Kurda lingvo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Kurdio
La regnoj kie tie kurda lingvo estas parolata

La kurdaj lingvoj estas la lingvoj de la kurdoj kiuj loĝas en Kurdio (aŭ Kurdistano). Ĝi apartenas al irana grupo de la hindirana lingvaro, kiu estas unuagrada branĉo de la hindeŭropa lingvaro. La kurda lingvo estas parolata en Turkio, Sirio, Irako (Aŭtonoma Regiono Kurdistano), Irano, Armenio, Turkmenio kaj Azerbajĝano. Depende de la fontoj, ĝi havas inter 35 milionojn kaj 40 milionojn da parolantoj, plejparte dulingvaj.

Mokriani-dialekto de Centra Kurda estas vaste parolita en Mokrian. Piranshahr kaj Mahabad estas du ĉefurboj de la Mokrian-dialekta areo.

Lingvo-kodoj[redakti | redakti fonton]

ISO-639/1 : KU
ISO-639/2 : KUR
DIN 2335  : KU

Skribo[redakti | redakti fonton]

Depende de la lando, ĝi uzas diversajn alfabetojn: la latinan, la cirilan, la araban.

La Latina alfabeto de la kurda lingvo, kiu estas ĝia precipa alfabeto, estas jena:

31 literoj:

a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z

8 vokaloj:

Kurda a e ê i î o u û
Esperanta a _ e _ i o _ u

kaj 23 konsonantoj:


Kurda b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z
Esperanta b ĝ ĉ d f g h ĵ k l m n p _ r s ŝ t v ŭ ĥ j z

Vortaro[redakti | redakti fonton]

Jen kelkaj originaj kurdaj vortoj:

Du = du
kvar = çar, (çwar)
ses = şeş
naŭ= neh, (no)
dek = deh, (de)
cent= sed
mi = ez, (min)
ci = tu
vi = tu
akva = av
nun = nuha, (nuke)
frato = bra
astero = aster
stelo = stêrk, (stêr)
monato = meh, (mang)
futo = ling, (nig, pê)
osto = hestî (esk)

Dialektoj[redakti | redakti fonton]

La kurda lingvo estas dividata en tri ĉefaj variaĵoj:

Pli ol 90 % el la kurdoj parolas kurmanji, kiu havas du precipajn dialektojn:

  • La norda kurmanji (aŭ Kurmanji)
  • La suda kurmanji (aŭ Sorani).

"Ewrami" estas antikva dialekto de la kurda lingvo kaj 30 procentoj el la ĝiaj vortoj similas al la vortaro de la antikva sankta libro Avesto de Zaratuŝtrismo.

"Gorani" estas parolata ĉirkaŭ Kermanŝaho kiu estas urbo en Kurdio de Irano.

"Sudaj Dialektoj" (kelhorî aŭ kalhori, lekî aŭ laki, feylî aŭ fejli ktp...) estas parolataj ĉe Kermanŝaho kaj Ilamo.

                           ______Kurmanji
                          |
              _Kurmanji___|
             |            |
             |            |______Sorani
             |         
Kurda________|
             |
             |            
             |              
             |           
             |
             |           
             |            
             |            
             |       
             |                             
             |          
             |                 ______Kelhorî        
             |                |           
             |                |             
             |_Sudaj Dialektoj|______ Feylî                                    
                              |                    
                              |                                                
                              |_______Lekî           
                                

Atentu: Kontraŭe al tiu disdivigo, la vikipedia artikolo pri la Zazaa lingvo tamen asertas, ke tiu lingvo, kvankam lingve simila al la kurda, ne kalkuleblas variaĵo de ĝi.