Azukio

Kiel legi la taksonomionazukio
	; Vigna angularis
Biologia klasado
Regno:	Plantoj Plantae;
Divizio:	Angiospermoj Magnoliophyta;
Klaso:	Dukotiledonoj Magnoliopsida;
Ordo:	Fabaloj Fabales;
Familio:	Fabacoj Fabaceae;
Subfamilio:	Faboideoj Faboideae;
Tribo:	Fabeoj Fabeae;
Genro:	Vigno Vigna;
Dunomo
	Vigna angularis; (Willd.) Ohwi Jisaburo & Ohashi Hiro, 1969
Aliaj Vikimediaj projektoj
	Sistematiko en Vikispecioj
	Komunejo pri azukio
	v • d • r

Azukio^[1] (latine Vigna angularis, sinonimo Azukia angularis; japane 小豆 (あずき), azuki) estas unujara planto, specio de vigno el Azio, tre kultivata en orienta Azio jam de la antikveco por ruĝaj semoj manĝataj kiel fazeoloj kaj el kiu en Japanio oni faras annon. Ĝi estas unu el la plej multe konsumataj ruĝaj faboj.

Nomo

La nomo adzuki/aduki estas transliterumo de la japana アヅキ (historie literumita), dum azuki respegulas la modernan elparolon アズキ.

La japana lingvo ankaŭ uzas la ĉinan pruntvorton shōzu (小豆), signifanta "malgrandan fabon" (kontraŭ "grandan fabon" 大豆, daizu, la sojfabo). Ofte oni skribas 小豆 per kanji sed elparolas ĝin azuki. En Ĉinio, xiǎodòu (小豆) estas uzata en botaniko, dum en ĉiutaga lingvo oni preferas hongdou (红豆; 紅豆) aŭ chidou (赤豆), ambaŭ signifantaj "ruĝan fabon" pro la kutime ruĝaj kultivaroj.

Historio

Sciencistoj konjektas, ke ĝi devenas de Vigna angularis nipponensis,^[2]^[3] kiu ekzistis en Japanio, Koreio, Ĉinio, Nepalo kaj Butano.^[4] Speciiĝo inter Vigna angularis nipponensis kaj Vigna angularis angularis verŝajne okazis antaŭ 50,000 jaroj.^[5]

Vidu ankaŭ

Japana dolĉaĵo

Referencoj

↑ PIV.
↑ (2015) “Genome sequencing of adzuki bean (Vigna angularis) provides insight into high starch and low fat accumulation and domestication”, Proceedings of the National Academy of Sciences 112 (43), p. 13213–13218. doi:10.1073/pnas.1420949112.
↑ (1992) “Wild and Weed Azuki Beans in Japan”, Economic Botany 46 (4), p. 384–394. doi:10.1007/bf02866509.
↑ (2008) “The Genetics of Domestication of the Azuki Bean (Vigna angularis)”, Genetics Society of America 178 (2), p. 1013–1036. doi:10.1534/genetics.107.078451.
↑ (2015) “Draft sequence of adzuki bean, Vigna angularis”, Scientific Reports 5 (8069), p. 8069. doi:10.1038/srep08069.

Eksteraj ligiloj

Azukio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Azukio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Azukio en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

[1] PIV.

[2] (2015) “Genome sequencing of adzuki bean (Vigna angularis) provides insight into high starch and low fat accumulation and domestication”, Proceedings of the National Academy of Sciences 112 (43), p. 13213–13218. doi:10.1073/pnas.1420949112.

[Yamaguchi-3] (1992) “Wild and Weed Azuki Beans in Japan”, Economic Botany 46 (4), p. 384–394. doi:10.1007/bf02866509.

[Kaga-4] (2008) “The Genetics of Domestication of the Azuki Bean (Vigna angularis)”, Genetics Society of America 178 (2), p. 1013–1036. doi:10.1534/genetics.107.078451.

[Kang-5] (2015) “Draft sequence of adzuki bean, Vigna angularis”, Scientific Reports 5 (8069), p. 8069. doi:10.1038/srep08069.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]