Kopta alfabeto

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Koptaj literoj de la bohara tradicio
Kopta teksto ĉ. 3-a jarcento p.K.

Kopta alfabeto estas alfabeto uzata por skribado en la kopta lingvo, la antaŭaraba lingvo de Egiptio. Ĝi baziĝas sur la greka alfabeto, tamen enhavas kelkajn literojn por specife koptaj sonoj, ĉerpitaj de la demotika skribo — variaĵo de rapidskriba hieroglifa sistemo.

La kopta alfabeto venis al vasta uzo ĉ. la 4-a jarcento post Kristo. Ĝi estas plu uzata de la Kopta eklezio en religiaj tekstoj. Ekster la eklezio la alfabeto preskaŭ ne estas uzata.

Ekde versio 4.1 (aperinta en 2005) Unikodo enhavas koptajn literojn aparte.

Listo de ĉiuj literoj[redakti | redakti fonton]

Bildo Formo maj Formo min Nomo Latinigo Greka alfabeto Cirila alfabeto Unikodo maj Unikodo min Prononco 1 Prononco 2 Nombro
Coptic Alpha-min.svg Alfa (alpha) a Α, α А, а U+2C80 U+2C81 a 1
Copte b.png Beta (bēta) b Β, β Б, б U+2C82 U+2C83 b, w, /β/ b, v 2
Copte g.png Gamma g Γ, γ Г, г U+2C84 U+2C85 k g, ŋ, ɣ 3
Copte d.png Dalda d Δ, δ Д, д U+2C86 U+2C87 d d, ð 4
Copte e.png Ej (ei) e Ε, ε Е, е U+2C88 U+2C89 e, æ, ə e 5
Copte soou.png Soŭ (soou) Ϛ, ϛ (Neniu) U+2C8A U+2C8B so (6)
Copte z.png Zeta (zēta) z Ζ, ζ З, з U+2C8C U+2C8D s z 7
Copte ee.png Eta (ēta) ē Η, η Э, э U+2C8E U+2C8F , æ ɛː, i 8
Coptic Theta-min.svg Teta (thēta) th Θ, θ (Neniu) U+2C90 U+2C91 , t tʰ, θ 9
Copte i.png Iota (iōta) i Ι, ι І, і / И, и U+2C92 U+2C93 i, j 10
Copte k.png Kapa (kappa) k Κ, κ К, к U+2C94 U+2C95 k 20
Copte l.png Laŭla (laula) l Λ, λ Л, л U+2C96 U+2C97 l 30
Copte m.png Me (mē) m Μ, μ М, м U+2C98 U+2C99 m 40
Coptic Ne-min.svg Ne (nē) n Ν, ν Н, н U+2C9A U+2C9B n 50
Copte ks.png Ksi (ksi) ks Ξ, ξ (Neniu) U+2C9C U+2C9D ks 60
Coptic Ou-min.svg o Ο, ο О, о U+2C9E U+2C9F o 70
Coptic Pi-min.svg Pi p Π, π П, п U+2CA0 U+2CA1 p, b p 80
Copte r.png Ro (rō) r Ρ, ρ Р, р U+2CA2 U+2CA3 r 100
Copte s.png Semma (sēmma) s Σ, σ, ς С, с U+2CA4 U+2CA5 s, z (la greka) 200
Coptic Tau-min.svg Taŭ (tau) t Τ, τ Т, т U+2CA6 U+2CA7 t, d t, d 300
Copte u.png He u Υ, υ У, у U+2CA8 U+2CA9 u, w u, w, i, v 400
Coptic Phi-min.svg Fi (phi) ph Φ, φ Ф, ф U+2CAA U+2CAB , b, f pʰ, f 500
Copte kh.png Ĥi (khi) kh Χ, χ Х, х U+2CAC U+2CAD kʰ, χ, ʃ 600
Coptic Pxi-min.svg Psi (psi) ps Ψ, ψ (Neniu) U+2CAE U+2CAF ps 700
Coptic O-min.svg O ō Ω, ω (Neniu) U+2CB0 U+2CB1 800
Coptic Sai-min.svg Ϣ ϣ Ŝaj š (Nenio) Ш, ш U+03E2 U+03E3 ʃ
Copte f.png Ϥ ϥ Faj (fai) f (Nenio) (Nenio) U+03E4 U+03E5 f 90
Copte x.png Ϧ ϧ Ĥaj (ḫai) (Nenio) (Nenio) U+03E6 U+03E7 x x
Copte h.png Ϩ ϩ Hori h (Nenio) (Nenio) U+03E8 U+03E9 h
Copte dj.png Ϫ ϫ Ĝanĝia (ḏanḏia) ḏ (j) (Nenio) Џ, џ U+03EA U+03EB ʤ ʤ, g
Copte tsh.png Ϭ ϭ Ĉima (čima) č Ϙ, ϙ Ч, ч U+03EC U+03ED q, gʃ ʧ
Copte ti.png Ϯ ϯ Ti ti (Nenio) (Nenio) U+03EE U+03EF ti, di ti
Coptic Ro-bar.svg Psisanŝe (psis ənše) (Nenio) (Nenio) U+2CC0 U+2CC1 900

Aliaj signoj[redakti | redakti fonton]

La kopta havas superstrekojn kiel skriptajn signojn. Literkombinoj sub tiaj superstrekojn nomiĝis nomina sacra kaj ili uziĝis kiel mallongigoj, kaj ⳉ /x/ nur en la aĥmimika dialekto

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Wolfgang Kosack: Koptisches Handlexikon des Bohairischen. Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.
  • Loprieno, Antonio. 1995. Ancient Egyptian: A Linguistic Introduction. Cambridge: Cambridge University Press. 24–26.
  • Quaegebeur, Jan. 1982. "De la préhistoire de l'écriture copte." Orientalia lovaniensia analecta 13:125–136.
  • Ritner, Robert Kriech. 1996. "The Coptic Alphabet". In The World's Writing Systems, edited by Peter T. Daniels and William Bright. Oxford and New York: Oxford University Press. 287–290.