Kairo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Kairo
arabe: القاهرة Al-Qāhira
urbo
Kairo 001.jpg
Kairo kun Nilo
Flag of Cairo.svg
Flago
Blazono
Oficiala nomo: القاهرة
Kromnomoj: La urbo de mil minaretoj, Ĉefurbo de araba mondo
Lando Flago de Egiptio  Egiptio
Provinco Provinco Kairo
Historiaj regionoj
Kunurbejo Granda Kairo Gizo
Memorindaĵoj
Rivero Nilo
Situo Kairo
 - alteco 68 m s. m.
 - koordinatoj 30°03′29″N 31°13′44″E  /  30.05806°N, 31.22889°O / 30.05806; 31.22889 (Kairo)
Areo 453 km² (45 300 ha)
 - de aglomeraĵo 6,640 km² (664 ha)
 - de metropolo 86,369 km² (8 637 ha)
Loĝantaro 7 786 640 (2008)
 - de aglomeraĵo 17 290 000
 - de metropolo 19 439 541
Denseco 17 189,05 loĝ./km²
 - de aglomeraĵo 2 603 916 loĝ./km²
 - de metropolo 225 075 loĝ./km²
Fondo 969
 - loĝigita antikvo
Urbestro Dr. Abdul Azim Wazir
Horzono OET (UTC+2)
 - somera tempo OEST (UTC+3)
Loko de Monda heredaĵo de UNESCO
Nomo Islama Kairo
Situo enkadre de Egiptio
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Egiptio
Situo enkadre de Afriko
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Afriko
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo: Cairo
Retpaĝo: www.cairo.gov.eg
Monda heredaĵo de UNESKO

Kairo (arabe القاهرة, al-Qāhirah, [al-KA-hi-ra], aŭ en la dialekto de ĝiaj loĝantoj مصر, Masr, [masr]) estas la ĉefurbo de Egiptio. Kun ĉirkaŭ 16 milionoj da loĝantoj (2003) estas la plej granda urbo en Afriko kaj la plej granda kaj grava urbo de Proksima Oriento. Ĝia metropolitena areo estas al la 16-a plej granda en la mondo. Situanta proksime de la Nildelto,[1][2] ĝi estis prafondita en la mezo de la 7-a jarcento de Amr ibn al-As, nomita Fustat (فسطاط) en tiu tempo. Ĝi estas kromnomita "la grandurbo de mil minaretoj" por ĝia tropezo de islama arkitekturo, Kairo longe estis centro de la politika kaj kulturvivo de la regiono. Kairo estis fondita fare de la Fatimida dinastio en la 10-a jarcento p.K., sed la terkomponado la aktuala grandurbo estis la loko de naciaj ĉefurboj kies restoj restas videblaj en partoj de Malnova Kairo. Kairo ankaŭ estas asociita kun antikva Egiptio ĉar ĝi estas proksima al la pratempaj urboj de Memfiso, Gizo kaj Fustat kiuj estas proksime de la Granda Sfinkso kaj la grandaj piramidoj de Gizo.

Egiptoj hodiaŭ ofte nomas Kairon Maṣr ([mɑsˤɾ] , مصر), la egiptaraba elparolo de la nomo por Egiptujo mem, emfazante la daŭran rolon de la grandurbo en egipta influo.[3][4] Ĝia oficiala nomo estas القاهرة al-Qāhirah , kio signifas laŭvorte "la venkanto" aŭ "la konkerinto"; egiptaraba elparolo: [elqɑ (ː) ˈheɾɑ], foje ĝi estas neformale ankaŭ referita kiel كايرو Kayro [ˈkæjɾo].[5] Ĝi ankaŭ estas nomita Umm al-Dunya, kun la signifo "la patrino de la mondo".[6]

Kairo havas la plej malnovan kaj plej grandan filman kaj muzikan industriojn en la araba mondo, la duan plej aĝan institucion de pli alta lernado, nome Universitato al-Azhar. Multaj internaciaj amaskomunikilaroj, entreprenoj, kaj organizoj havas regionan ĉefsidejon en la grandurbo; la Araba Ligo havis sian ĉefsidejon en Kairo por la plej granda parto de sia ekzisto.

