Oro

Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝon ORO.

Arĝento ↑ Au ↓ Rentgenio Plateno ← Oro → Hidrargo • [Xe] 4f14 5d10 6s1 79 Au 118 • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • ↓Perioda tabelo de elementoj↓
Ĝeneralaj informoj
Nomo (latine), simbolo, numero	Oro (Aurum), Au , 118
CAS-numero	7440-57-5
Loko en Perioda tabelo	11 (IB) grupo, 6-a periodo, bloko d
Karakteriza grupo	Transiraj metaloj
Pezono en terkrusto	%
Koncentriteco en marakvo	{{{koncentriteco en marakvo}}} mg/l
Nombro de naturaj izotopoj
Aspekto	flava metalo
Atomaj ecoj
Relativa atompezo	196,97 amu
Atomradiuso	{{{atomradiuso}}} pm
Kovalenta radiuso	144 pm
radiuso de van der Waals	166 pm
Elektrona konfiguracio	[Xe] 4f14 5d10 6s1
Elektronoj en surfacoj
Oksidiĝa nombro	3, 1 (amfotera oksido)
Fizikaj ecoj
Materia stato	solida
Kristala strukturo	kuba aree centrita
Denseco	19,30 g/cm³ g/cm3
Malmoleco	2,5 (Mohs-skalo)
Magneta konduto	Diamagnetika
Degelpunkto	1064,18 °C (1337,33 K)
Bolpunkto	2856 °C (3129 K)
Molum-volumeno	{{{molum-volumeno}}} · 10−6 m3/mol
Materia fandopunkto	{{{materia fandopunkto}}} kJ/mol
Materia bolpunkto	kJ/mol
Premo de sata vaporo	100 Pa dum 2021 K
Rapideco de sono	2030 m/s (maldika stango, cca 25 °C) m/s
Specifa varmkapacito	25,418 J/(kg · K) J/(kg.K)
Elektra konduktivo
Elektra rezistanco	(20 °C) 22,14 nΩ·m S/m
Varmkonduktivo	318 W/(m · K) W/(m.K)
Diversaj
Redoksa potencialo	+1,50 V (Au+ + e− → Au) +1,62 V (Au3+ + 3e− → Au) V
Elektronegativeco	2,54 (Pauling-skalo)
Brulvarmo je m³
Brulvarmo je kg
Joniga energio	{{{joniga energio}}} kJ/mol
Jona radiuso	{{{Jona radiuso}}} [[Angstromo (unuo)|Å]
Izotopoj
Izotopo Naturapero t1/2 s radioaktiveco de disfalo Energio de disfalo MeV Produkto de radioaktiva disfalo 195Au artefarita 186,1 tagoj β− 0,227 195Pt
Se ne estas indikite alie, estas uzitaj unuoj de SI kaj SVP.

Oro (la simbolo Au venas de la latina vorto aurum ), estas valorega flava metalo, konata ekde la prahistorio. Kiel la metaloj, ĝi estas maleebla, duktila, kaj brila. Pura oro fandiĝas je 1063 ^oC, kaj bolas je 2966^oC. Sed ofte la oro estas en formo de alojo. Pura oro (je 24 karatoj) estas tro mola por produkti uzeblajn objektojn. Oro de 18 karatoj havas 18 partojn de pura oro kaj 6 partojn de alojaĵo.

Laŭ la prezoj de 2002 la valoro de unu gramo da oro estas ĉirkaŭ dek usonaj dolaroj aŭ dek unu eŭroj, kio estas 12-oble la historia valoro de oro antaŭ 1900. Depost 1900, la monda ekonomio kreskis multe pli rapide ol la novaj eltrovoj de oro.

Oni trovas oron en formo de buletoj en iuj riveretoj. Ekzemple tio okazis ofte en la usona ŝtato de Kalifornio kaj en Jukonio en Kanado. Oni ankaŭ minas oron en orminoj, kie la oro estas en erco. Estas ankaŭ 64,8 miligramoj da oro en unu tuno da marakvo ($ 0,66 da oro en 2002).

La oro estas grava elemento en la elektroniko, juvelaro, kaj en moneroj. Orfolio beligas multajn statuojn kaj altarojn. Maldika tegaĵo da oro sur la vitro de ĉieloskrapantoj reduktas la varmon venantan de sunlumo.

Oro formas bazon de multaj monaj sistemoj. En la 19-a jarcento oro estis la bazo de la monsistemo de la brita imperio – la tiel nomata ora normo, forlasita je 1931. Antaŭ la 19-a jarcento arĝento estis la ĉefa formo de mono. Post 1971 mono estis sen iu ajn metala bazo, eĉ teorie. De -1000 ĝis 1900 oro estis 10-oble al 15-oble pli valora ol arĝento. Nun ĝi estas ĉirkaŭ 57-oble pli valora.

Oro estas grava por elektroniko, ĉar elektro fluas tra oro tre libere kaj rapide: drato de oro estas pli bona konduktaĵo ol drato de kupro, sed ankaŭ multe pli altekosta! Tial oro ja ekzistas en elektronikaĵoj, sed en malgrandaj kvantoj.

Trovejoj

Oro troviĝas en multaj landoj de Tero, sed en tre malsamaj kvantoj. Altaj kvantoj povas konsistigi konsiderindan ekonomian faktoron. La apuda mapo montas la precipajn landojn, kie oro estas nature trovebla.

Proverboj

Ekzistas pluraj proverboj pri oro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

« Bona gloro pli valoras ol oro. »

« Promesi orajn montojn. »

« Ora ŝlosilo ĉion malfermas. »

Vidu ankaŭ

• Orbatisto
• Orbazo
• Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
• Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
• Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
• Indiĝena Or-kulturo en Kolombio
• Usona dudekdolara ormonero de 1933, plej valora ormonero
• Fort Knox