaj specioj defendas nutrofontojn – ekzemple termitkolonion aŭ fruktoplenan arbon –, forpelante aliajn samspecianojn kaj revenante ofte ĝis la rimedo elĉerpiĝas. Agresemaj kondutoj inkluzivas direktadon kaj pikadon per la beko, kapskuadon, flugilskuadon, persekutadon, tamburadon kaj voĉajn signalojn. Ritaj agoj kutime ne kondukas al fizika kontakto, kaj la birdoj povas "frostiĝi" dum momento antaŭ ol ili rekomencas la disputon. La koloraj makuloj povas esti elmontritaj, kaj en iuj kazoj tiuj malamikemaj kondutoj similas al pariĝaj ritoj.

Specioj vivantaj en grupoj emas reproduktiĝi komunume. Krom tiuj specioj, pluraj aliaj povas aliĝi al miksspeciaj kunmanĝantaroj kun aliaj insektovoraj birdoj, kvankam ili emas resti ĉe la periferio de tiuj grupoj. Aliĝo al tiaj aroj ebligas al pegoj malpliigi sian vigladon kontraŭ predantoj kaj pliigi sian manĝorapidecon. Pegoj estas tagaktivaj kaj noktas en truoj kaj fendoj. Ĉe multaj specioj la noktejo fariĝas la nestoloko dum la reprodukta sezono, sed ĉe iuj specioj tiuj havas apartajn funkciojn; la kurtvosta pego elfosas plurajn malprofundajn truojn por nokti, kiuj klare diferencas de ĝia nestoloko. Plej multaj birdoj noktas sole kaj forpelas entrudulojn el sia elektita loko, sed la magelana kampefilo kaj la glanpego kunhavas noktejojn.

Tamburado

La sono de tamburanta pego (Pegedoj), kun kelkaj fonaj sonoj. Nekonataj specioj kaj loko, eble el kontinenta Usono.

Tamburado estas formo de nevoĉa komunikado uzata de la plej multaj specioj de pegoj; ĝi konsistas el ripeta frapado de la beko kontraŭ malmola surfaco kun granda rapido. Post paŭzo, la tambur-serio ripetiĝas, kaj ĉiu specio havas unikan ŝablonon koncerne la nombron da frapoj en la serio, la daŭron de la serio, la daŭron de la paŭzo inter serioj, kaj la kadencon. La tamburado estas ĉefe teritoria signalo, ekvivalenta al la kanto de kantobirdo. Pegoj elektas resonantan surfacon, ekzemple kavan arbon, kaj povas uzi homfaritajn strukturojn kiel ekzemple foston, defluilojn kaj dren-tubojn. Tamburado servas por la reciproka rekono de samspecianoj kaj ludas rolon en pariĝaj ritoj. Oni supozas, ke individuaj birdoj kapablas distingi inter la tamburado de siaj partneroj kaj tiu de siaj najbaroj. Tamburado povas esti fidinde uzata por distingi inter pluraj specioj en regiono, eĉ se tiuj specioj estas fenotipe similaj. La kadenco (aŭ la averaĝa nombro da tambur-frapoj sekunde) estas forte konservata ene de specioj. Komparaj analizoj inter geografie malproksimaj populacioj de la sama specio montris, ke la kadenco restas stabila tra la tuta disvastiĝa areo de la specio; tio indikas, ke verŝajne ne ekzistas "dialektoj" similaj al tiuj observataj en la kantoj de kantobirdoj. La tamburado de pegoj estas regata de aro da nukleoj en la antaŭcerbo, kiuj tre similas al la cerbaj regionoj respondecaj pri la lernado kaj produktado de kantoj ĉe multaj kantbirdoj. Studo de 2023 malkaŝis fortan ligon inter manĝoserĉado per eltirado kaj relativa cerbo-grandeco ĉe la familio Pegedoj; tio indikas, ke pli granda cerbo ne nepre rezultigas pli potencajn tambur-kapablojn, sed ja ludas rolon en manĝoserĉaj kondutoj, ĉar la detektado kaj eltirado de ligno-borantaj larvoj el lignaj subtavoloj verŝajne postulas pli grandajn kapablojn pri sensa kaj motora regadoj.