Kun pli ol 6.76 milionoj da loĝantoj[7] disigitaj trans 453 kvadrataj kilometroj (175 kv. mejl.), Kairo estas senkompare la plej granda grandurbo en Egiptujo. Kun pliaj 10 milionoj da loĝantoj tuj ekster la grandurbo, Kairo kuŝas en la centro de la plej granda metropola areo en Afriko kaj en la araba mondo same kiel la deka plej granda urba areo en la mondo. Kairo, kiel multaj aliaj mega-urboj, suferas pro altaj niveloj de poluo kaj trafiko. La metroo de Kairo - unu el nur du metrooj sur la afrika kontinento (la alia estas la Alĝera Metroo) - rangas inter la dek kvin plej okupataj en la mondo,[8] kun pli ol 1 milo da milionoj[9] da ĉiujaraj pasaĝerveturoj. La ekonomio de Kairo unue estis vicigita en la Meza Oriento[10] kaj 43-a tutmonde fare de la indico de Mondurboj fare de la gazeto Foreign Policy en 2010.[11]

Geografio[redakti | redakti fonton]

A sharp blue river divides the cityscape, which is primarily greenery and sparse low-rise buildings in the foreground, and dense with several modern high-rises in the background
La fokuso de Kairo nome la Nilo, najbara al la eŭrop-inspiritaj distriktoj proksime de la centro de la grandurbo
La rivero Nilo fluas tra Kairo, ĉi tie komparante antikvan kutimaron de ĉiutaga vivo al la moderna grandurbo de hodiaŭ
Aerfoto rigardante suden, kun la Zamalek kaj Gezira distriktoj sur Gezira Insulo, ĉirkaŭita de Nilo..

Kairo situas en norda Egiptujo, konata kiel Malsupra Egiptujo, 165 kilometroj (100 mejl.) sude de Mediteranea Maro kaj 120 kilometroj (75 mejl.) okcidente de la Sueza Golfo kaj de la Sueza Kanalo.[12] La grandurbo estas laŭ la rivero Nilo, tuj sude de la punkto kie la rivero forlasas sian dezert-malliberan valon kaj disbranĉigas en la malaltan Nildelta regiono. Kvankam la Kaira metropolo etendas for de Nilo en ĉiuj direktoj, la grandurbo Kairo kuŝas nur sur la orienta bordo de la rivero kaj du insuloj ene de ĝi sur suma areo de 453 kvadrataj kilometroj (175 kv. mejl.).[13][14]

Ĝis la mezo de la 19-a jarcento, kiam la rivero estis malsovaĝigita per digoj, baraĵoj, kaj aliaj kontroloj, Nilo en la najbareco de Kairo estis tre sentema al ŝanĝoj en kurso kaj surfacnivelo. Tra la jaroj, Nilo iom post iom ŝanĝiĝis okcidenten, disponigante la ejon inter la orienta rando de la rivero kaj la Mokattam altebenaĵoj sur kiuj la grandurbo nun kuŝas. La tero sur kiu Kairo estis establita en 969 (aktuala islama Kairo) situis subakve iom pli ol tri cent jarojn pli frue, kiam Fustat unue estis konstruita.[15]

Klimato[redakti | redakti fonton]

Kairo havas sekan tropikan (dezertan) klimaton. Ŝtormoj estas oftaj, alportanta polvon dum marto kaj aprilo. La temperaturoj estas dum vintro tage 13-19 °C, dum nokto falas ĝis 5 °C. En somero tio estas inter 20-40 °C. Jare pluvas nur malpli, ol 30 mm, nur inter novembro-marto pluvetas.

Vidindaĵoj[redakti | redakti fonton]

Egipta Muzeo
Ĥan al-Ĥalili

Rilataj temoj[redakti | redakti fonton]

