Franklin D. Roosevelt

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Franklin Delano Roosevelt
Franklin D. Roosevelt

Franklin D. Roosevelt en 1933


En funkcio:
4-a de marto 1933 – 12-a de aprilo 1945
Vicprezidento John N. Garner (1933–1941),
Henry A. Wallace (1941–1945),
Harry S. Truman (1945)
Antaŭulo Herbert Hoover
Sekvanto Harry S. Truman

En funkcio:
1-a de januaro 1929 – 31-a de decembro 1932
Antaŭulo Alfred E. Smith
Sekvanto Herbert H. Lehman

En funkcio:
1913 – 1920
Prezidento Woodrow Wilson

En funkcio:
1-a de januaro 1911 – 17-a de marto 1913
Balota distrikto Dutchess County

Naskiĝo 30-an de januaro 1882
en Flago de Usono Hyde Park, New York, Usono
Morto 12-an de aprilo 1945
en Flago de Usono Warm Springs, Georgia, Usono
Nacieco usonano
Politika partio Demokrata
Edzo/ino Eleanor Roosevelt
Alma mater Universitato Harvard
Religio Usona episkopa eklezio
Subskribo Franklin D. Roosevelt, subskribo
v  d  r
Information icon.svg

Franklin Delano ROOSEVELT [ˈfɹæŋklɪn ˈdɛlənoʊ ˈɹoʊzvɛlt] (naskiĝis la 30-an de januaro 1882, mortis la 12-an de aprilo 1945), ofte konata de la mallongigo FDR, estis la tridek-dua Prezidento de Usono. Li estis centra figuro de la 20-a jarcento dum tempo de mondvasta ekonomia krizo kaj monda milito. Voĉdonita kvaroble kiel prezidento, li servis ekde 1933 al 1945 kaj estas la nur usona prezidento servanta pli ol du oficperiodojn. Franklin D. Roosevelt kaj Theodore Roosevelt estis kvinaj kuzoj, sed amikoj. Franklin edziĝis Eleanor Roosevelt en 1905, kiu estis la orfa nevino de Theodore.

Dum la Granda Depresio de la 1930-aj jaroj, Roosevelt kreis la "New Deal" ("Nova Interkonsento") por provizi helpon por senlaboruloj, plibonigi la ekonomion, kaj reformi la ekonomian kaj bankadajn sistemojn. Sub lia administrado, li starigis plurajn agenciojn kiuj ankoraŭ havas profundajn efikojn en usona komerco hodiaŭ, inkluzivante Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC, "Federala Depona Asekura Korporacio"), Tennessee Valley Authority (TVA, Tenesia Valo-Aŭtoritato), Securities and Exchange Commission (SEC, Komisio por Garantiaĵoj kaj Interŝanĝaĵoj), kaj la usona sistemo de Sociala sekureco.

Dum Britio batalis la Akso-landojn, Roosevelt provizis asiston Lend-Lease ("prunti-lui") al Winston Churchill antaŭ Usono formale eniris la Duan Mondmiliton en decembro 1941. En Usono, li starigis prez-reguladojn kaj porciolimigadon. Post la atako kontraŭ Pearl Harbor de la aerarmeo de Japanio, kaj post la deklaro de milito kontraŭ Usono de Nazi-Germanio kaj Itala reĝlando, Roosevelt ordonis enprizonigadon de usonanoj de Japanio, Germanio, kaj Italio.

Roosevelt estris Usonon kiam ĝi iĝis la "Arsenalon de Demokratio". Roosevelt, laboranta apude kun lia peranto Harry Hopkins, helpis usono esti la ĉefa provizanto de armiloj kaj mono de la Aliancanoj. Usono havis plivastigadon de industrio, la atingo de plena laborado, kaj novaj labor-eblecoj por afrik-usonanoj kaj virinoj. Dum la Aliancanoj atingis venkon, Roosevelt grave rolis formante la postmilitan mondo, ĉefe pro la Jalta konferenco kaj kreado de la Unuiĝintaj Nacioj. Poste, la Aliancanoj, kune kun Usono, venkis Germanio, Italio, kaj Japanio.

Roosevelt naskiĝis en Hyde Park, Nov-Jorkio. Li estis tre populara prezidento dum la granda depresio kaj la Dua mondmilito. Li estis 185 cm alta kaj pezis 82 kg. Ekde 1921 li suferis pro poliomjelito. Li uzis la radion por dissendi siajn mesaĝojn. Lia edzino estis Anna Eleanor Roosevelt, kaj la paro havis kvin gefilojn. Roosevelt estis episkopano.

Roosevelt mortis en 1945, 63-jaraĝa, en Warm Springs, Georgio, dum sia kvara administrado.

Dum lia administrado (1933-1945) okazis;

  • 1933 La Banka Krizo - 5000 bankoj fiaskis, Roosevelt diris, "Nur timinda estas timsento mem."
  • 1933 Forlaso de la Ora Normo
  • 1933-1935 La Nova Konsento - leĝoj por rekonstrui la usonan ekonomion
  • 1933 Revoko de la Prohibicio
  • 1936 La Bona-Najbara Politiko - nova politiko kun Latin-Ameriko
  • 1939 Leĝo de Hatch
  • 1941, la 7-an de decembro - Atako de Japanio je Pearl Harbor, Havajo - Usono envenis la Duan Mondmiliton.
  • 1945, la 11-an de februaro - La Konferenco kun Churchill kaj Stalino en Jalto.


Seal Of The President Of The United States Of America.svg   Prezidentoj de Usono    Flag of the United States.svg
George Washington (F)John Adams (F)Thomas Jefferson (SR)James Madison (SR)James Monroe (SR)John Quincy Adams (SR)Andrew Jackson (D)Martin Van Buren (D)William Henry Harrison † (W)John Tyler (W,senp.)James Knox Polk (D)Zachary Taylor † (W)Millard Fillmore (W)Franklin Pierce (D)James Buchanan (D)Abraham Lincoln † (R)Andrew Johnson (U)Ulysses Simpson Grant (R)Rutherford Birchard Hayes (R)James Abram Garfield † (R)Chester Alan Arthur (R)Grover Cleveland (D)Benjamin Harrison (R)Grover Cleveland (D)William McKinley † (R)Theodore Roosevelt (R)William Howard Taft (R)Woodrow Wilson (D)Warren Gamaliel Harding † (R)Calvin Coolidge (R)Herbert Clark Hoover (R)Franklin Delano Roosevelt † (D)Harry S. Truman (D)Dwight D. Eisenhower (R)John Fitzgerald Kennedy † (D)Lyndon Baines Johnson (D)Richard Milhous Nixon (R)Gerald R. Ford (R)Jimmy Carter (D)Ronald Wilson Reagan (R)George Herbert Walker Bush (R)William Jefferson Clinton (D)George Walker Bush, jr. (R)Barack Hussein Obama (D)
Klarigoj:  (F) - federalisto  (SR) - „malnovrespublikano“   (W) - whig   (D) - demokrato   (R) - respublikano   (U) - unionisto   (senp.) - senpartia   † - mortis oficante