Voĉo

Pegoj ne havas tiom vastan gamon da kantoj kaj vokoj kiel paseroformaj birdoj, kaj iliaj sonoj tendencas esti pli simplaj laŭ strukturo. Inter la produktataj vokoj estas mallongaj, altatonaj notoj, triloj, kraketaj sonoj, pepado, fajfado, babilado, nazaj zumoj, krioj kaj plendaj kriegoj. Ambaŭ seksoj uzas tiujn vokojn por komunikado, kaj ili rilatas al la konkretaj cirkonstancoj, kiel ekzemple pariĝado, teritoriaj disputoj kaj alarmvokoj. Ĉiu specio havas sian propran gamon da vokoj, kiuj kutime situas en la frekvenc-intervalo de 1,0 ĝis 2,5 kHz por efika disvastiĝo tra arbaraj medioj. Pariĝintaj birdoj povas interŝanĝi mallaŭtajn, malalttonajn vokojn, kaj nestidoj ofte elsendas laŭtajn pet-vokojn el la interno de sia nestokavaĵo. La koltorduloj havas pli muzikan kanton, kaj en iuj regionoj, la kanto de la ĵus alveninta eŭrazia koltordulo estas konsiderata kiel anoncanto de la printempo. La ​​pikumnoj havas kanton konsistantan aŭ el longa, malsupreniranta trilo, aŭ el malsupreniranta serio de du ĝis ses (foje pli) apartaj notoj; tiu kanto atentigas ornitologojn pri la ĉeesto de la birdoj, ĉar ili estas facile pretervideblaj.

Manĝado

Truoj boritaj de manĝantaj pegoj

La plej multaj specioj de pegoj manĝas insektojn kaj aliajn senvertebrulojn vivantajn sub la ŝelo kaj en la ligno, sed ĝenerale la familio karakteriziĝas per manĝa fleksebleco; multaj specioj estas kaj tre ĉiomanĝemaj kaj oportunemaj. La dieto inkluzivas formikojn, termitojn, skarabojn kaj iliajn larvojn, raŭpojn, araneojn, aliajn artropodojn, birdovojn, nestidojn, malgrandajn ronĝulojn, lacertojn, fruktojn, nuksojn kaj arbosukon. Multaj insektoj kaj iliaj larvoj estas prenitaj el vivantaj kaj mortintaj arboj per elfosado. La birdo povas aŭdi sonojn el la interno de la ligno, kiuj indikas, kie estus utile fari truon. Iuj specioj, inkluzive de la granda buntpego, povas manĝi krustacojn, moluskojn kaj kadavraĵojn, kaj ili vizitas birdomanĝejojn por akiri sebon kaj hejmajn manĝrestaĵojn.

Oni uzas ankaŭ aliajn rimedojn por akiri predon. Iuj specioj, kiel la ruĝnuka sevsuĉulo, ekflugas en la aeron por kapti flugantajn insektojn, kaj multaj specioj esploras fendojn kaj la areon sub la ŝelo, aŭ kolektas predon de folioj kaj branĉetoj. La rufa pego specialiĝas pri atakado de la nestoj de arboloĝantaj formikoj, kaj la termita pego manĝas kaj nestas en termitejoj. Aliaj specioj, kiel la koltorduloj kaj la Anda pego, manĝas tute aŭ parte surgrunde.

Ekologie, pegoj helpas konservi arbojn sanaj, malhelpante amasajn infestojn. La familio estas konata pro sia kapablo elpreni ligno-borantajn larvojn el trunkoj kaj branĉoj, ĉu la ligno estas viva aŭ morta. Post kiam ili boris truon en la lignon, ili elprenas la predon per longa, dornohava lango. Pegoj manĝas skarabojn, kiuj tunelas en arbojn, kaj ekzemple forigas ĝis 85 % de la larvoj de la smeralda fraksen-borulo (Agrilus planipennis) el unuopaj fraksenoj.