Personoj[redakti | redakti fonton]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. Santa Maria Tours (4a Septembro 2009). Cairo - "Al-Qahira"- is Egypt's capital and the largest city in the Middle East and Africa.. Alirita 10a Decembro 2011.
  2. World's Densest Cities (21a Decembro 2006). Alirita 6a Marto 2010.
  3. Behrens-Abouseif 1992, p. 8
  4. Golia 2004, p. 152
  5. Good News for Me: بلال فضل يتفرغ لـ"أهل اسكندرية" بعد "أهل كايرو"‏ arabe (Belal Fadl frees himself [to write] Ahl Eskendereyya (the People of Alexandria) after Ahl Kayro (the People of Cairo))
  6. Hedges, Chris. "What's Doing in Cairo," New York Times. 8a de Januaro, 1995.
  7. (xls) Population and Housing Census 2006, Governorate level, Population distribution by sex, Central Agency for Public Mobilisation and Statistics, http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls, retrieved 9a Julio 2009 . Adjusted census result, as Helwan governorate was created on 17 April 2008 from a.o. parts of the Cairo governorate.
  8. Cairo's third metro line beats challenges| Supplement | MEED
  9. Cairo Metro Statistics. Alirita 4a Septembro 2012.
  10. The 150 Richest Cities in the World by GDP in 2005. Alirita 11a Novembro 2010.
  11. The 2010 Global Cities Index.
  12. Cairo to Suez. WolframAlpha. Alirita 10a Septembro 2009.
  13. Cairo Maps. Alirita 10 September 2009.
  14. Egypt: Governorates & Cities. Alirita 12a Septembro 2009.
  15. Collins 2002, p. 125

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  • Abu-Lughod, Janet (July 1965). "Tale of Two Cities: The Origins of Modern Cairo". Comparative Studies in Society and History 7 (4). Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISSN 0010-4175.
  • Afaf Lutfi Sayyid-Marsot (1984). Egypt in the Reign of Muhammad Ali (illustrated, reprint ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-28968-8.
  • Beattie, Andrew (2005). Cairo: A Cultural History (illustrated ed.). New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-517893-9.
  • Butler, Alfred J. (2008). The Arab Conquest of Egypt—And the Last Thirty Years of the Roman Dominion. Portland, Ore: Butler Press. ISBN 1-4437-2783-0.
  • Behrens-Abouseif, Doris (1992). Islamic Architecture in Cairo (2nd ed.). Brill. ISBN 978-90-04-09626-4. [1]
  • Byrne, Joseph Patrick (2004). The Black Death (illustrated, annotated ed.). Westport, Conn.: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-32492-1.
  • Collins, Robert O. (2002). The Nile (illustrated ed.). New Haven, Conn.: Yale University Press. ISBN 0-300-09764-6.
  • Daly, M. W.; Petry, Carl F. (1998). The Cambridge History of Egypt: Islamic Egypt, 640-1517. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-47137-0.
  • Glassé, Cyril; Smith, Huston (2003). The New Encyclopedia of Islam (2nd revised ed.). Singapore: Tien Wah Press. ISBN 0-7591-0190-6.
  • Golia, Maria (2004). Cairo: city of sand. Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-187-7. [2]
  • Hawass, Zahi A.; Brock, Lyla Pinch (2003). Egyptology at the Dawn of the Twenty-First Century: Archaeology (2nd ed.). Cairo: American University in Cairo. ISBN 977-424-674-8.
  • Hourani, Albert Habib; Khoury, Philip Shukry; Wilson, Mary Christina (2004). The Modern Middle East: A Reader (2nd ed.). London: I.B. Tauris. ISBN 1-86064-963-7.
  • İnalcık, Halil; Faroqhi, Suraiya; Quataert, Donald; McGowan, Bruce; Pamuk, Sevket (1997). An Economic and Social History of the Ottoman Empire. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-57455-2.
  • McGregor, Andrew James (2006). A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. Westport, Conn.: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-275-98601-2.
  • Meri, Josef W.; Bacharach, Jere L. (2006). Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia. New York: Taylor & Francis. ISBN 0-415-96692-2.
  • Raymond, André (2000). Cairo. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ISBN 0-674-00316-0.
  • Sanders, Paula (2008). Creating Medieval Cairo: Empire, Religion, and Architectural Preservation in Nineteenth-Century Egypt. Cairo: American University in Cairo. ISBN 977-416-095-9.
  • Shillington, Kevin (2005). Encyclopedia of African History. New York: Taylor & Francis. ISBN 1-57958-453-5.

Shoshan, Boaz (2002). David Morgan, ed. Popular Culture in Medieval Cairo. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-89429-8.

  • Sicker, Martin (2001). The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire. Westport, Conn.: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-275-96891-X.
  • Winter, Michael (1992). Egyptian Society Under Ottoman Rule, 1517–1798. London: Routledge. ISBN 0-415-02403-X.
  • Winter, Michael (2004). Egyptian Society Under Ottoman Rule, 1517–1798. London: Routledge. ISBN 0-203-16923-9.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]