Kriptologio: Malsamoj inter versioj

Salti al navigilo Salti al serĉilo
12 bitokojn forigis ,  antaŭ 1 jaro
esperantigita parametro, formatigo de titoloj, +Projektoj
Etikedo: redakto de fonto je 2017
(esperantigita parametro, formatigo de titoloj, +Projektoj)
[[Dosiero:SZ42-6-wheels.jpg|thumbeta|320px|Germana ĉifra maŝino Lorenz]]
'''Kriptologio''' (ankaŭ '''Kriptografio''', '''Ĉifriko''', kaj '''Ĉifroscienco''') estas kampo de [[matematiko]] kaj [[komputiko]] koncernis informon (garantiaĵon, sekurecon) kaj rilatajn aferojn, aparte [[ĉifrado]]n. Teknike, "ĉifriko" signifas la teknikojn kaj "kriptologio" signifas la studon de ili; malgraŭ tio, la termino "ĉifriko" estas ofte uzata por ambaŭ kampoj.
 
 
== Terminologio ==
 
La termino ''ĉifriko'' (de la [[Greka lingvo|Greko]] ''kryptós'', "latenta", kaj ''gráphein'', "skribi") ofte uziĝas por nomi la kampon entute, same kiel ''kryptologio'' ("la studo de sekretoj"). La studo de ĉifrika uzo nomiĝas ''[[ĉifranalitiko]]'' aŭ, lakse, ''rompado de ĉifroj''.
 
 
== Historio de ĉifriko kaj ĉifranalitiko ==
 
{{Ĉefartikolo|Historio de ĉifriko}}
[[Dosiero:Skytala&EmptyStrip-Shaded.png|thumbnaileta|La Antikva Greko _scytale_ eble estis unu el la plaj fruaj aparatoj por realigi ĉifradon.]]
 
Historie, ĉifriko estis koncernata nur kun ''[[ĉifrado]]''; tio estas, metodo konverti [[informo]]n de ĝia normala, komprenebla formo en nekompreneblan aranĝon, bildigante ĝin nelegebla sen sekreta scio. Ĉifrado estis uzita unuavice por certiĝi sekretecon en gravaj komunikadoj, kiel tiuj de spionoj, armeaj estroj, kaj diplomatoj.
Kvankam frekvenca analitiko estis tre potenca tekniko, ĉifriko estis ankoraŭ efika en praktiko, kiel en multaj okazoj, la ĝirato de enĉifrita mesaĝo devus ne scii la teknikon uzitan por ĝin krei. Kvankam povas funkcii, estis agnoskita en la [[19-a jarcento]], ke ĉi tiu estis ne la ideala aferstato: principe, bona ĉifro devus ankoraŭ esti forta se la antagonisto scias la ĉifron mem; la [[elĉifrigilo]] devus prezenti ĉiun informon nekonatan al la antagonisto. Tio nomiĝas kiel la [[leĝo de Kerchoff]].
 
[[Dosiero:Enigma.jpg|240px|thumbnaileta|leftmaldekstra|La [[Enigma maŝino]], uzita fare de [[Germanio]] en [[Dua mondmilito]], realigis kompleksan [[ĉifro]]n por protekti delikatajn komunikadojn.]]
 
Diversaj fizikaj aparatoj kaj helpiloj jam estas uzataj en ĉifrado por asisti en la kalkulado de la ĉifroj. Unu el la plaj fruaj eble estis la _scytale_, vergo uzita en [[antikva Grekio]] kiel helpilo por transpona ĉifero. En mezepokaj tempoj, aliaj helpoj iĝis inventitaj kiel la krado de Cardan por steganografio. Kun la invento de plurliteraj ĉifroj venis pli malnaivaj helpiloj kiel la ĉifra disko de Alberti kaj la ''tabula recta'' de Johannes Trithemius. En komenco de la [[20-a jarcento]], kelkaj mekanikaj aparatoj estis inventitaj por plenumi ĉifradon, inkluzivante rotorajn maŝinojn — plej fame la [[enigma maŝino]] uzita de Germanio dum la [[Dua mondmilito]]. La ĉifroj realigita per ĉi tiuj aparatoj donis gravan pligrandiĝon malfacilado de ili rompado.
 
== Moderna ĉifriko ==
 
La moderna kampo de ĉifriko povas esti difektiĝinta en kelkajn areojn de studado. Jeno estas la ĉefaj aĵoj, sed ili estas ne la nuraj aĵoj.
 
=== Simetria-ŝlosila ĉifriko ===
 
{{Ĉefartikolo|Simetria ŝlosila algoritmo}}
 
Simetria-ŝlosila ĉifriko signifas ĉifradajn manierojn en kiuj kaj la adresanto kaj ricevilo havas la saman elĉifrigilon (aŭ en kiu iliaj elĉifrigiloj estas malsamaj, sed rilatantaj en facile komputebla maniero). Alia terminoj estas ''sekreto-elĉifrigilo'', ''privata-elĉifrigilo'', ''unu-elĉifrigilo'' kaj ''sola-elĉifrigilo'' ĉifriko. Tio estis la sola speco de ĉifrado sciata de ĉiuj dum skribita historio ĝis [[1976]].
 
