Ĝiismo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Ĝiismo proponas uzi la jam ekzistantan triapersonan pronomon ĝi kiel seksneŭtralan triapersonan homan pronomon. Tiu solvo estas utila kiam la sekso ne konatas aŭ ne gravas. Ĝi estas la sola fundamenta solvo.

Ekzemple kiam oni parolas pri la murdinto de krimromano, oni ne povas uzi liŝi, ĉar fakte oni ne scias, ĉu la murdinto estas vira aŭ ina, ĝis kiam oni ne scias la finon de la historio, aŭ ĉar oni rakontas historion kaj ne volas doni indicojn pri la fino.

Zamenhof esprimis, ke uzo de pronomo "ĝi" kiel seksneŭtrala triapersona pronomo estas laŭgramatika en La Revuo en aŭgusto 1901: "Kiam ni parolas pri homo, ne montrante la sekson, tiam estus regule uzi la pronomon «ĝi» (kiel ni faras ekzemple kun la vorto «infano»), kaj se vi tiel agos, vi estos gramatike tute prava.” kaj “ni silente interkonsentis, ke ĉiun fojon, kiam ni parolas ne speciale pri sekso virina, ni povas uzi la viran formon por ambaŭ seksoj (ekzemple «homo»=homo aŭ homino, «riĉulo»=riĉulo aŭ riĉulino k.t.p.), per tio mem ni ankaŭ interkonsentis, ke la pronomon «li» ni povas uzi por homo en ĉiu okazo, kiam lia sekso estas por ni indiferenta. Se ni volus esti pedante gramatikaj, tiam ni devus uzi la vorton «ĝi» ne sole por «homo», sed ankaŭ por ĉiu alia analogia vorto; ekzemple ni devus diri: «riĉulo pensas, ke ĉio devas servi al ĝi» (ĉar ni parolas ja ne sole pri riĉaj viroj, sed ankaŭ pri riĉaj virinoj)."[1]

En Esperanto-kulturo[redakti | redakti fonton]

La pronomo ĝi estis uzita de Zamenhof parolante pri nekonato en kelkaj liaj tradukoj. Ekzemple en la traduko de dramo La Revizoro (dua akto, unua sceno) estas skribite: "Oni frapas; certe ĝi estas li."[1][2]

Ankaŭ en dramo Georgo Dandin aperas dialogo kie ĝi estas uzata universale malgraŭ tio, ke la parolantoj scias ke la homo estas sinjoro:

Georgo Dandin:
Certe! Kaj kia estas la nomo de tiu, kiu vin sendis tien?
Lublin:
Ĝi estas la sinjoro de nia loko, sinjoro vicgrafo de ...
Pesto! mi neniam memoras, kiel al la diablo, oni elparolaĉas tiun nomon; sinjoro Kli ... Klitandro.
Georgo Dandin:
Ĉu ĝi estas tiu juna kortegano, kiu loĝas ...
Lublin:
Jes, apud tiuj arboj.[3]

Kaj ankaŭ en Zamenhofa traduko de romano Marta oni uzas pronomon ĝi parolante pri persono: "En la ĉambro estis tri personoj, el kiuj unu leviĝis renkonte al Marta. Ĝi estis virino de meza aĝo."[4]

Kritiko[redakti | redakti fonton]

Kelkaj kritikas, ke per uzo de pronomo ĝi kiel homa seksneŭtrala pronomo malaperus distingo inter personoj kaj aĵoj en triapersona singularo.[5]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. 1,0 1,1 Markos (2014-10-16). Esperanto kaj sekso. Alirita 2015-09-06.
  2. Gogol, Nikolaj Vasiljeviĉ. La revizoro Akto dua. Alirita 2015-10-08. “Oni frapas; certe ĝi estas li.”.
  3. Molière (oktobro 2001). Georgo Dandin Komedio en tri aktoj, p. 7. eLibro. Alirita 2014-10-08.
  4. Wennergren, Bertilo. PMEG Tria persono (2015-08-16). Alirita 2015-10-24.
  5. Hagemann, Ole (oktobro 1979). “Egaleco kaj la Internacia Lingvo”, Sekso kaj Egaleco (0), p. 4–6. Alirita 2015-09-07.. 

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]