La kapablo elfosi permesas al pegoj akiri arbosukon, gravan nutraĵfonton por iuj specioj. Plej konate, la sevsuĉuloj (genro Sphyrapicus) nutras sin tiamaniere, sed la tekniko ne limiĝas al ili; ankaŭ aliaj, kiel la glanpego kaj la blankkapa buntpego, manĝas sevon. Iam oni opiniis, ke tiu tekniko limiĝas al la Nova Mondo, sed ankaŭ specioj de la Malnova Mondo, kiel la arabia pego kaj la granda buntpego, nutras sin tiamaniere.

Reproduktado

Maskla nigra pego idozorganta

Ĉiuj membroj de la familio Pegedoj nestas en kavaĵoj, preskaŭ ĉiam en la trunkoj kaj branĉoj de arboj, bone for de la foliaro. Kie eble, oni uzas areon de putra ligno ĉirkaŭita de solida konstruarbo. Kie arboj estas malabundaj, la brustomakula pego kaj la stridorsa pego elfosas truojn en kaktoj, kaj la anda pego kaj la grunda pego fosas truojn en terbordoj. La kampa pego foje elektas termitajn montetojn, la rufa pego preferas uzi formiknestojn en arboj kaj la bambua pego specialiĝas pri bambuoj. Pegoj ankaŭ elfosas nestotruojn en loĝdomaj kaj komercaj strukturoj kaj lignaj elektraj fostoj.

Pegoj kaj pikumnoj elfosas siajn proprajn nestojn, sed koltorduloj ne faras tion kaj devas trovi jam ekzistantajn kavaĵojn. Tipa nesto havas rondan enirejon, kiu apenaŭ sufiĉas por la birdo, kaj kondukas al pli vasta vertikala kavaĵo sube. Oni ne uzas nestmaterialon, krom kelkaj ligneroj produktitaj dum la elfosado; aliaj ligneroj estas malzorgeme disĵetitaj sur la grundon, tiel provizante videblan indikon pri la loko de la nesto. Multaj specioj de pegoj elfosas po unu truon ĉiun reproduktan sezonon, foje post pluraj provoj. Necesas ĉirkaŭ unu monato por fini la laboron, kaj forlasitajn truojn uzas aliaj birdoj kaj mamuloj, kiuj nestas en kavaĵoj sed ne kapablas mem elfosi siajn truojn.

Kavaĵoj estas tre serĉataj kiel nestlokoj de aliaj birdoj nestantaj en kavaĵoj; tial pegoj alfrontas konkuradon pri la nestlokoj, kiujn ili elfosas, tuj kiam la truo iĝas uzebla. Tiu konkurado povas deveni de aliaj pegospecioj aŭ de aliaj birdoj nestantaj en kavaĵoj, kiel ekzemple hirundoj kaj sturnoj. Pegoj povas agreseme ĉikani eblajn konkurantojn kaj ankaŭ uzi aliajn strategiojn por malpliigi la riskon, ke aliaj birdoj forprenu iliajn nestlokojn; ekzemple, la kapuĉa melanerpego elfosas sian neston ĉe la malsupra flanko de malgranda branĉo, kio malpliigas la probablon, ke pli granda specio transprenu kaj vastigu ĝin.

Membroj de la familio Pegedoj estas tipe monogamaj; tamen kelkaj specioj reproduktiĝas kunlabore, kaj oni raportis kazojn de poligamio ĉe aliaj. Oni raportis ankaŭ poliandrion — situacion, en kiu ino zorgas pri du idaroj kun du malsamaj maskloj — ĉe la Kariba melanerpo (Melanerpes superciliaris). Alia nekutima socia sistemo estas tiu de la glanpego (Melanerpes formicivorus); temas pri specio kun poliginandria kaj kunlabora reproduktado, ĉe kiu grupoj de ĝis 12 individuoj reproduktiĝas kaj helpas zorgi pri la idoj. Junaj birdoj el antaŭaj jaroj povas resti por helpi pri la zorgado de la idoj de la grupo; studoj montris, ke dum la reprodukta sukceso de la grupo pliiĝas kune kun la grupgrandeco, la individua sukceso malpliiĝas. Birdoj povas esti devigitaj resti en grupoj pro manko de disponebla vivejo, al kiu ili povus disvastiĝi.

