Pretorio

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Pretorio
afrikanse: Pretoria
urbo
CentralPretoria.jpg
Vido el Union Buildings
Flag of Pretoria.svg
Pretoria coa.jpg
Blazono
Oficiala nomo: Pretoria
Ŝtato Flago de Sud-Afriko  Sud-Afriko
Provinco Ĥaŭtengo
Montaro Magaliesberg
Situo Pretorio
 - alteco 1 271 m s. m.
 - koordinatoj 25°45′12″S 28°11′13″E  /  25.75333°S, 28.18694°O / -25.75333; 28.18694 (Pretorio)
Areo 1 644,0 km² (164 400 ha)
Loĝantaro 2 345 908 (2007)
Denseco 1 426,95 loĝ./km²
Biomo Subtropikaj herbejoj
Plataĵo Alta Veldo
Fondo 1855
Horzono ST (UTC+2)
Poŝtkodo
Telefona antaŭkodo 012
Situo enkadre de Sud-Afriko
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Sud-Afriko
Situo enkadre de Afriko
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Afriko
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo: Pretoria
Retpaĝo: www.pretoria.co.za

Pretorio (afrikanse kaj angle: Pretoria) estas la oficiala ĉefurbo de Respubliko de Sud-Afriko. (Cetere en Kaburbo troviĝas la sidejo de la parlamento same kiel la duonjara sido de registaro de januaro ĝis junio (tio estas iometa ĉefurba funkcio). La urbo situas en nordoriento de la lando en la provinco Gauteng ĉ. 56 km norde de Johannesburg kaj 260 km okcidente de Nelspruit. La urbo havas ĉ. 830.000 loĝantojn (en grandareo pli ol 2 mio. loĝantoj).


Je la 8-a de marto 2005 la urba parlamento decidis ŝanĝi la urbonomon al Tshwane (el la cvana kaj rilataj lingvoj, elparolo pli-malpli /chŭAne/). La ŝanĝo tamen bezonas la aprobon de la landa parlamento.

Pretorio estas sidejo de la registaro de julio ĝis decembro (ŝanĝe kun Kaburbo) same sidejo de Teleuniversitato UNISA (University of South Africa), kiu estas kun pli ol 100.000 studentoj unu el la plej grandaj Teleuniversitatoj de la mondo. Kiel Pretoria flughaveno funkcias la flughaveno Jan Smuts de Johannesburg: de tie oni povas per Impala-buso atingi Pretorion dum unu horo. Stacidomo de Pretorio situas ĉe la suda urborando.

Multaj stratoj estas borderitaj de – originale el Havajo venantaj – Jakarando-arboj (Jacaranda mimosifolia). Printempe (ekde oktobro) ili karakterizas la urbopejzaĝon per malvokoloraj floroj.

Historio[redakti | redakti fonton]

La originala setlejo Potchefstroom ricevis la nomon Pretorio en 1855 laŭ Andries Pretorius, kiu venkis en batalo kontraŭ la zuluoj.
La urbo Pretorio konsistis en 1863 el ĉ. 50-60 konstruaĵoj kaj 300 loĝantoj. Post la malkovro de oro kaj diamantoj venis la metiistoj, aĉetistoj, entreprenistoj kaj inĝenieroj.


Kulturo kaj vidindaĵoj[redakti | redakti fonton]

  • La placo "Church Square" kun statuo de iama prezidento Paul Kruger urbocentre
  • Reserve Bank kaj Justizpalast ĉe la norda flanko de Church Square
  • Republikeinse Raadsaal, en renesanca stilo, kiu servas hodiaŭ kiel urbodomo, antaŭe kiel sidejo de la registaro, sude de Church Square.
  • Union Buildings, registara sidejo de julio ĝis decembro, en klasicisma stilo el hela grejso, arkitekto: Sir Herbert Baker.
  • J. G. Strijdom Square: skulptaĵa grupo el baŭmantaj ĉevaloj kaj trodimensiigita brusto de iama ĉefministro (1954-58), laŭ kiu estis nomumata la placo kaj la skulptaĵo.
  • Ŝtata Teatro de Pretorio

Eksterurbe[redakti | redakti fonton]

  • la Zoo
  • Botanika Ĝardeno
  • „Pioneer Open Air Museum”
  • ” Onderstepoort Nature Reserve”
  • „Wonderboom”

Muzeoj[redakti | redakti fonton]

  • Transvaal Museum (Naturkoniga Muzeo)
  • Museum of Geological Survey (Geologia Muzeo)
  • Melrose House (Kontrakta subskribo pri fino de la Bura milito)
  • Voortrekker-monumento - Bura monumento pri epoko de blankula setliĝo/okupo

Klimato[redakti | redakti fonton]

En Pretorio la suno brulas averaĝe 360 tagoj jare. La klimato varias inter subtropika kaj varmega, kun humida somero kaj relative agrabla, seka vintro.