Tieso

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Tieso
Thies.jpg

Blazono

Blazono
Administrado
En TTT Oficiala retejo [+]
Demografio
Geografio
Geografia situo 14° 47′ N, 16° 55′ U (mapo)14.783333333333-16.916666666667Koordinatoj: 14° 47′ N, 16° 55′ U (mapo) [+]
Alto 63 m [+]
Situo de Tieso
Alia projekto
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo Thiès [+]
Wikidata-logo.svg
Information icon.svg
vdr

Tieso (volofe Cees, france Thiès) estas la kvina granda urbo de Senegalio kun loĝantaro de 237 849 (nombrado de 2002). Ĝi situas oriente de Dakaro ĉe la nacia strato N2 kaj ĉe la disbranĉiĝo de la fervojlinio Dakar–Niger (Dakar–Bamako resp. Saint-Louis) kaj kruciĝejo de la strata kaj rela trafikoj. Tieso estas la ĉefurbo de la samnoma regiono Tieso.

La urbo krome estas fama pro sia tapiŝindustrio. Aparte pro tio oni establis en la jaro 1966 unu el la plej grandaj fabrikoj de la lando. Krome la urbo estas centro de la brutokomerco kaj viandoproduktado. Tieso disponas pri avenuoj kun arboj.

En la regiono oni plejparte produktas rizon, maniokon, arakidojn, milion kaj fruktojn. En la proksima Palo oni ekspluatas aluminio-fosfaton, grava eksportaĵo por la lando.

Mezlernejo Fahu - prezentado de Kiwix, la eksterreta vikipedio

Historio[redakti | redakti fonton]

En 1863 fondita kiel fortikaĵo, la urbo loĝigas nuntempe i.a. politeknikan altlernejon, muzeon kaj unu el la plej malnovaj, ankoraŭ funkciantaj kinejoj de Senegalio.

Inter 1947 kaj 1948 ĉi tie senegalaj fervojlaboristoj ribelis kontraŭ rasismaj laborkondiĉoj.

Tieso aliĝis al la reto de la Internacia Asocio de franclingvaj urbestroj ('Association internationale des maires francophones - AMF).

Edukado kaj kulturo[redakti | redakti fonton]

La oficiala lingvo estas la franca, sed kiel en tuta Afriko ekzistas ankaŭ multaj aliaj lingvoj, la ĉefa estas la volofa lingvo (Wollof), Thiès signifas fakte skatolo en la volofa lingvo. Kiam la francoj alvenis, ili alportis multajn skatolojn, sed la indiĝenoj de Senegalo ne sciis prononci caisse, la francan vorton por kesto kaj prononcis ĝin volofe Khes.

Collège Bassirou Mbacke celas esti ĉe la avangardo de cifereca edukado en Senegalo.

La urbo posedas ankaŭ historian muzeon, la Manufactures sénégalaises des arts décoratifs (MSAD) kaj unu el la plej malnovaj kinejoj de Senegalio.

Ĝemelurboj[redakti | redakti fonton]

Tieso ekde 1965 ĝemelurbas kun Suso (Tunezio), ekde 1990 kun Solingen (Germanio) samkiel ekde 1992 kun Caen (Francio) kaj Cergy-Pontoise (Francio) ekde 2015.

Lokaj famuloj[redakti | redakti fonton]

  • Cheikh Tidiane Gaye, verkisto
  • Mbaye Gana Kébé, verkisto
  • Habib Koité, kantisto kaj muzikisto
  • Coumba Gawlo Seck, kantistino de 'griotte'
  • Thierno Faty Sow, filmreĝisoro
  • Idrissa Seck (*1959), politikisto kaj ĉefministro (2002–2004)

Esperanto[redakti | redakti fonton]

Strato en la urbo Tieso

En 2011 Mireille Grosjean deĵoris en Dakaro en la 11-a Monda Socia Forumo kaj poste restadis en Tieso. En 2013 ŝi instruis Esperanton en Rufisko kaj vizitis en Tieso la planitan kongresejon por la 8-a Afrika Kongreso de Esperanto. En Tieso okazos la 8-a Afrika Esperanto-kongreso de la 26-a ĝis la 30-a de decembro 2022[1], prokrastita pro la kronvirusa pandemio[2]. Blogo de Mireille Grosjean kun fotoj de la urbo Tieso kaj de la planita kongresejo, kies nomo estas CCDD aŭ TOSTAN.[3]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. (eo) La 8-a Afrika Kongreso de Esperanto de la 26-a ĝis la 30-a de decembro 2022 en Cees/Thiès/Tieso
  2. Esperanto en Afriko (PDF), p. 4, n-ro 4, 2020
  3. [1]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]