Granda buntpego nutrata sian idon, Rusio

La paro kunlaboras por konstrui la neston, kovi la ovojn kaj zorgi la idojn, kiuj naskiĝas senhelpaj. Tamen, ĉe la plej multaj specioj, la masklo plenumas la plej grandan parton de la nestofosado kaj transprenas la noktan deĵoron dum la kovado. La ovaro kutime konsistas el du ĝis kvin rondaj, blankaj ovoj. Ĉar tiuj birdoj nestas en kavaĵoj, iliaj ovoj ne bezonas kamuflaĵon, kaj la blanka koloro helpas la gepatrojn vidi ilin en malforta lumo. La ovoj estas kovataj dum proksimume 11–14 tagoj antaŭ ol oakzas eloviĝo. Poste necesas ĉirkaŭ 18–30 tagoj por ke la idoj plene plumkovriĝu kaj pretu forlasi la neston. Ĉe la plej multaj specioj, baldaŭ poste, la idoj estas lasitaj zorgi pri si mem; esceptoj estas diversaj sociaj specioj kaj la stria melanerpo, ĉe kiuj la plenkreskuloj daŭre nutras siajn idojn dum pluraj monatoj. Ĝenerale, nestado en kavaĵoj estas sukcesa strategio, kaj oni produktas pli grandan proporcion de idoj ol ĉe birdoj, kiuj nestas sub la libera ĉielo. En Afriko, pluraj specioj de mielindikantoj estas nestoparazitoj de pegoj.

Sistematiko

Nigrapuga flampego (Dinopium benghalense) en Guwahati, Barato.

Pegedoj estas nur unu el naŭ vivantaj familioj en la ordo Pegoformaj. Tradicie oni komprenis aliajn membrojn de tiu grupo, kiel la jakamaroj, la bukonedoj, la barbuloj, la tukanoj, kaj la mielindikantoj kiel proksime rilatajn al la pega familio (Picinae aŭ veraj pegoj), pikumnoj, koltorduloj, kaj sevsuĉuloj). La klado Pici (pegoj, barbuloj, tukanoj, kaj mileindikantoj) estas bone subtenita kaj kunhavas zigodaktilecajn piedojn kun la Galbuli (bukonoj kaj jakamaroj). Pli ĵuse, kelkaj analizoj de DNA konfirmis, ke Pici kaj Galbuli estas frataj grupoj.

La filogenetika rilato inter la pegedoj kaj la ok aliaj familioj en la ordo Pegoformaj estas montrita en la malsupra kladogramo. La nombro da specioj en ĉiu familio estas prenita el taksonomio publikigita de AviList.

Pegoformaj	Galbuledoj – jakamaroj (18 specioj) Bukonedoj – bukonoj (37 specioj) Indikatoredoj – mielindikantoj (16 specioj) Pegedoj – pegoj (237 specioj) Megalaimedoj – Aziaj barbuloj (35 specioj) Libiedoj – Afrikaj barbuloj (43 specioj) Kapitonedoj – Amerikaj barbuloj (15 specioj) Semnornitedoj – tukanbarbuloj (2 specioj) Ramfastedoj – tukanoj (37 specioj)

La nomo Picidae (Pegedoj) por la familio estis enkondukita de la angla zoologo William Elford Leach en gvidilo pri la kolektoj de la Brita Muzeo, publikigita en 1819. La filogenio estis ĝisdatigita surbaze de novaj scioj pri konverĝaj ŝablonoj kaj evolucia historio. Precipe, la interrilatoj inter la genroj de Picinae estis grandparte klarigitaj, kaj oni konstatis, ke la Antila pikumno estas postvivanta branĉo de pra-pegoj. Genetika analizo konfirmas la monofilion de Pegedoj, kiuj ŝajne originis en la Malnova Mondo, kvankam la geografia origino de Picinae restas neklara. La grupo Picumninae (Pikumnenoj) estas taksata kiel parafiletika. Morfologiaj kaj kondutaj trajtoj, krom DNA-pruvoj, indikas la genron Hemicircus kiel fratan grupon de ĉiuj ceteraj veraj pegoj, aldone al frat-grupa rilato inter la triboj de veraj pegoj Dendropicini kaj Malarpicini.