[[Dosiero:SAFER.png|thumbnaileta|Unu ripeto (el 6 ... 10) de la bloka ĉifro SAFER-K. Moderna komputilo-realigitaj ĉifroj povas esti multe pli komplikaj ol tiuj plenumitaj permane aŭ per elektromeĥanikaj aparatoj.]]
La studo de moderna simetria-ŝlosila ĉifriko rilatas ĉefe al la studo de blokaj ĉifroj kaj rojo-ĉifroj kaj iliaj aplikoj. Bloko-ĉifro estas la moderna formo de plurlitera ĉifro: bloko-ĉifroj prenas blokon de fonta teksto datumoj kaj elĉifrigilo, kaj eligas blokon de ĉifritaj tekstaj datumoj de la sama amplekso. Bloko-ĉifroj estas ne firmaj ĉifrosistemoj sin (per modernaj normoj, estas neakcepteble por la ĉifrado de sola fonta teksto al ĉiam esti la sama), sed povas esti uzataj en reĝimo de operacio kiel reĝimo CBC realigas firman ĉifrado. DES kaj AES estas bloko-ĉifroj akceptitaj kiel ĉifrikaj normoj, sed multaj aliaj jam estas proponitaj.
 
 
=== Publik-ŝlosila ĉifriko ===
 
{{Ĉefartikolo|Publik-ŝlosila ĉifriko}}
 
Simetria-elĉifrigilo (ĉifrosistemoj) ĉu uzi la saman elĉifrigilon por ĉifrado kaj malĉifro, ĉu la elĉifrigilo uzita por malĉifro estas facile kalkulita de la elĉifrigilo uzita por ĉifrado. La ĉefa malavantaĝo de simetriaj ĉifroj estas, ke la du komunikantoj festas devas (komunigi, parto) sekreta elĉifrigilo: povas esti malfacile (komence, fonte) fondi la sekreton. En inventiga papero de [[1976]], Whitfield Diffie kaj Martin Hellman proponis la nocion de ''publik-ŝlosila'' ĉifriko en kiu du malsamaj sed rilatantaj elĉifrigiloj estas uzataj: unu por ĉifrado kaj unu por malĉifro (publik-ŝlosila ĉifriko estas ankaŭ nomita ''malsimetria-elĉifrigilo'' ĉifriko pro la diferenco inter la elĉifrigiloj). En publik-ŝlosila ĉifrosistemo, la ĉifrada elĉifrigilo povas esti libere distribuata, tiel longe kiel la malĉifra elĉifrigilo restas sekreto, de ĉi tie, la ĉifrada elĉifrigilo estas la ''publika elĉifrigilo'' kaj la malĉifra elĉifrigilo estas la ''privata'' aŭ ''sekreta elĉifrigilo''. Diffie kaj Hellman montris, ke publik-ŝlosila ĉifriko estas ebla per (surscenigo, enscenigo, prezento) la Diffie-Hellman elĉifrigilo interŝanĝ-protokolo. En [[1978]], Ronald Rivest, Adi Shamir, kaj Len Adleman inventis [[RSA]]-on, la unuan publik-ŝlosilan ĉifron. Tamen, en [[1997]], iĝis sciate, ke malsimetria ĉifriko estis unue inventita sekrete je GCHQ, Brita inteligenteca (spionada) organizo, en la fruaj [[1970-aj jaroj]], kaj, ke kaj Diffie-Hellman kaj RSA jam estis antaŭe esploritaj en sekreto (fare de Malcolm Williamson kaj Clifford Cranes, respektive).
 
[[RSA]], aldone al tio esti la unua sciata ekzemplo de publik-ŝlosila ĉifrosistemo, estas ankaŭ unu el la plej popularaj. Alia populara publik-ŝlosilaj ĉifrosistemoj inkluzivas la Cramer-Shoup ĉifrosistemo kaj diversaj [[elipsa kurba ĉifriko|elipsaj kurbaj teknikoj]].
 