La jena kladogramo baziĝas sur la ampleksa molekul-filogenetika studo pri pegoj, publikigita en 2017, kune kun la listo de birdospecioj publikigita de AviList. La kuba pego, apartenanta al la monotipa genro Xiphidiopicus, ne estis inkluzivita en la studon. La relativaj pozicioj de Picumninae, Sasiinae kaj Picinae en la kladogramo estas necertaj. En la studo de 2017, la rezultoj dependis de tio, kiu el du malsamaj statistikaj proceduroj estis uzata por analizi la datumojn pri DNA-sekvencoj. Unu metodo trovis, ke Sasiinae estas fratgrupo de Picinae (kiel montrite malsupre), dum la alia metodo trovis, ke Sasiinae estas fratgrupo de klado enhavanta kaj Picumninae kaj Picinae.

Pegedoj

Jynginae Jynx – 2 specioj (koltorduloj) Picumninae Picumnus – 25 specioj (pikumnoj aŭ pegetoj) Sasiinae Verreauxia – Afrika pegeto Sasia – 2 specioj (pegetoj) Picinae Nesoctitini Nesoctites – Antila pegeto Hemicirini Hemicircus – 2 specioj Picini Micropternus – Rufa pego Meiglyptes – 4 specioj Gecinulus – 3 specioj Dinopium – 5 specioj (fajrdorsuloj) Picus – 13 specioj Chrysophlegma – 3 specioj Pardipicus – 2 specioj Geocolaptes – grunda pego Campethera – 10 specioj Mulleripicus – 4 specioj Dryocopus – 6 specioj Celeus – 12 specioj Piculus – 7 specioj Colaptes – 14 specioj Campephilini Campephilus – 12 specioj Blythipicus – 2 specioj Chrysocolaptes – 10 specioj Melanerpini Sphyrapicus – 4 specioj (sevsuĉuloj) Melanerpes – 23 specioj Picoides – 3 specioj Yungipicus – 7 specioj Dendrocoptes – 4 specioj (inklude Leiopicus) Chloropicus – 3 specioj Dendropicos – 12 specioj Dendrocopos – 12 specioj Dryobates – 6 specioj Leuconotopicus – 6 specioj Veniliornis – 14 specioj

Listo de genroj

Teminka pikumno
(Picumnus temminckii)

Ruĝkrona pego
(Melanerpes rubricapillus rubricapillus)
ino, Tobago

La pega familio Pegedoj enhavas 36 genrojn. Pli detale, ĉe listo de pegospecioj.

Cuban green woodpecker
(Xiphidiopicus percussus)
female, Cuba

Kampopego
Colaptes campestris
ino, Brazilo

Familio: Pegedoj

• Subfamilio: Jynginae – koltorduloj
  • Jynx (2 specioj)
• Subfamilio: Picumninae – pikumnoj
  • Picumnus – pegetoj (25 specioj)
• Subfamilio: Sasiinae
  • Verreauxia – Afrika pegeto
  • Sasia – Aziaj pegetoj (2 specioj)
• Subfamilio: Picinae – veraj pegoj
  • Tribo Nesoctitini
    • Nesoctites – monotipa: Antila pegeto
  • Tribo Hemicircini
    • Hemicircus – 2 specioj
  • Tribo Picini
    • Micropternus – monotipa: Rufa pego
    • Meiglyptes – 4 specioj
    • Gecinulus – 3 specioj
    • Dinopium – 5 specioj (Fajrdorsuloj)
    • Picus – 13 specioj
    • Chrysophlegma – 3 specioj
    • Pardipicus – 2 specioj
    • Geocolaptes – monotipa: grunda pego
    • Campethera – 10 specioj
    • Mulleripicus – 4 specioj
    • Dryocopus – 6 specioj
    • Celeus – 12 specioj
    • Piculus – 7 specioj
    • Colaptes – 15 specioj
  • Tribo Campephilini
    • Campephilus – 12 specioj
    • Blythipicus – 2 specioj
    • Chrysocolaptes – 10 specioj (Fajrdorsuloj)
  • Tribo Melanerpini
    • Sphyrapicus – 4 specioj (sevsuĉuloj)
    • Melanerpes – 23 specioj
    • Picoides – 3 specioj
    • Yungipicus – 7 specioj
    • Leiopicus – monotipa: Flavkrona pego
    • Dendrocoptes – 3 specioj
    • Chloropicus – 3 specioj
    • Dendropicos – 12 specioj
    • Dendrocopos – 12 specioj
    • Dryobates – 6 specioj
    • Leuconotopicus – 6 specioj
    • Veniliornis – 14 specioj
    • Xiphidiopicus – monotipa: Cuban green woodpecker

Kelkaj oftaj taksonoj

Oni distingas 240 speciojn, en 35 genroj kaj en tri subfamilioj.

• Koltorduloj, Jynginae
  • Eŭrazia koltordulo Jynx torquilla
  • Ruĝgorĝa koltordulo Jynx ruficollis
• Pikumnoj aŭ Rondvostaj pegoj, Picumninae aŭ Pikumnenoj (artikolo kun kompleta taksonomio)
  • Blankastria pikumno, Picumnus cirratus
  • Teminka pikumno, Picumnus temminckii
• Picinae aŭ Pegenoj (artikolo kun kompleta taksonomio)
  • Picus
    • Vermiljona pego, Picus mineaceus
    • Malgranda flavnukulo, Picus chlorolophus
    • Verda pego Picus viridis
    • Griza pego Picus canus
    • Flavnuka verdpego Picus flavinucha
    • Japana verdpego Picus awokera
    • Vaijanta pego, Picus vaillantii
    • Nigrakapa verdpego, Picus erythropygius
  • Dendrokopoj kaj aliaj Buntpegoj
    • Granda buntpego Dendrocopos major
    • Siria buntpego, Dendrocopos syriacus
    • Mezgranda buntpego Dendrocopos medius
    • Malgranda buntpego Dendrocopos minor aŭ Picoides minor
    • Blankdorsa buntpego Dendrocopos leucotos
    • Trifingra buntpego Picoides tridactylus
    • Strivizaĝa buntpego Picoides pubescens
    • Amerika trifingra buntpego, Picoides dorsalis
    • Hararpego, Picoides villosus
    • Blankkapa buntpego, Picoides albolarvatus
  • Driokopoj
    • Strivizaĝa nigropego, Dryocopus lineatus, kiu montras blankan strion sur vizaĝo.
    • Blankvizaĝa nigropego, Dryocopus pileatus, kiu montras blankajn zonojn sur vizaĝo.
    • Blankventra nigropego, Dryocopus javensis.
    • Nigra pego Dryocopus martius
    • Eburbeka pego Campephilus principalis

Aparte oni klasas nuntempe la ununura specion de Nesoctitinae, Nesoktinenoj aŭ Antila pikumno.

Pego kaj homoj

Anekdoto montras ilian inteligentecon: la verkisto Elian-J. Finbert vidis en Cabris (en la franca departemento Alpes-Maritimes) pegon, kiu estis trovinta la taŭgan manieron malfermi la malmolegan ŝelon de migdaloj, fiksinte ilin inter du ŝtonoj, kiel en ŝraŭbtenilo, ĝi estis trovinta la oportunan flankon kaj la ĝustan manieron laŭ kiuj ĝi devis bati la ŝelon por ĝin frakasi por povi eltiri la manĝeblan migdalon.

En Esperanto

Marjorie Boulton kolektas tradician popolrakonton el Rumanio pri la mita deveno de pegoj. Laŭ tiu, Dio volis puni scivolemon de longnaza maljunulino kaj donis al ŝi sakon plenplena de zumantaj insektoj, vespoj, kuloj ktp., kun rekomendo nemalfermi ĝin, sed tion ŝi ne kapablis, malfermis la sakon kaj la tuta insektaro fuĝis; ŝi klopodis remeti ili en la sakon, sed tio tute maleblis. Do, Dio konvertis ŝin en pego, kiu ankoraŭ serĉas insektojn tra la arbotrunkoj.

Bildaro

• 
  Celeus flavescens
• 
  Colaptes auratus
• 
  Campephilus pollens
• 
  Ruĝbrusta sevsuĉulo
• 
  Dendrocopos macei
• 
  Eŭrazia koltordulo
• 
  Melanerpes erythrocephalus

Vidu ankaŭ

• Pegedo (rolulo)