Aldone al ĉifrado, publik-ŝlosila ĉifriko inkluzivas ciferecaj signumoj. Cifereca signumo estas intencita esti cifereca versio de signumo, kiu devus esti facila por la ĝusta uzanto produkti, sed malfacila por ĉiu alia al forĝi. Tamen, ciferecaj signumoj superatutas tiu nocio per _incorporating_ la mesaĝon signotan en la kalkuladon de signumo: tial, ciferecaj signumoj ne povas simple esti movitaj de unu dokumento al alia. En cifereca signuma projekto, estas du algoritmoj: unu por ''(signanta, signumanta, parecanta)'', en kiu la sekreta elĉifrigilo estas kombinita kun la mesaĝo, kaj unu por ''kontrolo,'' en kiu la publiki elĉifrigilo estas uzita al kompari la ciferecan signumon al la mesaĝo. [[RSA]] povas ankaŭ esti uzita por ciferecaj signumoj, kaj iuj (skemoj, projektoj) kiel DSA kaj ElGamal signumoj estas (dizajnita, desegnita) aparte por signumoj. Ciferecaj signumoj estas centraj al la operacio de publik-ŝlosila bazo kaj multaj ret-sekurecaj (skemoj, projektoj) (ekz., Kerberos, plej [[VPN]]-oj, ktp).
 
=== Ĉifranalitiko ===
 
{{Ĉefartikolo|Ĉifranalitiko}}
 
 
=== Ĉifrikaj primitivoj ===
 
Multo el la teoria laboro en ĉifriko koncernas ĉifrikan ''(nedifinitaj integraloj, malderivaĵoj, primitivoj)n'' — algoritmoj, kiuj havas bazajn ĉifrikajn propraĵojn — kaj ilia _relathionship_ al aliaj ĉifrikaj problemoj. Ekzemple, [[unusenca funkcio]] estas [[Funkcio (matematiko)|funkcia]] kio estas facile komputeblas sed peza por inversigi. Por ke (ĉiu, iu) ĉifrika apliko al esti fiksi (se bazita sur komputaj supozoj), unusencaj funkcioj devas ekzisti. Tamen, se unusencaj funkcioj ekzistas, tio implicas, ke [[komplikecaj klasoj P kaj NP|P ǂ NP]]. Ĉar la P kontraŭ (Np, NP) problemo estas nesolvita, ni ne scias, ĉu unusencaj funkcioj ekzistas. Se ili fari, tamen, ni povas konstrui aliajn ĉifrikajn ilojn de ili. Ekzemple, se unusencaj funkcioj ekzistas, tiam pseŭdohazardaj generiloj kaj pseŭdohazardaj funkcioj ekzistas.
 
 
=== Ĉifrikaj protokoloj ===
 
En iu kazoj, ĉifrikaj teknikoj engaĝi tien kaj reen komunikado inter du aŭ pli festas. La termino ''ĉifrika protokolo'' (enkaptas, kaptas) ĉi tiun ĝeneralan ideon. Ĉifrikaj protokoloj ekzistas por larĝa limigo de problemoj, inkluzive de relative simplaj aĵoj kiel interagaj pruvoj, sekreto (kotizanta, kvotanta, akcianta, komuniganta, partanta), kaj nulo-scio, kaj multa pli kompleksaj aĵoj kiel elektroniko kontanta kaj fiksi _multiparty_ kalkulado. Ĉifriko povas kutimi realigi cifereca (rajtoj, rajtas) regado kiu estas uzita en provoj _enforce_, tra ĉifrikaj rutinoj kaj (skemoj, projektoj), kopirajto ĝirata ekskluziva rajto kopii kaj distribui kreitajn laborojn, inkluzive de filmoj kaj muzikaj registradoj.
 
 
== Juraj aferoj ==
 
Pro ĝia potencialo al ŝtatprotektistaro inteligentaĵkolektanta kaj leĝ'obe'igado, kaj pro ĝia influo sur privateco, jam estas historio de kontraŭa juraj aferoj ĉirkaŭbarantaj ĉifrikon depost la alveno de komputiloj.
 
 
== Kriptografio ==
 
'''Kriptografio''' aŭ '''ĉifrado''' estas [[scienco]] pri metodoj de sekretigado de senco de informoj per transmisio en aspekton, kiu estas legebla nur per specialaj konoj. La vorto kriptografio devenas el la greka - ''kryptós'' estas kaŝita kaj ''gráphein'' signifas skribi. Iam la nocio estas pli ĝenerale uzata por scienco pri io ajn kunigita kun [[ĉifro]]j kiel alternativo al la nocio '''[[kriptologio]]'''. La kriptologio ensumigas kriptografion kaj [[kriptoanalizo]]n, aŭ solvadon de ĉifritaj informoj.
 
== Referencoj ==
 
* Marmeladoj Gannon, ''Ŝtelanta Sekretojn, (Telanta, Diranta) Mensogojn: Kiel [[Spionado|(Spionoj, Spionas)]] kaj Codebreakers Helpis Formo la Dudeka Jarcento'', Vaŝingtono, Brassey's, 2001, ISBN 1-57488-367-4.
* David Kahn, La Codebreakers, 1967, ISBN 0-684-83130-9.
 
== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://homepage.cs.uri.edu/research/cryptography/ Ĉifrika enkonduko, kun kelkaj (ekzemploj, ekzemplas)]
* [http://www.iacr.org/ Internacia Asocio por _Cryptologic_ Esplori]
151 774

redaktoj

Navigada menuo